Nam Trà My nắc mưy ooy 2 chr’hoong k’coong ch’ngai âng tỉnh Quảng Nam k’rong pa zưm liêm zâp pr’đơợ đoọng lêy chóh tơơm zanươu. Zâp râu t’nơơm zanươu nắc ơy bơơn đhanuôr t’moót lêy chóh bấc râu cơnh quế Trà My, đẳng sâm, sâm quy, giảo cổ lam, sơn tra, sa nhân... năl gít chóh t’nơơm zanươu nắc đoo c’lâng lướt liêm crêê, chrooi pa xoọng t’bil ha ul pa xiêr đha rứt đoọng ha đhanuôr, chính quyền lâng ngành chức năng vel đông t’bhlâng xay moon, k’đươi đhanuôr bhrợ t’bhứah zâp bh’rợ chóh zanươu đhị k’tiếc crâng, lâng k’đươi cán bộ xiêr tước đhị đhanuôr ắt moon pa choom đoọng zâp pr’loọng đhanuôr đắh bhiệc chóh bhrợ, zư lêy. Tước đâu nắc ơy vêy 10/10 chr’val âng chr’hoong xay bhrợ bh’rợ ting c’bhúh pr’loọng lêy chóh đhị k’tiếc crâng. Ooy pa zêng zâp râu t’nơơm zanươu cóh chr’hoong Nam Trà My, sâm Ngọc Linh bơơn ta lêy nắc đhị k’tiếc âng ngành zanươu Việt Nam. Nâu đoo nắc mưy ooy đợ t’nơơm zanươu chr’nắp bhlâng.

Bơr c’moo chô ooy đâu, tước cậ đợ t’ngay tơợp c’xêê, zâp c’moo pr’loọng đhanuôr Ca Dong, Xê Đăng cóh 10 chr’val k’coong ch’ngai âng chr’hoong Nam Trà My pazưm chô ooy trung tâm chr’hoong pấh bhrợ phiên chợ sâm Ngọc Linh lâng zanươu tr’hâu. Tơợp tơợm bêl sâm Ngọc Linh bơơn ra pặ ooy t’nooi bh’nơơn pr’đươi k’tiếc k’ruung nắc  zên pa câl sâm ặt dưr dzoọc dal. Manứih chóh sâm Ngọc Linh cóh 2 tỉnh Quảng Nam lâng Kon Tum dưr k’van lấh mơ. T’coóh Hồ Văn Du cóh chr’val Trà Linh, chr’hoong Nam Trà My đoọng năl, pr’loọng đông xoọc đâu k’đhơợng zư lấh 10 r’bhâu t’nơơm sâm lấh 10 c’moo ơy. Zên zâp ký sâm k’lung gă mắc nắc cắh dứp 100 ực đồng đhị 1 ký. Dáp lêy, bhươn sâm âng pr’loọng đông Du chr’nắp k’tỷ đồng. t’coóh Hồ Văn Du dzợ bơơn đhanuôr moon nắc bhua sâm cóh da ding Ngọc Linh. “Bêl ahay đhanuôr cóh Trà Linh đha rứt zr’nắh bhlâng. Xoọc đâu tu vêy chóh sâm Ngọc Linh nắc z’zăng lấh mơ”, T’coóh Hồ Văn Du moon.

Đh’rứah lâng bhiệc bhrợ bhứah k’tiếc chóh sâm Ngọc Linh dzoọc lấh 1.500 hécta, chính quyền chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam dzợ zooi zúp đhanuôr chóh k’ha riêng r’bhâu t’nơơm zanươu m’ma. “Xoọc đâu cóh Nam Trà My vêy bấc t’noơm zanươu, lấh 830 râu t’nơơm zanươu cóh da ding Ngọc Linh. Dzoọng bha lâng nắc t’nơơm sâm Ngọc Linh. Xoọc đâu đhanuôr chóh 1 hécta sâm Ngọc Linh xang 5 c’moo, đhr’năng lêy pa chô 70-75 tỷ đồng”, T’coóh Hồ Quang Bửu, Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam đoọng năl.

Bh’rợ bhrợ têng zư lêy lâng padưr pa xớc t’nơơm zanươu đhị vel đông tỉnh Quảng Nam cr’chăl c’moo 2017-20125, lêy chô tước c’moo 2030, vel đông nắc lêy chóh lâng bơơn lêy 6 râu zanươu bhlâng nắc đẳng sâm, ba kích, sa nhâm bhrộ, đương quy, giảo cổ lam, lan kim tuyến. Zâp chr’hoong Phước Sơn, Đông Giang, Tây Giang, Nam Giang lâng Trà My bơơn ta lêy pay đoọng bhrợ têng, chóh lâng padưr pa xớc m’ma. Zâp chr’hoong k’coong ch’ngai lơơng cung bơơn lêy pay xay bhrợ chóh t’nơơm zanươu đhị crâng, chóh pazưm đh’rứah lâng chr’nóh lơơng... đoọng xay bhrợ bh’rợ chóh t’nơơm zanươu, tỉnh Quảng Nam bhrợ padưr zâp trung tâm bhrợ m’ma, zooi zúp zên, kỹ thuật đoọng đhanuôr bhrợ t’bhứah k’tiếc chóh. Cr’chăl nâu, bấc doanh nghiệp bhrợ têng zanươu xoọc pa chô bh’nơơn liêm dal, thị trường pa câl đươi bấc, doọ lấh váih cắh liêm crêê. T’coóh Lê Trí Thanh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam đoọng năl, chóh t’nơơm zanươu dzợ vêy mưy râu chr’nắp lơơng nắc đoo zư lêy crâng pr’đươi: “Azi xoọc đâu cung ơy lêy bhrợ đhị zr’lụ chóh zanươu Quảng Nam ting c’lâng dưr váih zr’lụ chóh zanươu k’tiếc k’ruung zr’lụ Nam Trung bộ. Cr’noọ lêy t’bil ha ul pa xiêr đha rứt, lêy bhrợ đhị zr’lụ zanươu moon zr’nưm lâng sâm Ngọc Linh moon lalay”.

Ting cơnh xay moon âng Cục k’đhơợng zư dược, Bộ y tế, zâp c’moo k’tiếc k’ruung hêê đươi dua k’dâng 50.000 tấn tước 60 r’bhâu tấn zanươu, đươi dua ooy đắh bhrợ têng zanươu y học cổ truyền, pr’đươi pr’dua ngành công nghiệp dược. Hân đhơ liêm choom nắc xoọc đâu Việt Nam nắc mưy vêy âng đơơng bơơn 25% pr’đươi đoọng đươi dua bhrợ têng zanươu cóh cr’loọng k’tiếc k’ruung, dzợ 75% nắc lêy g’nưm ooy đắh zanươu pay đắh k’tiếc k’ruung lơơng. Tu cơnh đâu, k’rong bhrợ padưr pa xớc t’nơơm zanươu nắc c’lâng lướt liêm glặp n’jứah padưr pa xớc kinh tế, n’jứah padưr dal c’rơ âng đhanuôr. tỉnh Quảng Nam xoọc lêy cha mêết nắc pay pa chô kr’bhâu hécta k’tiếc chóh bhrợ t’nơơm cao su đoọng lêy xăl chóh zâp râu tơơm zanươu lơơng./.

Quảng Nam:

Cây dược liệu giúp người dân xóa đói giảm nghèo

                                                           PV Hoài Nam/ VOV- miền Trung

Tỉnh Quảng Nam không chỉ được biết đến là “thủ phủ” của sâm Ngọc Linh mà còn có nhiều loại cây dược liệu quý như ba kích, đẳng sâm, sa nhân, đương quy, giảo cổ lam... Theo khảo sát, hơn 830 loài, gần 600 chi, 190 họ thực vật ở các vùng núi tỉnh Quảng Nam có khả năng làm nguyên liệu dược. Địa phương cũng xác định phát triển cây dược liệu là ưu tiên hàng đầu trong tái cơ cấu ngành nông nghiệp đến năm 2030.

Nam Trà My là một trong 2 huyện miền núi cao của tỉnh Quảng Nam hội đủ các điều kiện để trồng cây dược liệu. Các loại cây dược liệu đã được người dân đưa vào trồng đa dạng về chủng loại như: quế Trà My, đẳng sâm, sâm quy, giảo cổ lam, sơn tra, sa nhân… Xác định trồng cây dược liệu là hướng đi đúng, góp phần xóa đói giảm nghèo cho đồng bào, chính quyền và ngành chức năng địa phương tích cực tuyên truyền, vận động người dân nhân rộng các mô hình trồng dược liệu dưới tán rừng; Đồng thời cử cán bộ xuống tận nơi hướng dẫn cho các hộ dân kỹ thuật trồng, chăm sóc. Đến nay đã có 10/10 xã của huyện triển khai mô hình nhóm hộ trồng cây dược liệu dưới tán rừng. Trong số các loại cây dược liệu ở huyện Nam Trà My, sâm Ngọc Linh được xem là quốc bảo của ngành dược liệu Việt Nam. Đây là một trong những lâm sản ngoài gỗ có giá trị kinh tế cao.

Hai năm trở lại đây, cứ đến những ngày đầu tháng, hàng trăm hộ dân đồng bào Ca Dong, Xê Đăng ở 10 xã vùng cao của huyện Nam Trà My tập trung về trung tâm huyện tham gia phiên chợ sâm Ngọc Linh và dược liệu. Kể từ khi sâm Ngọc Linh được xếp vào danh mục sản phẩm quốc gia thì giá sâm liên tục tăng. Người trồng sâm Ngọc Linh ở 2 tỉnh Quảng Nam và Kon Tum giàu lên trông thấy. Ông Hồ Văn Du ở xã Trà Linh, huyện Nam Trà My cho biết, gia đình hiện sở hữu hơn 10 nghìn gốc sâm trên 10 năm tuổi. Giá mỗi ký sâm loại củ lớn không dưới 100 triệu đồng 1 ký. Tính ra, vườn sâm của gia đình ông Du trị giá cả trăm tỷ đồng. Ông Hồ Văn Du còn được người dân nơi đây gọi là “vua sâm” ở đỉnh Ngọc Linh. “Hồi xưa bà con ở Trà Linh rất là nghèo khó. Bữa ni nhờ cây sâm Ngọc Linh mà rất khá giả”, Ông Hồ Văn Du chia sẻ. 

Cùng với việc mở rộng diện tích trồng sâm Ngọc Linh lên hơn 1.500 héc ta, chính quyền huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam còn hỗ trợ người dân gieo ươm hàng trăm nghìn cây giống dược liệu. “Hiện nay trên Nam Trà My có rất nhiều cây dược liệu, hơn 830 loài cây dược liệu trên núi Ngọc Linh. Đứng đầu là cây sâm Ngọc Linh. Hiện nay người dân trồng 1 hec ta sâm Ngọc Linh sau 5 năm, khả năng thu 70 đến 75 tỷ đồng”, Ông Hồ Quang Bửu, Chủ tịch Uỷ ban Nhân dân huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam cho biết.

Đề án “Quy hoạch bảo tồn và phát triển cây dược liệu trên địa bàn tỉnh Quảng Nam giai đoạn 2017- 2025, định hướng đến năm 2030”, địa phương tiến hành quy hoạch trồng và phát triển 6 loài dược liệu chính là đảng sâm, ba kích, sa nhân tím, đương quy, giảo cổ lam, lan kim tuyến. Các huyện Phước Sơn, Đông Giang, Tây Giang, Nam Giang và Nam Trà My được chọn để quy hoạch, trồng và phát triển giống kết hợp sản xuất, cung cấp nguồn giống. Các huyện miền núi khác cũng được chọn triển khai trồng dược liệu dưới tán rừng, trồng thuần, trồng xen canh, luân canh…Để triển khai đề án trồng dược liệu, tỉnh Quảng Nam xây dựng các trung tâm nhân giống, hỗ trợ vốn, kỹ thuật để người dân mở rộng diện tích. Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp chế biến dược liệu đang đầu tư vào Quảng Nam. Lợi ích của từ việc trồng cây dược liệu chính là hiệu quả kinh tế cao, thị trường tiêu thụ lớn, rủi ro thấp. Ông Lê Trí Thanh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam cho biết, trồng dược liệu còn có một lợi ích khác đó là bảo vệ được rừng nguyên sinh: “Chúng tôi hiện nay cũng đã quy hoạch vùng dược liệu Quảng Nam theo hướng trở  thành vùng dược liệu quốc gia khu vực Nam Trung bộ. Mục xóa đói giảm nghèo tiến đến làm trên vùng dược liệu nói chung và sâm Ngọc Linh nói riêng”.

Theo báo cáo của Cục Quản lý Dược, Bộ Y tế, mỗi năm nước ta tiêu thụ khoảng 50.000 tấn đến 60.000 tấn dược liệu, sử dụng vào chế biến vị thuốc y học cổ truyền, nguyên liệu ngành công nghiệp dược. Mặc dù có tiềm năng thế mạnh lớn nhưng hiện nay Việt Nam mới chỉ tự cung cấp được 25% nguyên liệu để phục vụ sản xuất thuốc trong nước, còn lại 75% vẫn phải phụ thuộc vào nguồn dược liệu nhập khẩu. Vì vậy, đầu tư phát triển cây dược liệu là hướng đi phù hợp vừa phát triển kinh tế, nâng cao sức khỏe người dân. Tỉnh Quảng Nam đang tính toán sẽ thu hồi hàng ngàn héc ta đất quy hoạch trồng cây cao su để chuyển sang trồng các loại dược liệu./.