A moó Trần Thị Bê, vel 4, chr’val Quảng Điền, chr’hoong Krông Ana đoọng năl, bơr díc điêl a moó ma mông dhd’rứah âi lấh 20 c’moo, nắc vêy tước 15 c’moo ma mông cóh đhr’năng k’díc z’nắh.

A moó Bê trúih, k’díc n’jứah dzơơng pa bhrợ, nắc cớ ha dum t’ngay a ộm cha cha. Zấp bh’rợ ga mắc k’tứi cóh đong muy têy a moó k’đhơợng bhrợ. Zr’nắh k’đháp cơnh đêếc, n’đhang zấp t’ngay a moó Bê công ặt zâng zấp cơnh z’nắh, cơnh toóh tái zấp cơnh. Cắh mặ ặt zâng lâng râu z’nắh âng k’díc, a moó Bê chơớc tước râu cr’chêệt. Pr’đoọng pr’đhooi, ca coon n’jứih loon bơơn lêy lâng đơơng a moó moọt ooy viện trông t’mông: “A cu nắc k’điêl, zấp râu zêng a cu k’rang bhrợ, k’díc cu nắc muy a ộm, zấp bêl u a ộm nắc cơnh ma nứih xươl, toóh tái tơợ 6 giờ ha bu tước mơ 1-2 giờ ha dum công cắh đoọng bệch. Tước bêl a cu mốp loom ca bhroonh bhlâng cắh dzợ mặ ặt pr’ngâu, a cu chơớc lêệng, ộm lứch muy chai Vitôc k’tứi, xang n’nắc bơơn ca coon đơơng âng cấp cứu. bơr pêê t’ngay vêy mặ méh ặ”.

Mr’cơnh cơnh đêếc, p’căn Nguyễn Thị Luận mr’đoo vel 4, chr’hoong Quảng Điền, zấp bêl k’díc vêy m’bứi a ộm nắc chô toóh tái, veye bêl dzợ vay poóh a moó. Zấp bêl cơnh đêếc, a đoo công muy năl ặt pr’ngâu lơi: “Díc điêl ngai công vêy tr’vay tr’lin. Vêy a lắc cóh a chắc nắc công chô tr’vay, toóh táih lâng cu. A cu nắc muy ặt pr’ngâu. T’ơơi moon nắc díc điêl tr’vay tr’lin lấh mơ”.

Ting xay trúih âng Ban k’đhơợng xay bh’rợ Pa zêng đha nuôr đoàn kết bhrợ pa dưr pr’ặt tr’mông văn hóa lâng zêl cha groong tr’vay tr’bhí cóh pr’loọng đong chr’hoong Krông Ana, tỉnh Đắk Lắk, cóh 10 c’moo ha nua, prang chr’hoong veye dâng 700 g’lúh tr’vay tr’bhí pr’loọng đong, cóh đêếc vêy lấh 430 g’lúh tu pân jứih bhrợ. Tr’vay z’nắh cóh pr’loọng đong u váih bấc cơnh, vay poóh bhrêy tắh, toóh táih, laach moon…

Đoọng pa xiêr g’lúh tr’vay tr’poóh cóh pr’loong đong, chr’hoong Krông A na âi bhrợ t’váih 5 câu lạc zêl lâng cha groong tr’vay tr’pay pr’loọng đong đhị chr’val Quảng Điền; t’bhlâng xay trúih, p’too moon, pa choom đoọng ha dưr dal c’năl ha đha nuôr, cán bộ hội, pân đil; bhrợ g’lúh tr’thi chơớc năl ooy pháp luật ooy tr’pay díc điêl lâng pr’loọng đong, ma mơ mr’cơnh pân jứih pân đil, pr’loọng đong têêm ngăn… bhrợ t’váih 77 c’bhúh bhrợ pr’liêm cóh vel bhươl.

Pa bblâng nắc, ha lúh c’xêê 10 c’moo đâu, UBND chr’hoong Krông Ana âi pa zum lâng Sở Lao động,Thương binh lâng Xã hội pa cắh pr’đhang  bh’rợ “ Đong g’đách” đhị chr’val Bình Hòa. Nâu đoo nắc đhị g’đách hân đơớh, zư x’mir lêy y tế, pa choom đoọng pháp luật, yêm têêm loom luônh ha pêê ngai crêê ta vay z’nắh cóh pr’loọng đong. T’coóh Nguyễn Hồng Quân, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân chr’val, Trưởng ban K’đhơợng bhrợ pr’đhang bh’rợ “ đong g’đách” chr’val Bình Hòa xay moon: “Pr’đhang đong g’đách n’nâu vêy zooi pa choom đoọng c’bnăl ha bh’rợ cha groong g’đách. Pr’đhang n’nâu pr’đơợ bơơn k’rong đoọng a lợ đhr’num, ,àm đoọng đươi dua ha muy cắh cậ bơr coon căn crêê ta vay z’nắh tước đâu g’đách cóh cr’chăl 1-2 t’ngay, vêy zấp z’nươu tr’hâu, ch’na dhd’nắh cóh bơr t’ngay. Ha dang ặt đanh nắc vêy chơớc lêy c’lâng bh’rợ zooi đoọng. Pr’đhang n’nâu nắc u buôn ha vel đong. Tước nâu câi nắc công doó âi bơơn đớp ngai tước. A zi công moon cha ớh dhd’rứah, bhrợ t’váih pr’đhang bh’rợ n’nâu nắc bh’nhăn cắh vêy ma bh’rợ bh’nhăn choom”.

Cơnh lâng râu moọt bhrợ bhrơợng âng chính quyền vel đong, đhr’năng vay z’nắh pr’loọng đong đhị Krông Ana cóh cr’chăl ha nua âi vêy bấc râu tr’xăl liêm choom. Ha dang cơnh cóh c’moo 2017, prang chr’hoong vêy dâng 64 g’lúh vay poóh cóh pr’loọng đong, n’đhang tước ha lúh c’moo tước nâu câi nắc đhêêng 32 g’lúh lâng doó vêy g’lúh n’đoo nắc xay bhrợ ha lêêng.

Pcăn Vũ Thị Thành Huế, Trưởng phòng Văn hóa Thông tin, Phó Trưởng Ban K’đhơợng xay bh’rợ pa zêng đha nuôr đoàn kết bhrợ pa dưr pr’ặt tr’mông văn hóa lâng zêl lâng cha groong tr’vay tr’poóh pr’loọng đong chr’hoong Krông Ana, tỉnh Đắk Lắk đoọng năl, cóh cr’chăl tước, Phòng văn hóa Thông tin chr’hoong vêy t’bhlâng xay moon đoọng ha Ủy ban nhân dân chr’hoong bhrợ k’rơ bh’rợ xay trúih ooy bh’rợ zêl vay poóh cóh pr’loọng đong, dhd’rứah k’đươi apêê câu lạc bộ zêl lâng cha groong vay poóh pr’loọng đong đhị vel đong ga bọ đăn lấh mơ tước ting pr’loọng đông đoọng pa xiêr tước mơ đệ bhlâng đhr’năng vay poóh pr’loọng đong. “T’bhlâng bh’rợ xay trúih p’too moon đhị zấp râu đoọng cắh muy a đhi a moó pân đil nắc dzợ zấp ngai cóh pr’loọng đong ting t’ngay ting bơơn ha dưr dal c’năl ooy ma mơ mr’cơnh pân jứih pân đil. Râu bơr nắc ting xay moon đoọng ha Ủy ban nhân dân chr’hoong vêy c’lâng bh’rợ chr’nắp ooy bh’rợ zêl lâng cha groong vay poóh cóh pr’loọng đong. Râu pêê nắc bhrợ liêm xang apêê ban k’đhơợng xay, k’đươi moon ha zấp ngai đoọng năl đhr’năng, râu puôn nắc pa zum lâng apêê phòng ban bhrợ têng apêê g’lúh prá xay lâng pân đil đoọng bơơn năl đhr’năng lâng đoọng vay poóh cóh pr’loọng đong ting t’ngay ting xiêr”.

Đoọng cha groong đhr’năng vay poóh pr’loọng đong, nắc ma nứih crêê ta vay z’nắh choom dưr moon. Tu bêl apêê đoo dzợ ặt pr’ngâu, cắh pân moon xay bêl ta vay z’nắh, toóh tái nắc bh’rợ vay poóh toóh tái9 công dzợ vêy đhị “ k’tiếc ma mông”… Zấp ngai a đhi a moó ma năl pa ghít, bh’rợ, đoọng vay poóh toóh tái cốh cóh pr’loọng đong doó dzợ vêy nắc râu k’rang bhrợ âng zấp pr’loọng đong lâng yêm têêm vel đong./.

Phá bỏ im lặng – Chung tay đẩy lùi bạo lực gia đình

                      Nam Trang

Bạo lực gia đình đã để lại hậu quả nghiêm trọng, ảnh hưởng đến sự phát triển của gia đình và xã hội. Tại Đắk Lắk, nhờ sự vào cuộc của chính quyền địa phương, những năm qua, tình trạng bạo lực gia đình đã có những dấu hiệu chuyển biến đáng kể. Tuy nhiên, tại một số địa phương, nhất là ở vùng sâu, vùng xa, vấn nạn này vẫn còn là vấn đề nhức nhối. Để hạn chế đến mức thấp nhất tình trạng này, ngoài sự vào cuộc của các ngành chức năng, rất cần sự lên tiếng của người trong cuộc.

      Chị Trần Thị Bê, thôn 4, xã Quảng Điền, huyện Krông Ana cho biết, hai vợ chồng chị sống với nhau đã được hơn 20 năm, thì  có đến 15 năm phải sống trong cảnh bị chồng bạo hành về tinh thần.

Chị Bê kể, chồng chị vừa lười lao động, lại tối ngày làm bạn với “ma men”. Mọi việc lớn nhỏ trong nhà một tay chị lo lắng. Vất vả là vậy, nhưng ngày nào chị Bê cũng phải chịu các kiểu hành hạ như chửi mắng, hạ nhục với những lời lẽ thô thiển, nặng nề, xâm phạm đến nhân phẩm và danh dự. Không chịu đựng nổi sự bạo hành của chồng, chị Bê phải tìm đến cái chết. May mắn, con trai kịp thời phát hiện và đưa chị vào bệnh viện cứu sống: “Mình là người vợ, tất cả cái chi đều lo hết, mà ông chồng của tôi thì bị rượu chè, mỗi khi ổng có rượu thì ổng chửi như bị điên cuồng, chửi từ 6 giờ tối có khi đến 1-2h đêm cũng không cho ngủ. Tới khi mình bực tức quá không nói được mình uống thuốc tự tử, uống hết một chai Vitôc nhỏ, sau đó được con đưa đi cấp cứu. Hai ba ngày mới tỉnh.”

Tương tự, bà Nguyễn Thị Luận cùng ở thôn 4, xã Quảng Điền, mỗi khi chồng có chút hơi men trong người là bà lại bị mắng chửi, thậm chí còn bị “thượng cẳng chân, hạ cẳng tay”. Mỗi lần như vậy, bà Luận cũng chỉ biết nhẫn nhịn cho qua.“Vợ chồng ai cũng có cãi qua cãi lại. Có rượu về thì cũng gây gây với mình. Mình thì nhịn thôi. Chứ nói to thì vợ chồng gây to ra thôi.”

Theo báo cáo của Ban chỉ đạo phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa và phòng chống bạo lực gia đình huyện Krông Ana, tỉnh Đắk Lắk, trong 10 năm qua, toàn huyện có gần 700 vụ bạo lực gia đình, trong số đó có hơn 430 vụ do nam giới gây ra. Bạo lực gia đình tồn tại dưới nhiều hình thức như đánh đập gây thương tích; cưỡng bức trong quan hệ tình dục; dùng lời nhục mạ, chửi mắng, đe dọa….

Để hạn chế số vụ bạo lực gia đình, huyện Krông Ana đã thành lập 5 câu lạc bộ phòng chống bạo lực gia đình tại xã Quảng Điền; tăng cường tuyên truyền, tập huấn nâng cao nhận thức cho người dân, cán bộ hội, hội viên phụ nữ, báo cáo viên, tuyên truyền viên cơ sở; tổ chức hội thi tìm hiểu pháp luật về hôn nhân và gia đình, bình đẳng giới, gia đình hạnh phúc… thành lập 77 tổ hòa giải ở cơ sở.

Đặc biệt, đầu tháng 10 năm nay, UBND huyện Krông Ana đã phối hợp với Sở Lao động – Thương binh và Xã hội ra mắt mô hình “Nhà tạm lánh” tại xã Bình Hòa. Đây là nơi tạm lánh khẩn cấp, chăm sóc y tế, tư vấn pháp luật, ổn định tâm lý cho các nạn nhân bị bạo lực gia đình. Ông  Nguyễn Hồng Quân, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã, Trưởng ban Quản lý mô hình “nhà tạm lánh” xã Bình Hòa cho biết: “Mô hình tạm lánh này sẽ hỗ trợ tư vấn và kiến thức cho việc phòng tránh. Mô hình này cơ sở vật chất được đầu tư chăn chiếu mùng mền để sinh hoạt cho một người hoặc 2 mẹ con bị bạo lực đến đây tạm lánh trong vòng 1 đến 2 ngày, có đầy đủ thuốc men, thực phẩm trong hai ngày. Nếu ở lâu thì sẽ tìm giải pháp xin hỗ trợ. Mô hình này thì rất thuận lợi cho địa phương. Đến giờ này thì cũng chưa tiếp nhận trường hợp này. Chúng tôi cũng nói đùa với nhau rằng thành lập mô hình này thì càng thất nghiệp càng tốt.”

Với sự vào cuộc quyết liệt của chính quyền địa phương, tình trạng bạo lực gia đình tại Krông Ana trong thời gian qua đã có những chuyển biến tích cực. Nếu như trong năm 2017, toàn huyện có 64 vụ bạo lực gia đình, nhưng từ đầu năm đến nay chỉ có 32 vụ và không có vụ nào phải xử lý hình sự.

Bà Vũ Thị Thành Huế, Trưởng phòng Văn hóa thông tin,  Phó Trưởng Ban Chỉ đạo phong trào Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa và phòng chống bạo lực gia đình huyện Krông Ana, tỉnh Đắk Lắk cho biết, trong thời gian tới, Phòng Văn hóa thông tin huyện sẽ tiếp tục tham mưu cho Ủy ban nhân dân huyện đẩy mạnh tuyên truyền về công tác bạo lực gia đình, đồng thời yêu cầu các câu lạc bộ  phòng chống bạo lực gia đình tại địa phương bám sát hơn nữa tới từng gia đình để hạn chế tới mức thấp nhất tình trạng bạo lực gia đình. “Tăng cường công tác tuyên truyền trên tất cả các mặt để không những chị em phụ nữ mà tất cả các thành viên trong gia đình ngày càng được nâng cao nhận thức về bình đẳng giới. Thứ hai là tham mưu cho Ủy ban nhân dân huyện có kế hoạch trung hạn, dài hạn về công tác phòng chống bạo lực gia đình. Thứ ba là kiện toàn các ban chỉ đạo, phân công cho từng thành viên để nắm tình hình, thứ tư là phối hợp với các phòng ban tổ chức các cuộc đối thoại với phụ nữ để nắm tình hình và để bạo lực gia đình ngày càng giảm.”

Để ngăn chặn tình trạng bạo lực gia đình, chính nạn nhân phải lên tiếng. Bởi khi nạn nhân vẫn cam chịu, im lặng, không dám lên tiếng khi bị đánh, bị xúc phạm thì bạo hành sẽ còn “đất sống”… Mỗi chị em hãy tự nhận thức rõ vai trò, để bạo lực gia đình không còn là nỗi lo đối với mỗi gia đình và toàn xã hội./