Chr’val Zuốih, chr’hoong Nam Giang lâng chr’val Lăng, chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam vêy zr’lụ crâng tr’đăn ch’ngai k’nặ 50km, đăn ooy zr’lụ đhanuôr ắt mamông lâng bấc da ding k’coong. Zr’lụ đâu vêy bấc rau n’loong n’cuông, bhơi xấc, đhăm crâng g’mrâng ga mắc, bấc rau n’loong chr’nắp cơnh hơ nghêê, dổi… Nâu đoo nắc cr’van âng k’tiếc k’ruung nắc manuýh Cơ Tu cóh Nam Giang lâng Tâu Giang dợ bơơn zư lêy lâng chắp hơnh bhlâng. Hân đhơ cơnh đêếc, bh’rợ zư lêy crâng tr’đăn bhlưa bơr vel đong n’nâu lum bấc rau zr’nắh k’đháp, đhr’năng col n’loong, pa câl, đơơng âng cr’van âng crâng lất xa nay dợ váih k’rơ. Cơnh lơơng cậ, nắc c’năl âng đhanuôr âng bơr chr’val dợ bấc rau cắh liêm choom, tu cơnh đêếc bh’rợ pa hư crâng, k’xịa pay k’tiếc crâng dợ váih bấc… Bh’rợ bơr chr’val Zuốih (Nam Giang) lâng chr’val Lăng (Tây Giang) bhrợ têng bh’rợ ký gr’hoÓt zr’ziêng lâng mr’cơnh xa nay bhrợ têng xa nay pazum bhrợ đh’rứah cóh bh’rợ zư lêy crâng, k’tiếc, cr’van lâng rau têêm ngăn cóh zr’lụ bhlưa tr’đăn âng bơr vel đong nắc chr’nắp pa bhlâng. T’coóh Bhling Phát, Trưởng cr’noon Pr’ning, chr’val Lăng xay moon: “Bh’rợ ký gr’hoót n’nâu nắc chr’nắp pa bhlâng cóh bh’rợ giao lưu, pa dưr kinh tế công cơnh zư lêy crâng. Tu đhanuôr bhlưa bơr chr’val nắc xơợng đươi ta níh đha nâng xa nay, bh’rợ âng bơr chr’val Zuốih lâng Lăng ơy ký gr’hoót. Xang g’lúh n’nâu, nắc acu chô p’too moon lứch pazêng xa nay xay bhrơ, gr’hoót cóh bha ar bha tơ ơy ký gr’hoót tước ooy đhanuôr Pr’ning n’năl. Tơợ đêếc, đhanuôr n’năl ghít lấh mơ rau chr’nắp âng crâng, âng bh’rợ ký gr’hoót n’nâu nắc chr’nắp cơnh ooy đoọng tơợ đêếc đhanuôr n’năl cơnh đươi dua, zư lêy lâng pa dưr crâng liêm choom, nhâm mâng lấh mơ”.

       T’coóh bhươl Bhling Hạnh, ắt cóh cr’noon Công Dồn, chr’val Zuốih, chr’hoong Nam Giang xay moon, bh’rợ ký gr’hoÓt zr’ziêng bhlưa bơr chr’val tr’đăn nắc Lăng âng chr’hoong Tây Giang lâng Zuốih âng Nam Giang k’rong bấc rau xa nay bh’rợ chr’nắp. Nắc cắh muy ng’bhrợ bh’rợ zr’ziêng bh’rợ zư lêy crâng lâng cr’van cóh crâng, nâu đoo nắc đoo bêl đoọng ha bơr vel đong tr’lum, tr’năl lấh mơ prá xay pazêng rau xa nay đoọng buôn lấh mơ cóh bh’rợ xay bhrợ bh’rợ tr’nêng âng đay, crêê cơnh cr’noọ xa nay, bh’rợ tr’nêng t’mêê. T’coóh bhươl Bhling Hạnh prá: “Bh’rợ zr’ziêng nắc đoọng pa nhâm xa nay đoàn kết, oó đớc dưr váih đhr’năng tr’zeng, k’xịa pay k’tiếc, crâng âng ngai. Đh’rứah zư lêy, ch’mêết lêy, prá xay pazêng rau xa nay đợ manuýh tơợ lơơng tước ắt mamông lâng bhrợ cha đhị chr’val Lăng lâng chr’val Zuốih đoọng lơơn đơớh bơơn lêy xay moon bêl bơơn lêy rau n’lất. Đhanuôr bơr chr’val đh’rứah zư lêy k’tiếc, zư lêy crâng, zư lêy cr’van cóh crâng k’tiếc đhị zr’lụ. Ting cơnh acu, bh’rợ ký gr’hoót cơnh đêếc nắc bhrợ đoọng ha bh’rợ zư lêy, k’đhơợng lêy cr’van cóh crâng liêm choom lấh mơ”.

        Bơr chr’hoong Tây Giang lâng Nam Giang vêy bấc rau mr’cơnh cơnh da ding k’coong bấc, đhanuôr ắt mamông cắh ma đhị, bấc bhlâng nắc đhanuôr Cơ Tu vêy pr’ắt bh’rợ k’nặ mr’cơnh… Cóh pazêng c’moo ahay bh’rợ zư lêy crâng bhlưa bơr vel đong liêm choom bhlâng. Hân đhơ cơnh đêếc, bh’rợ k’đhơợng lêy manuýh tơợ lơơng tước ooy vel đong nắc dzợ bấc rau cắh liêm choom. Đhr’năng col pa hư, pa câl, đơơng âng n’loong lất xa nay bấc bhlâng nắc manuýh tơợ lơơng. Pa bhlâng, apêê n’nâu nắc dzợ pa zước đhanuôr cóh vel đông đoọng bhrợ têng bh’rợ pa hư crâng bấc pa bhlâng. Ting n’nắc, bh’rợ xay moon, p’too pa choom cắh lấh liêm choom, tu c’năl âng đhanuôr cắh lấh liêm choom tơợ đêếc bh’rợ bơơn lêy, xay moon cắh loon đơớh. T’coóh Bhling Mia, Chủ tịch UBND chr’hoong Tây Giang xay moon ghít, bh’rợ đươi dua, zư lêy lâng pa dưr crâng nắc vêy c’lâng bh’rợ, quy hoạch cóh c’lâng xa nay chr’nắp đanh đươnh, nhâm mâng. “Cr’noọ âng hêê nắc bhrợ têng bh’rợ zư lêy crâng. Bh’rợ zư lêy crâng cắh muy âng apêê kiểm lâm, nắc trách nhiệm, bh’rợ tr’nêng âng prang hệ thống chính trị lâng trách nhiệm âng Đảng, âng pazêng đhanuôr. Crâng nắc vàng, nắc crâng âng hêê cắh ngai cắh đoọng đươi dua nắc ahêê đươi dua vêy c’lâng bh’rợ, vêy quy hoạch, vêy bh’rợ crêê cơnh, chóh lâng pa dưr crâng. Ahêê đươi t’nơơm n’loong ga mắc griing, chóh cớ t’nơơm n’loong a coon, nắc cơnh đêếc ahêê pa dưr crâng. Ting n’nắc, lấh ooy bh’rợ zư lêy crâng, ahêê nắc dzợ zư lêy đợ a đhắh cóh crâng. Lêy nâu đoo nắc zr’lụ zư đớc a đhắh cóh crâng k’coong”.

       Bh’rợ ký gr’hoót xa nay bh’rợ pazum bhrợ đh’rứah cóh bh’rợ zư lêy crâng, k’tiếc, cr’van cóh crâng lâng rau têêm ngăn đhị zr’lụ bhlưa âng pazêng vel đong da ding k’coong tỉnh Quảng Nam nắc bhrợ k’rơ lấh mơ xa nay bh’rợ zr’ziêng, zư lêy cr’van âng crâng, zư lêy rau têêm ngăn; t’bhlâng pa dưr xa nay bh’rợ đoàn kết k’rong bhrợ pa dưr; tr’năl lấh mơ ooy văn hoá, prá xay p’xoọng ooy kinh tế bhlưa pazêng vel đong. Tơợ đêếc, bhrợ nhâm mâng lấh bh’rợ ắt tr’đăn tơợ đanh đươnh âng lang manuýh bhlưa bơr vel đong tr’đăn Zuốih (Nam Giang) lâng Lăng (Tây Giang) ng’moon la lay lâng apêê vel đong tr’đăn âng tỉnh Quảng Nam moon zazum./.

Quảng Nam: Ký - kết nghĩa giữa các địa phương giáp ranh

 để bảo vệ rừng tốt hơn

                                             A lăng Lợi

Tỉnh Quảng Nam là địa phương có diện tích rừng tự nhiên lớn với gần 672.000 héc ta, trong đó rừng tự nhiên là hơn 455.500 héc ta. Tỉnh Quảng Nam luôn đề cao giá trị của rừng, đồng thời cũng coi rừng là một lợi thế trong phát triển kinh tế - xã hội. Mặc dù, tỉnh Quảng Nam luôn ưu tiên các biện pháp cũng như kế hoạch để bảo vệ, phát triển rừng, thế nhưng, nhiều vụ phá rừng quy mô lớn vẫn diễn ra trên địa bàn các huyện miền núi. Việc các địa phương giáp ranh tổ chức ký - kết nghĩa Quy chế phối hợp trong công tác quản lý bảo vệ rừng có thể xem là một biện pháp góp phần giữ rừng hiệu quả hơn.

  Xã Zuốih, huyện Nam Giang và xã Lăng, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam có vùng rừng giáp ranh dài gần 50km, gần khu dân cư và địa hình hiểm trở. Đây là vùng có thảm động - thực vật đa dạng và phong phú, có diện tích rừng nguyên sinh lớn, nhiều loại gỗ quý như lim, Pơmu, dổi,... Đây là tài sản của quốc gia mà người Cơ Tu ở Nam Giang và Tây Giang còn gìn giữ được và tự hào. Tuy nhiên, công tác quản lý bảo vệ rừng giáp ranh giữa hai địa phương này gặp nhiều khó khăn, tình trạng chặt phá, khai thác, mua bán, vận chuyển lâm sản trái phép diễn ra phổ biến. Mặt khác, do nhận thức của bà con của hai xã còn hạn chế, nên có hành vi phá rừng, lấn chiếm đất lâm nghiệp... Việc hai xã Zuốih (Nam Giang) và xã Lăng (Tây Giang) tổ chức Ký – kết nghĩa và thống nhất xây dựng Quy chế phối hợp trong công tác quản lý bảo vệ rừng, đất đai, tài nguyên khoáng sản và an ninh trật tự vùng giáp ranh giữa hai địa phương là rất cần thiết. Ông Bhling Phát, Trưởng thôn Pr’ning, xã Lăng cho biết: “Việc ký kết này có ý nghĩa rất quan trọng trong  việc giao lưu, phát triển kinh tế cũng như bảo vệ rừng. Bởi nhân dân giữa hai xã giáp ranh phải chấp hành nghiêm những quy chế, giao ước của hai xã Zuốih và Lăng đã ký kết. Sau đợt này, tôi sẽ về truyền đạt lại hết nội dung quy chế, giao ước  trong bản ký kết này cho bà con thôn Pr’ning hiểu và nắm vững. Từ đó, nhân dân sẽ biết rõ hơn vai trò của rừng, của việc ký kết này quan trọng như thế nào để từ đó, nhân dân biết cách khai thác, bảo vệ và phát triển tài nguyên rừng một cách hiệu quả và bền vững”.

Già làng Bhling Hạnh, thôn Công Dồn, xã Zuốih, huyện Nam Giang cho rằng, việc Ký- kết nghĩa giữa hai xã giáp ranh Lăng của huyện Tây Giang và Zuốih của Nam Giang tổng hợp nhiều yếu tố quan trọng. Không chỉ đơn thuần kết nghĩa công tác quản lý, bảo vệ rừng và tài nguyên khoáng sản mà đây còn là dịp cho các địa phương gặp mặt, biết nhau, hiểu nhau trao đổi thông tin thêm để dễ dàng hơn trong quá trình tổ chức thực hiện nhiệm vụ của mình, đáp ứng được yêu cầu, đòi hỏi nhiệm vụ mới. Già làng Bhling Hạnh nói: “Việc kết nghĩa này gắn chặt tình đoàn kết, không để xẩy ra tình trạng tranh giành, xâm lấn đất đai, lâm phận của  nhau. Cùng nhau quản lý, kiểm soát, trao đổi thông tin những người từ nơi khác đến sinh sống và làm ăn trên địa bàn xã Lăng và xã Zuốih để kịp thời phát hiện tố giác khi phát hiện vi phạm. Nhân dân hai xã cùng nhau bảo vệ đất, bảo vệ rừng, bảo vệ tài nguyên khoáng sản trên địa bàn. Tôi cho rằng, việc ký kết như thế này sẽ giúp việc bảo vệ, quản lý tài nguyên rừng hiệu quả hơn”.

Hai huyện Tây Giang và Nam Giang có nhiều điểm tương đồng như địa hình đồi núi hiểm trở, dân cư thưa thớt, chủ yếu là người đồng bào dân tộc Cơ Tu có tập quán sinh hoạt gần như tương đồng.... Trong những năm qua công tác bảo vệ rừng giữa hai địa phương khá tốt. Tuy nhiên, việc kiểm soát người vẫn lai từ nơi khác đến tại địa phương còn hạn chế. Tình trạng chặt phá, mua bán, vận chuyển khoán lâm sản trái phép chủ yếu là người ở vùng khác. Đặc biệt, các đối tượng này còn cấu kết với người bản địa để thực hiện các vụ phá rừng lớn nghiêm trọng. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền, vận động chưa thật sự hiệu quả, bởi nhận thức của người dân còn chưa cao khiến cho việc phát hiện, tố giác mạnh chưa kịp thời. Ông Bhling Mia, Chủ tịch UBND huyện Tây Giang nhấn mạnh, khai thác, bảo vệ và phát triển rừng cần phải có lộ trình, quy hoạch nằm trong chiến lược lâu dài, bền vững. “Mục tiêu của chúng ta là làm công tác quản lý, bảo vệ rừng. Việc giữ rừng không chỉ riêng của lực lượng kiểm lâm, mà trách nhiệm mà nhiệm vụ bảo vệ tài nguyên rừng là cả hệ thống chính trị và trách nhiệm của toàn Đảng, toàn dân. Rừng là vàng. Nhưng rừng của chúng ta không ai cấm khai thác mà chúng ta khai thác phải có lộ trình, có quy hoạch, có chiến lược, trồng và phát triển rừng. Chúng ta khai thác cây già, tái sinh lại cây non, cứ thế chúng ta phát triển. Bên cạnh đó, ngoài việc giữ rừng, chúng ta còn tăng cường thêm bảo vệ động vật hoang dã. Xem như đây là vùng cứu hộ, cứu nạn động vật hoang dã”.

Việc Ký kết Quy chế phối hợp trong công tác quản lý bảo vệ rừng, đất đai, tài nguyên khoáng sản và an ninh trật tự vùng giáp ranh giữa các địa phương miền núi tỉnh Quảng Nam góp phần tăng cường mối quan hệ chặt chẽ, hỗ trợ kịp thời cùng với lực lượng chuyên ngành trong công tác quản lý, bảo vệ tài nguyên rừng, bảo vệ an ninh trật tự; tăng cường mối quan hệ đoàn kết hợp tác phát triển; hiểu nhau hơn về văn hóa, giao lưu thêm về kinh tế giữa các địa phương. Từ đó, thắt chặt hơn sự gắn bó gần gũi truyền thống lâu đời giữa hai địa phương giáp ranh Zuốih ( Nam Giang) và Lăng ( Tây Giang) nói riêng và các địa phương giáp ranh của tỉnh Quảng Nam nói chung./.