Chr’val Bình Sa, chr’hoong Thăng Bình nắc muy cóh pazêng vel đong dưr váih pr’lúh bhíh buunh boóp tr’ploóc chr’coóp đơớh bhlâng âng tỉnh Quảng Nam. Cóh tr’nơớp, pr’lúh n’léh váih cóh 6 p’nong a óc âng muy pr’loọng đong. Apêê ngành chức năng cóh chr’hoong đơớh hân ch’mêết lêy pr’lúh, tấp lơi pazêng a óc crêê pr’lúh lâng zâl cha groong pr’lúh doọ choom trơơi boọ bấc ooy. Công cóh cr’chăl n’nâu, 2 chr’val n’lơơng âng chr’hoong Thăng Bình công váih pr’lúh bhrợ ha vel đong cắh n’năl cơnh bhrợ têng. ĐoỌng zư nhâm mâng pazêng bh’năn lấh 60 t’bhâu p’nong, ngành chức năng vel đong k’đhơợng lêy liêm ghít bh’rợ p’zi, câl đươi lêệ bh’năn đhị vel đong, phun 360 lít hoá chất t’bil độc vi trùng cóh pazêng zr’lụ dưr váih pr’lúh; ting n’nắc, ta đang moon đhanuôr tập lơi đợ bh’năn crêê pr’lúh. Hân đhơ cơnh đêếc, công cơnh pazêng vel đong n’lơơng cóh tỉnh Quảng Nam, zr’nắh k’đháp bấc bhlâng cóh xoọc đâu âng chr’hoong Thăng Bình nắc ta bhúch vắc xin zâl cha groong pr’lúh cóh bh’năn lâng hoá chât t’bil độc vi trùng. T’coóh Lê Văn Để, Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật Nông nghiệp chr’hoong Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam prá: “Pa bhlâng nắc a óc pay lêệ cắh vêy vắc xin đoọng tiêm zâl cha groong. Tước bêl pr’lúh bhíh buunh boóp tr’ploóc chr’coóp dưr váih nắc ta đang moon tập lơi k’đháp pa bhlâng, cắh vêy rau ng’zúp zooi. Tu cơnh đêếc ta đang moon đhanuôr tập lơi zr’nắh k’đháp pa bhlâng. Cóh cr’chăl ahay, Thăng Bình nắc chr’hoong bhứah ga mắc đhiệp ta đoọng 120 lít hoá chất, lêy k’đháp pa bhlâng cóh bh’rợ t’bil độc, vi trùng”.

Tước nâu cơy, tỉnh Quảng Nam vêy lấh 840 p’nong bh’năn crêê pr’lúh bhíh buunh boóp tr’ploóc chr’coóp. Cóh đêếc, lấh 70 p’nong c’roóc lâng lấh 600 p’nong a óc. Đợ bh’năn crêê pr’lúh lấh chêết, crêê ta tập lơi lấh 360 p’nong. Xoọc đâu, đợ bh’năn xoọc ta đơơng lêy vêy đhr’năng crêê pr’lúh lấh 100 p’nong. Lâng t’rí c’roóc cóh zr’lụ, hân đhơ g’lúh tiêm phòng cóh c’moo ahay nắc lứch t’ngay c’xêê zâl cha groong pr’lúh nắc pazêng vel đong cắh ơy bhrợ têng bh’rợ tiêm zâl cha groong tu cắh zập vắc xin.

Bh’rợ tiêm phòng vắc xin zâl pr’lúh cóh a óc công ta lơi. Bấc zr’lụ, manuýh bhrợ bh’rợ thú y pa dứah pr’lúh ha bh’năn băn cắh vêy chứng chỉ xay moon đoọng bhrợ têng bh’rợ thú y ting cơnh xa nay, cắh bhrợ têng bh’rợ pa liêm pa sạch, t’bil vi trùng l’lăm lâng xang bêl glúh mót ooy c’rol băn âng pazêng pr’loọng đong, cắh xay moon ooy chính quyền vêy bh’năn crêê pr’lúh bhrợ ha pr’lúh trơơi boọ bấc ooy; bh’rợ p’zi cắh crêê đhị âng cơ quan vêy thẩm quyền đoọng nắc dzợ u váih bấc cóh bấc vel đong… T’coóh Phan Văn Thành, Phó Chủ tịch UBND chr’val Quế Xuân 1, chr’hoong Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam xay moon, vel đong vêy chợ buôn pa câl a óc Bà Rén đăn ooy c’lâng bhlâng 1A; đợ a óc pa câl đhị chợ k’dâng tơpự 500 p’nong tước 1 r’bhâu p’nong cóh zập t’ngay nắc đhr’năng trơơi boọ pr’lúh cr’ăy bấc pa bhlâng: “Đhị đhr’năng pr’lúh bhí buunh boóp tr’ploóc chr’coóp lâng pa zruáh châu Phi k’rơ, vel đong công t’bhlâng ch’mêết lêy lâng zâl cha groong pr’lúh; xay moon Ban k’đhơợng lêy chợ ta luôn ch’mêết lêy đợ a óc vêy ta t’mót ooy chợ, đơớh bơơn lêy a óc vêy n’léh váih pr’lúh ta đang moon pa chô, cắh cậ  a óc vêy đhr’năng chêết nắc tập lơi”.

Đhị đhr’năng pr’lúh bhíh buunh boóp tr’ploóc chr’coóh xoọc trơơi boọ đơớh, Chi cục b’băn lâng thú y, Sở Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc bhươl cr’noon tỉnh Quảng Nam pazum lâng pazêng vel đong pay 11 pr’đhang đoọng xét nghiệm vi rút bhrợ t’váih pr’lúh bhíh buunh boóp tr’ploóc chr’coóp. Pazêng pr’đhang vêy ta pay lêy nắc lứch dương tính lâng vi rút bhíh bunh boóp tr’ploóc chr’coóp. Xoọc đâu, bh’rợ tiêm phòng xoọc vêy ta bhrợ têng đơớh hân. Hân đhơ cơnh đêếc, tu ta bhúch vắc xin nắc đhiệp tiêm lấh 9.500 p’nong bh’năn cóh prang tỉnh. Lấh ooy 960 lít hoá chất âng tỉnh đoọng, apêê vel đong công xoọc câl p’xoọng hoá chất lâng vôi bột đoọng t’bil độc vi trùng môi trường b’băn đươi ha bh’rợ zâl cha groong pr’lúh cóh a đhắh. T’coóh Nguyễn Văn Hoàng, Chi cục phó Chi cục B’băn lâng Thú y tỉnh Quảng Nam xay moon, pazêng p’nong a óc cóh zr’lụ k’dâng 500 r’bhâu p’nong, t’rí c’roóc k’dâng 200 r’bhâu p’nong; đợ vắc xin ta đớc cóh xoọc đâu nắc đhiệp đoọng ng’tiêm ha 10% cóh pazêng bh’năn đhị zr’lụ: “Xang bêl bơơn lêy pr’lúh nắc câl vắc xin đoọng tiêm phòng. Vắc xin tiêm phòng cóh zập c’moo lâng t’rí c’roóc, nhà nước zúp zooi nắc cóh xoọc đâu xoọc bhrợ bha ar nhăn câl. Azi vêy ha âu đớc m’bứi đoọng zâl cha groong pr’lúh, tu vắc xin cắh choom đớc đanh. Bêl dưr váih pr’lúh nắc câl vắc xin tiêm phòng. Tu bha ar bha tơ nhăn câl vắc xin công đớp zíh, đấu thầu n’nâu n’tốh nắc ng’đương đanh m’bứi”./.

Quảng Nam: Thiếu vắc xin, dịch bệnh phát sinh trên đàn gia súc, gia cầm  

                                        PV Hoài Nam

       Dịch lở mồm long móng trên đàn gia súc và cúm gia cầm đang lây lan nhanh ở một số địa phương của tỉnh Quảng Nam. Theo báo cáo của Chi cục Chăn nuôi và Thú y, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Nam, từ cuối năm ngoái đến nay, bệnh lở mồm long móng xảy ra tại 117 hộ dân ở 40 thôn trên địa bàn tỉnh. Trong khi đó, cúm gia cầm cũng đã xuất hiện ở huyện Tiên Phước, địa phương từ nhiều năm qua không xảy ra dịch. Chính quyền tỉnh Quảng Nam đã có Công điện triển khai các giải pháp cấp bách phòng, chống, khống chế dịch.

       Xã Bình Sa, huyện Thăng Bình là một trong những địa phương phát hiện dịch lở mồm long móng sớm nhất ở tỉnh Quảng Nam. Ban đầu, dịch bệnh xuất hiện trên đàn lợn 6 con của 1 hộ gia đình. Các ngành chức năng ở huyện nhanh chóng vào cuộc xác định bệnh, tiêu hủy toàn bộ số heo mắc bệnh và khống chế dịch không cho lây lan. Cùng thời điểm này, 2 xã khác của huyện Thăng Bình cũng đã xuất hiện dịch khiến địa phương lúng túng. Để bảo vệ đàn gia súc hơn 60.000 con, ngành chức năng địa phương siết chặt quản lý giết mổ, tiêu thụ sản phẩm gia súc trên địa bàn, tổ chức phun 360 lít hóa chất tiêu độc khử trùng ở những vùng đã xảy ra bệnh; đồng thời, vận động người dân tiêu hủy ngay số gia súc có biểu hiện nhiễm bệnh. Tuy nhiên, cũng như các địa  phương khác ở tỉnh Quảng Nam, khó khăn lớn nhất hiện nay của huyện Thăng Bình là thiếu vắc xin phòng dịch ở vật nuôi và hóa chất tiêu độc khử trùng. Ông Lê Văn Để, Giám đốc Trung tâm Kỹ thuật Nông nghiệp huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam cho biết:“Đặc biệt là trên heo thịt không có vắc xin để tiêm phòng. Đến khi dịch bệnh lở mồm long móng xảy ra thì vận động tiêu hủy rất khó khăn, không có cơ chế hỗ trợ. Do đó vận động bà con rất khó khăn trong vấn đề tiêu hủy. Thời gian qua, Thăng Bình là huyện rất lớn mà chỉ hỗ trợ có 120 lít hóa chất thấy rất khó khăn trong tháng tiêu độc, khử trùng”.

        Đến nay, tỉnh Quảng Nam có hơn 840 gia súc mắc bệnh lở mồm long móng. Trong đó, hơn 70 con trâu, gần 100 con bò và hơn 600 con lợn. Số gia súc mắc bệnh chết, tiêu hủy bắt buộc hơn 360 con. Hiện, số gia súc đang còn theo dõi bệnh là hơn 100 con. Đối với đàn trâu, bò trên địa bàn, mặc dù đợt tiêm phòng của năm ngoái đã hết thời hạn miễn dịch nhưng các địa phương vẫn chưa thể triển khai tiêm phòng do thiếu vắc xin. 
    Công tác tiêm phòng vắc xin phòng dịch trên đàn lợn cũng bị bỏ ngõ. Nhiều nơi, nhân viên thú y chữa trị bệnh cho vật nuôi không có chứng chỉ hành nghề thú y theo quy định, không thực hiện vệ sinh, khử trùng trước và sau khi vào, ra chuồng nuôi của từng hộ gia đình, không khai báo bệnh với chính quyền địa phương làm lây lan dịch bệnh; việc giết mổ không đúng địa điểm đã được cơ quan thẩm quyền cấp phép vẫn còn diễn ra phổ biến ở nhiều địa phương…  Ông Phan Văn Thành, Phó Chủ tịch UBND xã Quế Xuân 1, huyện Quế Sơn, tỉnh Quảng Nam cho biết, địa phương có chợ chuyên doanh heo Bà Rén nằm sát Quốc lộ 1A; lượng heo mua bán tại chợ khoảng từ 500 con đến 1.000 con mỗi ngày nên nguy cơ lây lan dịch bệnh là rất cao:“Trước nguy cơ dịch lở mồm long móng và dịch tả lợn châu Phi, địa phương cũng tăng cường công tác kiểm tra, giám sát và quản lý dịch bệnh; Nhắc nhở Ban Quản lý chợ thường xuyên kiểm tra lượng heo đưa vào chợ, phát hiện những heo có dấu hiệu bệnh đề nghị trả lại, hoặc lợn có nguy cơ chết thì tập trung tiêu hủy”.

        Trước tình hình dịch bệnh lở mồm long móng đang lây lan nhanh, Chi cục Chăn nuôi và Thú y, Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Nam phối hợp với các địa phương lấy 11 mẫu biểu mô để xét nghiệm vi rút gây bệnh lở mồm long móng. Kết quả tất cả các mẫu dương tính với vi rút lở mồm long móng. Hiện, công tác tiêm phòng đang được tiến hành khẩn trương. Tuy nhiên, do thiếu vắc xin nên chỉ tiêm được hơn 9.500 con gia súc trên địa bàn toàn tỉnh. Ngoài 960 lít hóa chất do tỉnh cấp, các địa phương cũng đang mua thêm hóa chất và vôi bột để tiêu độc khử trùng môi trường chăn nuôi phục vụ phòng, chống dịch bệnh động vật. Ông Nguyễn Văn Hoàng, Chi cục phó Chi cục Chăn nuôi và Thú y tỉnh Quảng Nam cho biết, tổng đàn lợn trên địa bàn khoảng 500.000 con, trâu bò khoảng 200.000 con; lượng vắc xin dự trữ hiện nay chỉ đáp ứng tiêm phòng cho khoảng 10% tổng đàn gia súc trên địa bàn:“Sau khi phát hiện ổ dịch thì phải mua vắc xin để tiêm phòng. Vắc xin tiêm phòng định kỳ hằng năm đối với trâu, bò, nhà nước hỗ trợ thì hiện nay đang làm thủ tục để mua. Mình có dự trữ một ít để bao vây chống dịch thôi, vì vắc xin không thể để lâu được. Khi dịch xảy ra thì phải mua vắc xin tiêm phòng. Do thủ tục mua vắc xin cũng hơi chậm, đấu thầu này kia cho nên phải chờ”./.