Truíh c’lâng lướt toor biển, c’nắt lướt ooy chr’val Bình Đào, chr’hoong Thăng Binh, tỉnh Quảng Nam, k’zệt zr’lụ chuáh bhoóc crêê ta pếch bấc pa bhlâng đớc lơi đợ boọng chuáh ga mắc. Đoọng đơơng âng chuáh glúh tơợ zr’lụ pếch pay lất xa nay, apêê pếch chuáh pếch c’lâng lướt dzung cóh toor c’lâng, bha lếp k’ha riêng bêệ lốp xe mót ooy zr’lụ chuáh đoọng xe lướt doọ choom hr’lụ. Chuáh đhị pazêng zr’lụ n’nâu bấc bhlâng nắc đươi đoọng bhrợ têng cum đong, vêy cơnh cậ nắc vêy ta ha ring đoọng pay chuáh la liêm đoọng bhrợ đong ắt. Nâu đoo nắc c’lâng lướt bha lâng cóh toor biển, đươi dua ha bh’rợ trôông dzấc, tu cơnh đêếc bh’rợ pếch pay chuáh lất xa nay nắc bhrợ t’váih rau cắh liêm crêê bấc bhlâng, bhrợ bil rau têêm ngăn, bil cr’van cruung đác. Chr’val Bình Đào xoọc đâu đhiệp muy zr’lụ a năm vêy ta đoọng pếch pay chuáh đăn lâng chr’val Bình Minh, ha mơ dzợ 20 zr’lụ pếch bhrợ n’lơơng nắc lất xa nay, pazêng manuýh pêch pay chuáh ton pếch cóh ha dum k’năm, đơơng xe ga mắc mót ooy zr’lụ pếch pay chuáh đơơng âng chuáh lất xa nay, bhrợ bil rau têêm ngăn. T’coóh Trương Vương Ngọc, ắt cóh cr’noon Vân Tiên, chr’hoong Bình Đào, chr’hoong Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam rơơm kiêng: “Acu rơơm kiêng Nhà nước vêy quy hoạch, vêy xa nay bh’rợ k’rong zr’lụ bhrợ têng đoọng apêê đoo bhrợ têng, đoọng buôn k’đhơợng lêy liêm choom lấh mơ, doọ dzợ vêy đhr’năng tông pếch chuáh dzợ. Ahêê ơy vêy bh’rợ k’đhơợng lêy nắc cắh ơy lấh liêm choom, tu cơnh đêếc bhrợ t’váih rau liêm crêê đoọng ha apêê đoo pếch pay chuáh đơơng pa câl.”

Truíh bơr n’đắh toor k’ruung Thu Bồn âng chr’hoong Duy Xuyên, thị xã Điện Bàn lâng thành phố Hội An, đhanuôr cắh choom bếch ắt, tu bh’rợ pếch pay chuáh lất xa nay. Vêy cr’chăl cóh k’ruung vêy lấh 30 bêệ bhuông đh’rứah pếch pay chuáh. Đoọng z’lấh apêê cơ quan chức năng, cóh t’ngay, pazêng bêệ bhuông nắc ắt p’lơớp, tước ha dum k’năm, pa bhlâng nắc cóh cr’chăl m’pâng ha dum tơợ 11 giờ ha dum tước 2 giờ ra diu, apêê n’nâu đươi bhuông vêy ta t’boọ n’coọ dziếu nắc đh’rứah dziếu chuáh cóh m’pâng k’ruung. Đại tá Nguyễn Đức Dũng, Phó Giám dốc Công an tỉnh Quảng Nam xay moon, tơợ quý 4 c’moo ahay tước nâu cơy, apêê lực lượng Cảnh sát Môi trường, Cảnh sát c’lâng đác, Cảnh sát Kinh tế ơy toom 42 bh’rợ, 42 cha nắc pếch pay chuáh lất xa nay, toọm lấh 700 ức đồng, pay zư đớc pr’đươi. Vêy đoọ bh’rợ nắc khởi tố hình sự, truy tố bh’rợ bhrợ lất pazêng rau xa nay ooy bh’rợ pay đươi cr’van cruung đác. Đại tá Nguyễn Đức Dũng cho biết thêm, đh’rứah lâng bh’rợ pếch pay chúah lất xa nay ta bhrợ cóh zập ha dum cóh k’ruung Thu Bồn, apêê doanh nghiệp công ton đươi ooy bha ar đoọng phép bhrợ têng cắh crêê ting cơnh xa nay ơy ta xay moon bhrợ, bhrợ têng cắh crêê giờ, cắh clặ cr’lặ cắh cậ clặ cr’lặ cắh zập, cắh nhâm mâng rau liêm crêê bêl chở đơơng chuáh…”Cóh ha y, Công an tỉnh vêy cr’noọ bhrợ têng g’lúh bha lâng đh’rứah lâng apêê ngành chức năng nắc ch’mêết lêy, bhr’lậ đhr’năng cắh liêm crêê. Bhrợ lất cóh xa nay bh’rợ c’lâng đác nắc apêê Cảnh át c’lâng đác toọm ting cơnh Nghị định 32. Bhrợ lất cóh bh’rợ khoáng sản, Phòng Cảnh sát Môi trường toom ting cơnh Nghị định 33 lâng pazêng rau xa nay bha ar bha tơ pa choom lâng bhrợ lất cóh xa nay bh’rợ thuế, đơơng âng chuáh, đhâl t’tứi vắh vêy hoá đơn chứng từ nắc xay bhrợ ghít tơợ ooy. Ha dang tước mơ ng’toọm hình sự nắc toom ting cơnh xa nay hình sự.”

Cóh zr’lụ k’ruung Vu Gia – Thu Bồn, tỉnh Quảng Nam xoọc vêy 29 zr’lụ bh’rợ pay đươi cr’van cruung đác lâng k’dâng 50 zr’lụ k’rong đớc chuáh. Tơợ bh’rợ ch’mêết lêy rau la lua đhị muy bơr vel đong đoọng lêy, chính quyền cấp cơ sở nắc dzợ đớc lơi, cắh rơợng griing cóh bh’rợ ch’mêết lêy, toọm lâng n’léh đhr’năng pơ lơớp đoọng ha bh’rợ bhrợ lất xa nay zư lêy cr’van cruung đác. Tu rau bơơn pay pa chô tơợ bh’rợ pếch pay chuáh, đhâl k’tứi dưr váih bấc nắc bấc doanh nghiệp lâng đhanuôr cắh xơợng đươi cơnh xa nay âng pháp luật ton bhrợ lất. T’coóh xa nay tỉnh Quảng Nam xay moon, tu bha lâng bhrợ t’váih đhr’năng n’nâu bấc ơl cóh cr’chăl ahay nắc bh’rợ k’đhơợng lêy nhà nước cóh bh’rợ n’nâu dzợ bấc rau cắh liêm choom. Chính quyền vel đong ta đang moon cóh cr’chăl ahay, apêê doanh nghiệp vêy ta đoọng bhrợ chuáh lâng c’la âng pazêng zr’lụ chuáh nắc ra lắp camera đương lêy chuáh lâng zr’lụ ga bọ đớc chuáh đoọng đớc pazêng rau xa nay, số liệu crêê tước đoọng apêê cơ quan k’đhơợng xay nhà nước ch’mêết lêy. Ch’nang đác cóh quy hoạch nắc vêy bha ar bha tơ đoọng phép bhrợ têng, hợp đồng vặ k’tiếc, bha ar bha tơ zư lêy môi trường, nắc đhiệp choom ra lắp pr’đươi dziếu chuáh, đhâl t’tứi cóh phao, bè lâng ta luôn ắt đhị zr’lụ bhrợ chuáh ting n’nắc vêy c’lâng đơơng âng tước ooy zr’lụ ga bọ đớc tước ooy c’lâng bhlâng bhứah m’bứi bhlâng nắc choom 2 c’lâng xe lướt lâng vêy ta bhrợ griing… Nắc đhiệp bhrợ têng, đương âng chuáh, đhâl t’tứi tơợ 6 giờ ra diu tước 6 giờ ha bu tơợ c’xêê 1 tước lứch c’xêê 9 lâng tơợ 6 giờ ra diu tước 5 giờ ha bu tơợ c’xêê 10 tước c’xêê 12. Ha dang cắh bhrợ têng cơnh đêếc cắh cậ bêl bhrợ têng nắc ton bhrợ lất, nắc cắh ta đoọng bhrợ têng. T’coóh Lê Trí Thanh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam xay moon: “Hau tu ahêê xay bhrợ rơợng griingbh’rợ n’nâu? Nâu đoo nắc rau p’too moon tơợ Trung ương xiêr ooy vel đong rơợng griing pa bhlâng. Kiêng zâl t’bil lơi bh’rợ pếch pay chuáh lất xa nay, tr’nơớp nắc ahêê bhr’lậ pa liêm pazêng bh’rợ crêê cơnh xa nay. Trách nhiệm âng apêê c’la chuáh, c’la ch’nang nắc ta luôn vêy ta ha dưr dal. A nhi ơy vêy Nhà nước đoong bhrợ têng nắc i nhi vêy trách nhiệm lâng bhuông âng đay ơy nhăn bhrợ têng, trách nhiệm lâng đợ xe ơy nhăn đơơng âng, vêy trách nhiệm lâng vel đong cóh zr’lụ a đay pa bhrợ. Lấh ooy trách nhiệm pháp luật ting n’nắc nắc dzợ trách nhiệm lâng loom luônh đay ooy rau liêm crêê./.”

Quảng Nam: Giá cát tăng, nạn khai thác cát trái phép tràn lan

                       PV Hoài Nam- Lan Hương

       Giá cát xây dựng tăng cao khiến hoạt động khai thác cát tại nhiều địa phương ở tỉnh Quảng Nam càng khó kiểm soát. Tình trạng khai thác cát trái phép diễn ra cả ngày lẫn đêm ở một số địa phương có trữ lượng cát trắng lớn. Trên sông Thu Bồn, “cát tặc” tiếp tục hoành hành, hàng chục chiếc thuyền đua nhau hút cát dưới sông mỗi đêm. Chính quyền tỉnh Quảng Nam đang khẩn trương triển khai các biện pháp ngăn chặn tình trạng này.

        Dọc theo tuyến đường ven biển, đoạn qua xã Bình Đào, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam, hàng chục bãi cát trắng bị cày xới nham nhở để lại những hố sâu hoắm. Để vận chuyển cát ra khỏi khu vực khai thác trái phép, các đối tượng ngang nhiên tháo dỡ lề đường, lót hàng trăm lốp xe vào khu vực  bãi cát để khỏi bị lún. Cát tại khu vực này chủ yếu dùng để đổ nền, có khi được sàng lọc lấy cát mịn để xây nhà. Đây là tuyến giao thông huyết mạch ven biển, phục vụ cho công tác cứu nạn cứu hộ nên việc khai thác cát trái phép để lại những hậu quả khôn lường, gây mất an ninh trật tự, thất thoát nguồn tài nguyên. Xã Bình Đào hiện chỉ có 1 khu vực được cấp phép khai thác cát nằm tiếp giáp với xã Bình Minh, còn lại gần 20 điểm khai thác khác đều bất hợp pháp. Lãnh đạo địa phương thừa nhận, từ tháng 12 năm ngoái đến nay, các đối tượng lợi dụng đêm khuya, ngang nhiên đưa xe tải vào khu vực khai thác vận chuyển cát trái phép, gây mất an ninh trật tự. Ông Trương Vương Ngọc, thôn Vân Tiên, xã Bình Đào, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam mong muốn: “Tôi mong muốn Nhà nước cần quy hoạch, cơ chế nào đó gom lại một đầu mối để cho họ khai thác để mình quản lý thì trật tự hơn, không còn xúc cát trộm nữa. Mình có quản lý nhưng chưa đến nơi, đến chốn cho nên tạo điều kiện để họ xúc đi buôn bán.”

        Dọc 2 bên bờ sông Thu Bồn thuộc địa bàn huyện Duy Xuyên, thị xã Điện Bàn và thành phố Hội An, người dân “mất ăn mất ngủ” vì nạn khai thác cát trái phép. Có thời điểm trên sông hơn 30 thuyền đua nhau khai thác cát trái phép. Để qua mặt cơ quan chức năng, ban ngày, các phương tiện khai thác cát ẩn nấp, đến đêm tối, nhất là vào thời điểm giữa khuya tầm từ 23 giờ đến 2 giờ sáng, các đối tượng sử dụng tàu thuyền gắn vòi rồng đua nhau đục khoét dòng sông. Đại tá Nguyễn Đức Dũng, Phó Giám đốc Công an tỉnh Quảng Nam cho biết, từ quý 4 năm ngoái đến nay, các lực lượng Cảnh sát Môi trường, Cảnh sát Đường thủy, Cảnh sát Kinh tế đã xử lý 42 vụ, 42 đối tượng khai thác cát trái phép, xử phạt hơn 700 triệu đồng, tạm giữ phương tiện để xử lý. Có những vụ khởi tố hình sự, truy tố vi phạm các quy định về khai thác tài nguyên khoáng sản. Đại tá Nguyễn Đức Dũng cho biết thêm, bên cạnh tình trạng khai thác cát trái phép diễn ra hằng đêm trên sông Thu Bồn, các doanh nghiệp cũng đã lợi dụng giấy phép khai thác không đúng theo phương án được duyệt, khai thác không đúng giờ quy định, không cắm mốc hoặc cắm mốc không đầy đủ, không đảm bảo an toàn khi vận chuyển cát… “Sắp tới, Công an tỉnh có kế hoạch tổ chức đợt cao điểm phối hợp với các ngành để kiểm tra, rà soát, chấn chỉnh vi phạm. Vi phạm trên lĩnh vực giao thông đường thủy thì lực lượng Cảnh sát Đường thủy sẽ xử lý thị Nghị định 32. Vi phạm trên lĩnh vực khoáng sản, Phòng Cảnh sát Môi trường sẽ xử lý theo Nghị định 33 và những văn bản hướng dẫn thi hành và vi phạm trên lĩnh vực thuế, vận chuyển cát, sỏi không có hóa đơn chúng từ thì phải làm rõ nguồn gốc. Nếu đến mức xử phải lý hình sự thì xử lý hình sự.”

       Trên lưu vực sông Vu Gia - Thu Bồn, tỉnh Quảng Nam hiện có 29 mỏ khoáng sản được cấp phép và khoảng 50 điểm tập kết cát. Qua kiểm tra thực tế tại một số địa phương cho thấy, chính quyền cấp cơ sở còn buông lỏng, thiếu kiên quyết trong kiểm tra, xử lý và có biểu hiện dung túng, bao che cho hành vi vi phạm các quy định về quản lý  tài nguyên khoáng sản. Do lợi nhuận từ việc khai thác cát, sỏi, sạn tăng nhanh nên không ít doanh nghiệp và người dân bất chấp quy định của pháp luật, ngang nhiên vi phạm. Lãnh đạo tỉnh Quảng Nam xác định, nguyên nhân dẫn đến tình trạng khai thác cát, sỏi trái ồ ạt thời gian qua là do công tác quản lý nhà nước trong lĩnh vực này còn bất cập. Chính quyền địa phương yêu cầu thời gian tới, các doanh nghiệp được cấp phép khai thác và chủ bến bãi phải lắp đặt camera giám sát tại vị trí mỏ và tại bến bãi tập kết để lưu trữ thông tin, số liệu liên quan phục vụ cơ quan quản lý nhà nước kiểm tra, giám sát. Bến thủy trong quy hoạch phải có giấy phép hoạt động, hợp đồng thuê đất, hồ sơ bảo vệ môi trường, chỉ được lắp đặt hệ thống bơm, hút cát, sỏi trên phao, bè và luôn neo đậu tại khu vực khai thác phải có đường vận chuyển kết nối bài tập kết vật liệu đến đường công cộng rộng tối thiểu 2 làn xe và cứng hóa mặt đường... Chỉ hoạt động khai thác, vận chuyển cát, sỏi từ 6 giờ đến 18 giờ từ tháng 1 đến hết tháng 9 và từ 6 giờ đến 17 giờ từ tháng 10 đến hết tháng l2. Nếu không đảm bảo yêu cầu này hoặc trong quá trình hoạt động có vi phạm thì đình chỉ khai thác. Ông Lê Trí Thanh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam cho biết: “Vì sao chúng ta phải siết chặt công tác này? Đây là chỉ đạo từ Trung ương xuống địa phương một cách rất quyết liệt. Muốn giải quyết được vấn đề khai thác bất hợp pháp, trước hết chúng ta phải điều chỉnh tất cả các hoạt động hợp pháp đã. Trách nhiệm của các chủ mỏ, chủ bến bãi phải không ngừng được nâng cao. Anh đã được Nhà nước tạo điều kiện hoạt động rồi thì anh phải có trách nhiệm với tàu thuyền anh ký hợp đồng, trách nhiệm với các chủ phương tiện xe ô tô ký hợp đồng vận chuyển, có trách nhiệm với cộng đồng địa phương nơi hoạt động. Ngoài trách nhiệm pháp luật thì đó cũng còn là trách nhiệm của lương tâm./.”