Đhị toor biển tơợp đắh c’lâng Phạm Văn Đồng, thành phố Nha Trang cơnh mưy đhị lêy bh’rợ xoọc ta bhrợ a lấp cắh ơy liêm xang. Xang 4 c’moo r’rộ r’răm lêy bhrợ têng, pay k’tiếc đhị vịnh Nha Trang, Dự án Công viên Văn hoá-Gỉai trí Nha Trang Sao, đhị danh thắng Hòn Chồng-Hòn Đỏ xoọc đâu nắc lêy hư zớch, ta lơi. Dự án nắc ơy ta pay pa chô bha ar đoọng bhrợ têng. Truíh toor biển laliêm bêl ahay nắc lêy đhị ch’nang a’xiu, bhuông a’xiu chô ắt đhêy âng đhanuôr cóh vel đông xoọc đâu cung cắh dzợ váih. K’tiếc đhêl, bhơi k’tang, n’nóh x’xriing ta lơi bịng đhị đâu, tước kr’bhâu mét vuông. T’coóh Trần Văn Sáng, cóh phường Vĩnh Thọ, thành phố Nha Trang chơợ lêy xy moon: “Bêl ahay, vel biển cóh Hòn Đỏ nâu liêm bhlâng, vêy bãi chúah bhuông ra cít chô ắt đhêy. Xoọc đâu nắc râu n’nóh x’xriing bấc ơy. Xoọc đâu nắc zêng ga lấp, hâu dzợ a’chông a’xiu mặ váih”.

Môi trường toor biển, đợ đhị liêm pr’hay cóh zr’lụ Hòn Đỏ-Hòn Chồng xoọc nắc ta bhrợ pa hư. Pr’đươi pr’dua thuỷ sản toor vịnh Nha Trang ting t’ngay ting xiêr bil bấc, tu râu cắh liêm crêê âng zâp dự án ga’lấp vịnh. Hân đhơ cơnh đêếc, zâp c’la k’rong bhrợ nắc moon, doanh nghiệp nắc mưy bhrợ pa dưr ooy k’noong k’tiếc ta đoọng. t’coóh Ngô Văn Dũng, Tổng giám đốc điều hành dự án Công viên văn hoá-giải trí Nha Trang Sao xay moon: “San hô ma chêết zêng, bơm chúah đoọng bhrợ đhị hoọm zr’nưm, đhanuôr cắh năl gít, công trường nắc lêy pếch bhrợ zâp cơnh. Azi nắc mưy lêy thuê đắh dứp hầm đoọng pa câl. Nâu đoo nắc c’lâng bh’rợ bhrợ têng ooy k’tiếc ta đoọng. moon ga lấp pay biển nắc azi doọ bhrợ lết. Bhrợ têng cóh biển cắh đoọng ra lắp kè nắc ha cơnh acu ra lắp kè công cộng cậ choom, bhrợ kè nắc bhrợ k’tiếc bơơn ta đoọng”.

Bấc c’moo hanua, danh thắng Vịnh Nha Trang ta bhrợ pa hư zâp cơnh tu zâp dự án. Nâu đoo nắc zâp dự án chóh crâng, băn rong biển pazưm lâng du lịch sinh thái Hòn Rùa âng Công ty TNHH du lịch sinh thái Hòn Rùa bhrợ c’la k’rong bhrợ, dự án ALIBU âng Công ty TNHH Toàn Hưng bhrợ c’la k’rong bhrợ, dự án Sao Mai Anh âng Công ty TNHH Sao Mai Anh bhrợ c’la k’rong bhrợ, dự án Công viên bến du thuyền bha lang k’tiếc âng Công ty TNHH Ana Marina Nha Trang... Ooy pazêng đợ dự án lêy moót bhrợ pa hư vịnh Nha Trang nắc dự án chóh crâng, băn rong biển pazưm lâng du lịch sinh thái Hòn Rùa nắc bhrợ bấc râu cắh liêm choom cóh đhanuôr. đảo Hòn Rùa nắc đắh Đông Bắc vịnh Nha Trang vêy c’léh pr’dzoọng cơnh acoon cóop biển. Lấh 1 c’moo l’mă ahay, hòn đảo nâu nắc crêê đơn vị bhrợ têng lêy bhrợ pa hư c’lâng tơợ da ding xiêr tước đhị dứp đảo, cơnh ngoọ đhị ta tếch cóh hoọng coóp. Ha dợ dự án zr’lụ đhêy ắt Champarama Resort lâng spa ắt cóh bh’rợ bhrợ têng zr’nưm zư lêy, bhrợ pa liêm, padưr chr’nắp vịnh Nha Trang, hân đhơ cơnh đêếc nắc n’tóh k’tiếc ga lấp đhị vịnh Nha Trang lấh 17.500 mét vuông, ch’ngai lấh k’ha riêng mét toor biển. T’coóh Nguyễn Đức Chi, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty Cổ phần zr’lụ du lịch Champarama cr’chăl dưr váih bhrợ mốp lết xay moon: “Đợ c’nắt taluy zi lấh mơ 1 km, đhị dal âng kè nâu nắc cha groong biển k’dâng 9-10km. Zêng vêy râu cắh liêm crêê, đông thầu váih lết, Ban k’đhơợng zư dự án cung váih lết, tu cr’noọ k’noong k’tiếc đoọng thuê nắc k’noong k’tiếc xoọc váih. Toor kè, zâp ngai moon nắc toor ta luy kỹ thuật đoọng zư lêy k’tiếc thuê n’nắc. Xoọc đâu lết nắc lêy bhr’lậ”.

Đợ c’moo đăn đâu, bêl xay moon tước vịnh Nha Trang, bấc ngai nắc k’rang lêy ooy đắh đhr’năng ga lấp pa hư vịnh. Bhiệc n’tóh k’tiếc đhị biển, ga lấp vịnh Nha Trang xoọc dưr váih r’rộ r’răm. T’coóh Trần Văn Đông, Chủ tịch Ủy ban nhân dân phường Vĩnh Hoà, thành phố Nha Trang k’ay loom moon bêl xay moon ooy zr’lụ biển vel bhươl đay: “San hô âng zr’lụ Đường Đệ-Bãi Tiên nắc laliêm bhlâng, vêy đợ san hô dal 2-3 mét, xoọc đâu apêê ủi lứch cắh dzợ váih râu rị. Pa hư nắc buôn ha dợ bhrợ têng nắc k’đhạp. Pa đhang moon cơnh Hòn Rùa lêy nắc căh năl ha bêl choom bil lứch đợ râu c’léh ta ủi n’tốh, năl ha bêl mặ choom lêy bhrợ paliêm váih cơnh l’lăm ahay. Chr’nắp lấh mơ nắc oó đoọng bhrợ cắh liêm crêê ha y chroo”.

Dzoọng đắh vịnh Nha Trang, Phó GS-TS Đặng Văn Bài, Phó Chủ tịch Hội c’cir văn hoá Việt Nam, Ủy viên Hội đồng c’cir k’tiếc k’ruung k’ay loom bêl lêy Hòn Rùa dưr váih lalay cơnh. Lấh 1 c’moo hanua, đhị dzung Hòn Rùa, k’tiếc đhêl đắh k’tiếc lêy đơơng chô n’tóh cóh biển đoọng bhrợ paliêm k’tiếc dzợ ặt cóh dứp vịnh nâu. Acoon c’lâng cơnh ngoọ ta tếch cóh hoọng coóp đhị m’pâng vịnh Nha Trang nắc dzợ ni hơớt bhrông cơnh a’ham. Ting cơnh t’coóh Đặng Văn Bài, nắc lêy zư pa liêm crâng da ding cruung k’tiếc đhị zr’lụ nâu: “Đảo Rùa liêm bhlâng, k’tứi ha dợ nắc zêng ta bhrợ pa nhoonh lứch nắc cắh choom bhrợ t’váih laliêm cóh đâu, bhrợ mốp hư lấh mơ đoọng ha pa zêng đhị vịnh moon zr’nưm cắh vêy mưy Hòn Rùa nâu. Lêy oó đoọng bhrợ pa hư cơnh đêy, nắc Hòn Rùa lêy váih lalay cơnh, hân đhơ cơnh đêếc, nắc lêy oó bhrợ du lịch sinh thái cóh đêếc”.

Vịnh Nha Trang nắc vịnh g’đêl đhí, k’tiếc bhứah k’dâng 450 km vuông. Đhị đâu vêy bấc râu chr’nắp liêm cóh biển lâng lấh 350 râu a’xiu cha’năm cóh biển, k’dâng 350 râu san hô. C’moo 2003, vịnh Nha Trang bơơn ta moon nắc thành viên Câu lạc bộ 29 vịnh liêm bhlâng cóh bha lang k’tiếc, lâng bơơn ta moon nắc danh thắng cấp k’tiếc k’ruung. Ha dợ nắc lêy k’zệt c’moo đâu, vịnh Nha Trang nắc ga lấp k’zệt hécta đoọng bhrợ c’lâng c’tốch, bhrợ padưr zr’lụ đô thị, zr’lụ du lịch. Cr’chăl đâu, pr’lướt bhrợ têng ga lấp ting đấh k’rơ lấh mơ.

Tiến sĩ Khoa học Nguyễn Tác An, bêl ahay nắc Viện trưởng Viện Hải dương học, Phó Chủ tịch Hội khoa học kỹ thuật biển Việt Nam k’rang moon, bêl zâp doanh nghiệp n’tóh k’tiếc, đhêl cóh vịnh nâu. ting cơnh t’coóh Nguyễn Tác An, vịnh Nha Trang vêy đợ san hô bấc liêm, nắc đhị ắt mamung âng zâp râu sinh vật cóh biển, lâng zư lêy zâp zr’lụ toor biển. Xoọc đâu vịnh Nha Trang nắc ta ga lấp, sinh thái biển ma chêết bil bấc. Tiến sĩ Nguyễn Tác An moon, hệ sinh thái vịnh Nha Trang cắh choom bhrợ pa dưr pa liêm cơnh ahay dzợ: “Pếch lêy bhrợ pa liêm nắc pa zêng đợ hệ sinh thái cóh đâu, c’lâng bh’rợ bhrợ pa liêm toor biển nắc dưr váih tr’lục zâp cơnh, tu cắh liêm crêê cơ học, ahêê pếch bhrợ zâp cơnh. Acu cung lêy cha chrứih bhlâng, n’tóh, bhrợ têng cóh biển xang nặc lêy pếch pa dưr nắc zr’nắh k’đhạp bhlâng, cắh choom têêm ngăn đắh môi trường. bhrợ pa liêm cớ nắc k’đhạp bhlâng, đắh khoa học nắc lêy cắh choom bhrợ”./.

Loạt bài: GIỮ ĐẸP "BÁU VẬT" VỊNH NHA TRANG

                                                              Thái Bình - Thanh Hà/VOV Miền Trung

                                   Bài 1: Băm nát Vịnh đẹp thế giới

Năm 2003, Vịnh Nha Trang được công nhận là thành viên Câu lạc bộ 29 vịnh đẹp nhất thế giới, đồng thời được công nhận là Danh thắng cấp quốc gia, cần được bảo vệ nghiêm ngặt theo Luật Di sản. Thế nhưng, trong nhiều năm qua, danh thắng quốc gia này bị xâm hại vô tội vạ. Vịnh Nha Trang bị san lấp, vây hãm bởi hàng loạt khách sạn, nhà hàng sang trọng. Vịnh Nha Trang bị các nhà đầu tư ồ ạt san lấp, gây ra nhiều hệ lụy khó lường.

Bãi biển đầu đường Phạm Văn Đồng, thành phố Nha Trang như một đại công trường san lấp dang dở. Sau 4 năm ồ ạt lấn vịnh Nha Trang, Dự án Công viên Văn hóa – Giải trí Nha Trang Sao, trước mặt danh thắng Hòn Chồng - Hòn Đỏ nay đã hoang phế. Dự án bị rút giấy phép đầu tư. Dải bờ biển đẹp xưa kia từng là bến cá, neo đậu tàu thuyền của ngư dân địa phương giờ cũng không còn. Đất đá, cỏ dại, rác thải chất đống trên công trường rộng chục ngàn mét vuông. Ông Trần Văn Sáng, ở phường Vĩnh Thọ, thành phố Nha Trang tiếc nuối: “Hồi trước, làng biển ở Hòn Đỏ đây đẹp lắm, có bãi cát ghe vô, giờ rác rến đổ tùm lum hết mà. Giờ lấp hết rồi thì cá tôm đâu nữa”.

Môi trường ven biển, cảnh quan khu vực Hòn Đỏ - Hòn Chồng đang bị tàn phá. Nguồn lợi thủy sản ven vịnh Nha Trang ngày càng suy giảm bởi sự tác động của các dự án san lấp vịnh. Thế nhưng, các chủ đầu tư vẫn cho rằng, doanh nghiệp chỉ xây dựng trong ranh giới cho phép. Ông Ngô Văn Dũng, Tổng Giám đốc điều hành dự án Công viên văn hóa- giải trí Nha Trang Sao phân bua: “Móc san hô chết, bơm cát xuống để làm bãi tắm công cộng, bà con không hiểu, công trường thì phải đào, bới. Chúng tôi chỉ thuê phần dưới phần hầm để kinh doanh thôi. Đây là biện pháp thi công trong diện tích được cho phép. Nói lấn biển, lấp biển thì chúng tôi không sai. Thi công ở biển không cho đắp kè thì làm sao tôi đắp kè công cộng được, đắp kè lại đắp diện tích tôi được phép cải tạo”.

Nhiều năm qua, danh thắng Vịnh Nha Trang bị băm nát bởi hàng loạt dự án. Đó là các dự án trồng rừng, nuôi rong biển kết hợp du lịch sinh thái Hòn Rùa do Công ty TNHH Du lịch sinh thái Hòn Rùa làm chủ đầu tư; Dự án ALIBU do Công ty TNHH Toàn Hưng làm chủ đầu tư, Dự án Sao Mai Anh do Công ty TNHH Sao Mai Anh làm chủ đầu tư; Dự án Công viên bến du thuyền Quốc tế của Công ty TNHH Ana Marina Nha Trang... Trong số những dự án xâm hại vịnh Nha Trang thì dự án trồng rừng, nuôi rong biển kết hợp du lịch sinh thái Hòn Rùa đã gây ra nhiều phản ứng mạnh mẽ trong dư luận. Đảo Hòn Rùa là ở phía Đông Bắc vịnh Nha Trang có hình dáng giống con rùa biển. Hơn 1 năm trước, hòn đảo này bị đơn vị thi công xẻ một con đường từ đỉnh xuống chân đảo, chẳng khác nào "vết chém" trên lưng rùa. Còn Dự án Khu nghỉ dưỡng Champarama Resort & spa nằm trong đồ án quy hoạch tổng thể bảo tồn, tôn tạo và phát huy giá trị vịnh Nha Trang nhưng lại đổ đất san lấp, lấn vịnh Nha Trang hơn 17.500 m2 trên chiều dài hàng trăm mét bờ biển. Ông Nguyễn Đức Chi, Chủ tịch Hội đồng Quản trị Công ty Cổ phần Khu du lịch Champarama giai đoạn xảy ra sai phạm lý giải: “Những đoạn taluy nó vượt ra khỏi chỉ giới khoảng dưới 1km, độ cao bờ kè chắn sóng lấn biển khoảng 9-10m. Đều có lỗi, nhà thầu có lỗi rõ rồi, Ban Quản lý dự án cũng có lỗi, vì quan niệm ranh giới đất thuê là ranh giới đất hiện hữu. Bờ kè, mọi người cho rằng đó là bờ taluy kỹ thuật để giữ đất thuê đấy. Bây giờ sai phải sửa thôi”.

Những năm gần đây, khi nói đến vịnh Nha Trang, nhiều người đều lo ngại về tình trạng san lấp, lấn vịnh. Tình trạng đổ đất lấn biển, san lấp vịnh Nha Trang diễn ra ồ ạt. Ông Trần Văn Đông, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân phường Vĩnh Hòa, thành phố Nha Trang xót xa khi nói về vùng biển quê mình: “San hô của khu vực Đường Đệ - Bãi Tiên san hô đẹp lắm, có những san hô cao 2-3m, bây giờ họ ủi hết không còn cái gì nữa. Phá thì dễ mà xây thì khó. Ví dụ như Hòn Rùa nhìn biết bao giờ hết cái vệt ủi đó, biết bao giờ mà múc phần đổ lấn đó được, nó thành như cái cũ. Quan trọng nhất đừng để nó gây ra hậu quả”.

Đứng bên vịnh Nha Trang, Phó Giáo sư - Tiến sĩ Đặng Văn Bài, Phó Chủ tịch Hội Di sản văn hóa Việt Nam, Ủy viên Hội đồng Di sản quốc gia không khỏi xót xa khi thấy đảo Hòn Rùa bị biến dạng. Đã hơn 1 năm qua, dưới chân Hòn Rùa, đất đá từ đất liền mang ra đổ xuống biển để tạo mặt bằng vẫn còn dưới đáy vịnh. Con đường như “vết chém” trên thân con Rùa giữa vịnh Nha Trang vẫn “đỏ lòm” như ứa máu. Theo ông Đặng Văn Bài, cần gìn giữ cảnh quan thiên nhiên ở khu vực này: “Đảo Rùa nó xinh xắn, nó bé như thế mà ông lại còn gặm nhấm hết đi thì không thể tạo ra sinh thái ở đây được mà mình sức hấp dẫn sẽ giảm đi rất nhiều cho cả vịnh nói chung chứ không phải chỉ cái Hòn Rùa đâu. Không nên cấp phép để lấn ra khai thác như thế, chắc chắn Hòn Rùa phải ứng xử khác nhưng không phải là làm du lịch sinh thái ở đó”.

Vịnh Nha Trang là vịnh kín gió, diện tích khoảng 450 km2. Nơi đây có hệ sinh thái biển phong phú với hơn 350 loài cá cảnh biển, khoảng 350 loài san hô. Năm 2003, vịnh Nha Trang được công nhận là thành viên Câu lạc bộ 29 vịnh đẹp nhất thế giới, đồng thời được công nhận là Danh thắng cấp quốc gia. Vậy mà, cả chục năm nay, vịnh Nha Trang bị san lấp hàng chục héc ta để làm đường giao thông, xây dựng khu đô thị, khu du lịch. Gần đây, tốc độ san lấn càng nhanh và dữ dội hơn.

Tiến sĩ Khoa học Nguyễn Tác An, nguyên Viện trưởng Viện Hải dương học, Phó Chủ tịch Hội khoa học kỹ thuật biển Việt Nam rất lo lắng khi các doanh nghiệp đổ đất, đá xuống vịnh. Theo ông Nguyễn Tác An, vịnh Nha Trang có rạn san hô đa dạng, là nơi sinh sống của các loài sinh vật biển, đồng thời bảo vệ các vùng ven bờ. Nay vịnh Nha Trang bị san lấp, sinh thái biển bị tác động nghiêm trọng. Tiến sĩ Nguyễn Tác An cho rằng, hệ sinh thái vịnh Nha Trang không thể khôi phục lại như trước: “Đào xới lên thì toàn bộ những hệ sinh thái đáy, chu trình sinh lý hóa ven bờ đã bị xáo trộn hết vì mình tác động cơ học lên, mình đào, mình xới lên. Tôi thấy cũng hơi lạ. Đổ, xây dưới biển rồi đào lên thì tôi thấy rất khó khăn, không thể an toàn được về vấn đề môi trường. Khôi phục lại rất khó, về mặt khoa học không thể làm được”./.