Cóh bhiệc bhan tết hân noo Bh’nong – Giẻ Triêng g’lúh tr’nơớp nắc chr’hoong Phước Sơn bhrợ têng t’mêê đâu, bấc ơl đhanuôr lâng ta mooi ch’ngai đăn haanh déh pa bhlâng lâng bh’rợ biểu diễn n’đhưng n’toong chiing ch’gâr âng apêê ađhi học sinh trường phổ thông Dân tộc nội trú chr’hoong. Cóh pazêng xa nul ang ch’gâr, bêl chr’val chr’đhô, bêl vr’vai tr’xin đh’rứah lâng bh’rợ t’nơớt la liêm pr’hay âng apêê pân đil Bh’nong – Giẻ Triêng… nắc k’đơơng manuýh lêy bấc pa bhlâng. Pazêng cơnh t’nơớt, xa nul âng chiing ch’gâr âng apêê học sinh trường Phổ thông Dân tộc nội trú nắc bhrợ t’váih rau bhui har pa bhlâng đoọng ha bhiệc bhan tết hân noo Bh’nong – Giẻ Triêng. T’coóh bhươl A Nghí, chr’val Phước Xuân, chr’hoong Phước Sơn prá: “Acu lêy đhanuôr lâng Ban bhrợ têng bhui har pa bhlâng, k’coon ch’chau chô k’rong pazum bấc ơl, p’niên k’tứi, manuýh t’coóh ta ha nắc zập ngai lứch bhui har bêl vêy ta bhrợ têng bhiệc bhan n’nâu. Nâu đoo nắc c’moo tr’nơớp, bhiệc bhan truyền thống âng đhanuôr vêy ta bhrợ têng. Tơợ bh’rợ n’nâu, azi nắc dzợ bơơn zư lêy truyền thống chr’nắp pr’hay đoọng ha k’coon ch’chau t’bhlâng zư lêy văn hoá Tết hân noo, bhrợ t’váih t’bấc a vị cha, xa nấp ngăn, zập ngai lứch bhui har.”

Ảnh: Báo Dân tộc

  Mr’cơnh rau bhui har lâng mr’cơnh cr’noọ xa nay cơnh t’coóh A Nghí, bấc ơl đhanuôr lâng ta mooi zập n’đắh haanh déh pa bhlâng bêl lêy apêê ađhi học sinh t’nơớt đợ t’nơớt truyền thống âng manuýh Bh’nong – Giẻ Triêng cóh chr’hoong Phước Sơn. Tơợ đanh, đhanuôr Bh’nong – Giẻ Triêng k’rang t’nơớt n’nâu nắc u bil, nâu cơy nắc k’coon ch’chau đay biểu diễn liêm pr’hay zập ngai công bhui har. Đoọng vêy đợ t’nơớt la liêm pr’hay, lấh 40 học sinh Bh’nong – Giẻ Triêng cóh trường Phổ thông Dân tộc nội trú chr’hoong Phước Sơn pa choom cóh đanh đươnh pa bhlâng. A đhi Hồ Văn Quang, học sinh lớp 12/2 trường Phổ thông Dân tộc nội trú chr’hoong prá: “Chiing goong nắc tr’coọ xa nul truyền thống tơợ lang ahay âng ahêê, tu cơnh đêếc nắc cắh choom ng’lơi. Nắc ng’kiêng pa bhlâng lâng xa nul âng chiing goong nắc vêy choom zư lêy lâng pa choom đoọng ha lang t’tun. Nắc cắh choom lơi truyền thống âng acoon cóh đay. Hân đhơ bhiệc bhan hân đoo cơnh Tết hân noo, đắh t’rí… zập đoo công vêy xa nul âng chiing goong.”

Trưởng Phổ thông Dân tộc nội trú chr’hoong Phước Sơn vêy 95% học sinh nắc manuýh acoon cóh. Lấh 10 c’moo, đh’rứah lâng bh’rợ pa choom c’nưl, pr’ắt tr’mông, nắc trường Phổ thông Dân tộc nội trú chr’hoong Phước Sơn dzợ k’rang ooy bh’rợ pa choom cr’noọ xa nay zư lêy văn hoá acoon cóh đoọng ha học sinh cóh đâu. Zập c’moo, nhà trường k’dua apêê g’lăng z’hai t’coóh ta ha n’năl n’đhưưng n’toong chiing goong, t’nơớt, j’niêng cr’bưn, bhiệc bhan chô pa choom đoọng ha học sinh. Lâng kinh nghiệm, c’năl, p’rá, apêê t’coóh bhươl, manuýh g’lăng z’hai nắc pa dưr rau chắp hơnh pr’ắt tr’mông, cr’noọ liêm pr’hay âng acoon manuýh tơợ pazêng rau đơ chr’nắp văn hoá truyền thống. Tơợ đêếc, xa nul âng chiing, t’nơớt âng manuýh Bh’nong – Giẻ Triêng ting t’ngay vêy bấc lang p’niên n’năl. Thầy Hà Giang Tuấn, Phó hiệu trưởng trường Phổ thông Dân tộc nội trú chr’hoong Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam prá: “Acu k’noọ, chiing goong nắc muy rau văn hoá cắh choom cắh vêy lâng manuýh acoon cóh đhị đâu. Tu cơnh đêếc, nhà trường ta luôn xay bhrợ, zư lêy rau chr’nắp pr’hay văn hoá acoon cóh. Ting n’nắc, t’coóh xa nay chr’hoong công k’rang pa bhlâng lâng đoọng zên đoọng nhà trường câl pazêng bêệ chiing goong. Lâng học sinh acoon cóh nội trú nắc nhà trường ta luôn xay moon: trường nắc đong, thầy cô nắc k’conh k’căn, pr’zớc nắc đhi noo, tu cơnh đêếc bh’rợ n’toong chiing goong nắc chr’nắp pa bhlâng. U bhrợ t’váih đoọng ha apêê ađhi c’rơ đoọng học tập ta béch lấh mơ.”

Chiing goong nắc muy rau văn hoá chr’nắp pr’hay pa bhlâng âng manuýh acoon cóh da ding k’coong đhị Phước Sơn. Đhị pazêng bhiệc bhan cơnh: Cha ha roo t’mêê, bhuốih k’tiếc bhrợ bhươl cr’noon, bhiệc bhan pay k’diíc k’điêl, bh’rợ bhuốih crâng, bhrợ zr’ziêng… ta luôn vêy xa nul âng chiing goong, xa nul chiing goong chr’va cóh prang da ding k’coong. Hân đhơ cơnh đêếc, vêy muy cr’chăl đanh đươnh, xa nul âng chiing goong đhị zr’lụ da ding k’coong Phước Sơn ta ha vil. Nắc lâng rau t’bhlâng âng prang hệ thống chính trị tơợ chr’hoong tước ooy bhươl cr’noon, xa nul chiing goong âng manuýh Bh’nong – Giẻ Triêng vêy ta ha dưr, zư lêy. Bh’rợ xay moon bh’rợ toong chiing goong pa choom cóh trường học đhị Phước Sơn cơnh xoọc đâu nắc bh’rợ liêm pr’hay pa bhlâng, crêê cơnh, đoọng zư lêy văn hoá tr’coọ xa nul chr’nắp âng muy acoon cóh ắt mamông đanh đươnh cóh da ding k’coong Trường Sơn – Tây Nguyên./.

Phước Sơn:

Đưa trống chiêng vào trường học

                                       CTV Tấn Sỹ

Nhằm khôi phục, bảo tồn, gìn giữ những nét đẹp về văn hóa, ẩm thực, trang phục, âm nhạc của tộc người Bh’noong-Giẻ Triêng… Khoảng 5 năm trở lại đây, huyện miền núi Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam có nhiều cách làm phù hợp với điều kiện thực tế của địa phương. Trong đó, việc tổ chức định kỳ lễ hội tết mùa, tái hiện các giá trị văn hóa vật thể, phi vật thể của đồng bào Bh’noong-Giẻ Triêng tại không gian lễ hội. Mới đây nhất, địa phương này đưa nghệ thuật cồng chiêng vào giảng dạy trong trường Phổ thông Dân tộc nội trú (PTDTNT). Đây được coi là cách làm hay nhằm bảo tồn, gìn giữ và phát huy những nét đẹp văn hóa có từ ngàn đời của một tộc người trên dãy Trường Sơn-Tây Nguyên.

  Tại lễ hội tết mùa Bh’noong-Giẻ Triêng lần thứ nhất do huyện Phước Sơn tổ chức mới đây, đông đảo người dân và du khách gần xa rất thích thú với màn biểu diễn trống chiêng của các em học sinh trường PTDTNT huyện. Từng nhịp trống, chiêng lúc khoan thai, lúc dồn dập, lúc trầm, lúc bổng, hòa với đó là điệu múa nhẹ nhàng, uyển chuyển của các thiếu nữ Bh’noong-Giẻ Triêng…đã lôi cuốn người xem từ đầu đến cuối. Những điệu múa trống chiêng của học sinh trường PTDTNT đã mang đến không khí vui tươi phấn khởi cho lễ hội tết mùa Bh’noong-Giẻ Triêng . Già làng A Nghí, xã Phước Xuân, huyện Phước Sơn nói:  “Tôi thấy bà con cũng như Ban tổ chức rất vui vẻ. con cháu tập trung đông vui, già trẻ ai đều phấn khởi khi tổ chức lễ hội này. Đây là năm đầu tiên, lễ hội truyền thống của bà con được tổ chức. Từ việc này, mình còn bảo tồn và gìn giữ truyền thống tốt đẹp này để cho con cháu kế tục văn hóa Tết mùa cho cơm no, áo mặc, cho ấm no hạnh phúc.”

Cùng niềm vui và cảm nhận như  già làng A Nghí, đông đảo người dân và du khách thập phương đều ấn tượng khi xem các em học sinh múa điệu múa truyền thống của người Bh’noong-Giẻ Triêng ở huyện Phước Sơn. Lâu nay, bà con Bh’nong-Giẻ Triêng lo ngại điệu múa này bị thất truyền, nay được xem chính con cháu mình biểu diễn thành thạo ai cũng vui. Để có được những điệu múa đẹp, hơn 40  học sinh Bh’nong-Giẻ Triêng ở trường PTDTNT huyện Phước Sơn đã tập luyện trong suốt một thời gian dài. Em Hồ Văn Quang, học sinh lớp 12/2 trường PTDTNT huyện Phước Sơn chia sẻ: “Cồng chiêng là nhạc cụ truyền thống từ xa xưa của mình nên mình không thể bỏ được. Phải có sự đam mê với tiếng cồng chiêng thì mới bảo tồn và truyền đạt lại cho thế hệ sau. Đừng bao giờ từ  bỏ truyền thống của dân tộc mình. Bất kỳ lễ hội nào như Tết mùa, đâm trâu…  lúc nào cũng phải có tiếng cồng chiêng đánh lên.”

Trường PTDTNT huyện Phước Sơn có 95% học sinh là người dân tộc thiểu số. Hơn 10 năm  qua, bên cạnh truyền dạy kiến thức, kỹ năng sống, thì trường PTDTNT huyện Phước Sơn còn đặc biệt quan tâm đến việc giáo dục ý thức bảo tồn văn hóa tộc người cho học sinh nơi đây. Hàng năm, nhà trường đều mời nghệ nhân cao niên trong huyện am hiểu về cồng chiêng, điệu múa, phong tục tập quán, lễ hội về dạy cho học sinh. Bằng kinh nghiệm, kiến thức, tiếng nói, các già làng, nghệ nhân đã thổi tình yêu cuộc sống, con người thông qua các giá trị văn hóa truyền thống. Từ đó, tiếng cồng, tiếng chiêng, điệu múa của người Bh’noong-Giẻ Triêng ngày càng được nhiều thế hệ trẻ tiếp nối. Thầy Hà Giang Tuấn, Phó hiệu trưởng trường PTDTNT huyện Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam cho biết: “Tôi nghĩ, cồng chiêng là một nét văn hóa không thể thiếu đối với người dân tộc bản địa. Vì thế, nhà trường luôn tìm cách để duy trì, bảo tồn bản sắc văn hóa dân tộc. Bên cạnh đó, lãnh đạo huyện cũng rất quan tâm và cho kinh phí để nhà trường sắm bộ cồng chiêng. Đối với học sinh dân tộc nội trú thì nhà trường luôn quan niệm rằng “trường là nhà, thầy cô là cha mẹ, bạn bè là anh em, cho nên việc đánh cồng chiêng rất là quan trọng. Nó giúp cho các em có động lực để mà học tập có kết quả tốt đẹp hơn.”

  Cồng chiêng là một nét văn hóa đặc sắc của người dân tộc miền núi ở Phước Sơn. Tại các lễ hội như: Mừng lúa mới, cúng đất lập làng, đám cưới, khai năm tạ ơn rừng, ăn thề kết nghĩa… luôn có tiếng cồng, tiếng chiêng ngân vang. Tuy nhiên, có một thời gian dài, tiếng công, tiếng chiêng tại huyện vùng cao Phước Sơn đi vào quên lãng. Thế nhưng bằng nỗ lực của cả hệ thống chính trị từ huyện xuống thôn, tiếng cồng chiêng của Bh’noong-Giẻ Triêng lại dần được phục hồi, bảo tồn và gìn giữ. Việc đưa tiếng cồng chiêng vào trường học tại Phước Sơn như hiện nay là một cách làm hay, phù hợp, để giữ gìn vốn văn hóa âm nhạc quý giá của một tộc người sinh sống lâu đời trên dãy Trường Sơn-Tây Nguyên./.