Pr’loọng đong a moó Nguyễn Thị Tâm, ắt cóh cr’noon 3, chr’val Sông Trà, chr’hoong Hiệp Đức, tỉnh Quảng Nam nắc muy cóh pazêng pr’loọng đong nhăn zư lêy t’nơơm cao su đoọng ha Nông trường cao su Hiệp Đức, âng Công ty Cao su Quảng Nam. Cóh pazêng c’moo tr’nơớp pay zư lêy, a moó Tâm vêy Nông trường chroót zên cóh zập c’xêê 3 ức đồng. Cr’chăl chr’nắp âng cao su dzoóc dal, vêy đoo c’xêê a moó đớp k’zệt ức đồng. Pr’loọng đong hân đoo vêy bấc manuýh bhrợ cao su ha Nông trường, đợ zên bơơn pay pa choo xơợng zệt, t’pâl zệt ức đồng. Bơr pêê c’moo đăn đâu, chr’nắp cao su xiêr ếp lấh mơ lâng ahay, a moó Tâm vêy ta chroót đoọng zên pa bhrợ mơ 2 ức đồng cóh zập c’xêê. Lâng đợ zên bơơn mơ đêếc, a moó Tâm cắh zập zên đoọng đươi dua cóh pr’ắt tr’mông âng pr’loọng đong: “Bêl ahay n’loong chắt liêm, bấc dzêệt chr’nắp dal. Nâu cơy n’loong griing cắh lấh bấc dzêết, zên lương m’bứi tu dzêêt cắh vêy chr’nắp, nắc m’bứi zên. T’ngay hân đoo công k’tuốy, muy t’ngay pêê chu lướt bhrợ cơnh đêếc”.

Đhị chr’hoong da ding k’coong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, cóh lấh 10 c’moo, Công ty Cổ phần Đầu tư lâng bhrợ têng Việt Hàn chóh bhrợ t’nơơm cao su đhị apêê chr’val Ba, Tư, chr’val A Ting, đhăm chóh tước k’ha riêng héc ta. Bêl t’nơơm cao su cắh ơy váih dzêết, doanh nghiệp n’nâu nắc ơy pa câl k’tiếc ooy apêê k’rong bhrợ n’lơơng nắc Công ty cổ phần Công nghiệp cao su Quảng Nam. T’nơơm cao su cắh vêy ta zư lêy, manuýh pa bhrợ đoọng ha Công ty lum zr’nắh k’đháp.

L’lăm ahay, bêl vêy xa nay xăl đhăm k’tiếc crâng tước ooy bh’rợ chóh t’nơơm cao su, đhanuôr vel đong nắc đớp zên chroót pa chô cr’van cắh lấh bấc đoọng pazao đoọng k’tiếc ooy doanh nghiệp chóh cao su. Xoọc đâu, pazêng đhăm k’tiếc chóh cao su tước ooy hân noo pay pa chô nắc cắh vêy ngai k’tuốy dzêết, k’ha riêng héc ta k’tiếc chóh cao su ta lơi, đhanuôr vel đong nắc k’xịa pay k’tiếc n’nâu đoọng chóh keo. T’coóh Nguyễn Xuân Nghiệm, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân chr’val Ba, chr’hoong Đông Giang xay moon, bh’rợ lơi k’tiếc chóh cao su bhrợ t’váih rau ta uáh bấc pa bhlâng: “Xoọc đâu đhanuôr rơơm kiêng bơơn vặ k’tiếc âng công ty cao su. Hân đhơ cơnh đêếc đoọng bhrợ têng choom bh’rợ n’nắc nắc k’đháp pa bhlâng, tu bấc cơnh bh’rợ xa nay pháp lý, bơr cậ cóh đong pa bhrợ âng công ty cắh dzợ vêy manuýh. Vel đong cắh n’năl prá xay lâng ngai đoọng vặ k’tiếc ha đhanuôr pa bhrợ đhị đhăm k’tiếc ta lơi n’nắc”.

Tơợ c’moo 2011, Uỷ ban nhân dân tỉnh Quảng Nam ơy vêy xa nay bh’rợ quy hoạch đhăm chóh cao su k’dâng 29 r’bhâu héc ta, xang n’nắc bhr’lậ p’xoọng k’dâng 1 r’bhâu héc ta. Pazêng đhăm k’tiếc chóh cao su cóh xoọc đêếc vêy ta pazao đoọng ha 2 doanh nghiệp nắc Công ty Cao su Quảng Nam lâng Công ty Cao su Nam Giang, âng Tập đoàn Công nghiệp cao su Việt Nam. Lấh n’nắc, nắc dzợ vêy k’r’bhâu héc ta cao su k’tứi âng đhanuôr chóh. Xoọc đâu, lâng chr’nắp âng dzêết dzợ mơ 5 r’bhâu đồng cóh muy kg, chr’nắp âng dzêết goóh nắc n’dúp 10 r’bhâu đồng muy kg, doanh nghiệp lâng đhanuôr chóh cao su cắh zập zên đoọng pa chô zên bhrợ têng. Hân đhơ cắh moon đhanuôr col lơi t’nơơm cao su nắc muy bơr vel đong cóh tỉnh Quảng Nam nắc pa têng cắh lêy n’năl đoọng đhanuôr ma bhrợ têng đhị đhăm k’tiếc âng đay. T’coóh Nguyễn Như Công, Chủ tịch UBND chr’hoong Hiệp Đức, tỉnh Quảng Nam xay moon, đhị vel đong nắc vêy k’dâng 4 r’bhâu héc ta  t’nơơm cao su. Đhị đhr’năng chr’nắp âng cao su u xiêr, vel đong xoọc xay moon nắc chóh pơ xoọng pazêng rau chr’nóh n’lơơng cóh đhăm k’tiếc chóh cao su đoọng pa dưr rau liêm choom âng bh’rợ đươi dua k’tiếc: “Cóh crâng cao su cóh xoọc đâu nắc chóh p’xoọng t’nơơm nghệ, lâng muy bơr t’nơơm zơ nươu. Xoọc chóh bhrợ lêy t’nơơm ba kích cóh crâng. Công ty xoọc đâu vêy đong bhrợ têng dzêết cóh đâu, lâng xoọc ap liêm pa crêê bh’rợ bhrợ têng dzêết n’bhoóc đhị đâu. Cóh c’moo 2019 nắc bhrợ têng đong mát đoọng k’rong cóh zr’lụ Hiệp Đức lâng pazêng zr’lụ đăn đêếc”.

T’coóh Lê Trí Thanh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam xay moon, tr’nơớp c’moo ahay, bêl xay moon bhrợ têng bh’rợ quy hoạch 3 rau crâng, apêê vel đong ơy ch’mêết lêy cớ đhăm chóh bhrợ t’nơơm cao su. Ting n’nắc, xoọc đâu vêy k’dâng 27 r’bhâu héc ta t’nơơm cao su nắc vêy doanh nghiệp, đhanuôr chóh cóh zr’lụ da ding k’coong. T’coóh Lê Trí Thanh xay moon p’xoọng, c’lâng xa nay âng tỉnh nắc chóh pazêng t’nơơm n’loong ga mắc đoọng bhrợ n’loong công nghiệp. Tỉnh Quảng Nam t’bhlâng ch’mêết lêy, pa xiêr đhăm chóh t’nơơm cao su cóh pazêng zr’lụ k’đháp ng’chóh, cắh lấh liêm choom: “T’bhlâng ch’mêết lêy nắc cóh 12 r’bhâu héc ta n’nâu nắc vêy bh’rợ vơr vai đoọng apêê đơn vị cao su cóh zr’lụ pazao đoọng k’tiếc ha chính quyền vel đong. Zr’lụ hân đoo choom pazao đoọng đơớh nắc bhrợ têng bha ar bha tơ pa zao đoọng đơớh cơnh chr’hoong Đông Giang, Bắc Trà My lâng muy bơr vel đong n’lơơng nắc xoọc đâu xoọc bhrợ bha ar bha tơ pazao đoọng. Bêl pazao đoọng nắc bhrợ 2 bh’rợ: Tr’nơớp nắc đhanuôr choom pa bhrợ đhị đhăm k’tiếc vêy ta pazao đoọng, rau bơr 2 nắc chóh crâng n’loong ga mắc, pa têết đh’rứah lâng apêê doanh nghiệp đoọng đươi dua ha bh’rợ công nghiệp chế biến, bhrợ t’váih zr’lụ nguyên liệu nhâm mâng”./.

Quảng Nam: “Vàng trắng” rớt giá, nông dân điêu đứng

                                             PV Hoài Nam

       Mủ cây cao su một thời được xem là “vàng trắng”. Tại một số huyện trung du, miền núi của tỉnh Quảng Nam, chính quyền cấp đất cho doanh nghiệp trồng cao su, hàng ngàn hộ gia đình đua nhau trồng cao su với hy vọng đổi đời. Vài năm trở lại đây, khi mủ cao su rớt giá, doanh nghiệp và người nông dân tiến thoái lưỡng nan. Chính quyền các địa phương bắt đầu thu hẹp diện tích trồng cao su để chuyển sang trồng các loại cây khác. 

        Gia đình chị Nguyễn Thị Tâm, ở thôn 3, xã Sông Trà, huyện Hiệp Đức, tỉnh Quảng Nam là một trong số các hộ nhận bảo vệ, chăm sóc cây cao su   cho Nông trường cao su Hiệp Đức, thuộc Công ty Cao su Quảng Nam. Những năm đầu nhận khoán, chị Tâm được Nông trường trả tiền công bình quân mỗi tháng 3 triệu đồng. Thời điểm giá mủ cao su tăng, có tháng chị nhận được cả chục triệu đồng. Những gia đình có đông người làm cho Nông trường, thu nhập mỗi tháng năm, bảy chục triệu đồng. Vài năm trở lại đây, giá mủ cao su hạ xuống còn 1 phần 3 so với trước, chị Tâm chỉ được trả tiền công trên dưới 2 triệu đồng mỗi tháng. Với mức thu nhập như vậy, chị Tâm không đủ  trang trải cuộc sống gia đình: “Hồi xưa cây đều, mủ nhiều mà giá cao nữa. Chừ cây già, ít mủ, lương thấp do mủ hạ nên ít tiền. Ngày mô cũng cạo, ngày 3 phiên đi miết rứa đó”.

        Tại huyện miền núi Đông Giang, tỉnh Quảng Nam, cách đây hơn 10 năm, Công ty Cổ phần Đầu tư và sản xuất Việt Hàn triển khai trồng cao su tại các xã Ba, Tư, xã A Ting, diện tích cả trăm héc ta. Khi cây cao su  chưa cho mủ, doanh nghiệp này đã chuyển nhượng cho nhà đầu tư khác là Công ty cổ phần Công nghiệp cao su Quảng Nam. Cây cao su không được chăm sóc chu đáo như trước, những người làm công cho Công ty chới với.

Trước đây, khi có chủ trương chuyển diện tích đất rừng sang trồng cây cao su, người dân địa phương sẵn sàng nhận tiền bồi thường với giá rẻ để nhường đất cho doanh nghiệp trồng cao su. Giờ đây, những diện tích đất trồng cao su đến kỳ thu hoạch không có người cạo mủ, hàng trăm héc ta đất trồng cao su bị bỏ hoang, người dân địa phương lấn chiếm đất này để trồng keo. Ông Nguyễn Xuân Nghiêm, Chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã Ba, huyện Đông Giang cho biết, việc bỏ đất hoang trồng cao su gây lãng phí lớn: “Hiện nay nhân dân mong muốn được mượn đất của công ty cao su. Tuy nhiên để thực hiện được việc đó rất khó khăn, vướng thủ tục pháp lý, hai là trụ sở công ty không còn ai. Địa phương không biết liên lạc với ai để mượn đất tạm thời cho người dân canh tác nên đất bỏ hoang hết.”

        Từ năm 2011, Ủy ban nhân dân tỉnh Quảng Nam đã có chủ trương quy hoạch diện tích trồng cao su khoảng 29.000 héc ta, sau đó điều chỉnh bổ sung thêm khoảng hơn 1.000 héc ta. Hầu hết diện tích đất trồng cao su lúc bấy giờ được giao cho 2 doanh nghiệp là Công ty Cao su Quảng Nam và Công ty Cao su Nam Giang, thuộc Tập đoàn Công nghiệp cao su Việt Nam. Ngoài ra, còn có hàng ngàn héc ta cao su tiểu điền do người dân tự trồng. Hiện nay, với giá mủ nước chỉ còn 5.000 đồng/ 1kg, giá mủ khô dưới 10.000 đồng/ 1kg, doanh nghiệp và người trồng cao su không đủ bù chi phí. Tuy không khuyến khích người dân chặt phá cây cao su nhưng một số địa phương ở tỉnh Quảng Nam đã “làm ngơ” để bà con tự tính toán trên mảnh đất của mình. Ông Nguyễn Như Công, Chủ tịch UBND huyện Hiệp Đức, tỉnh Quảng Nam cho biết, trên địa bàn hiện có khoảng 4.000 héc ta cây cao su.  Trước tình hình giá mủ cao su sụt giảm, địa phương đang tính toán trồng thêm các loại cây dưới tán cao su để phát huy hiệu quả sử dụng đất: “Dưới tán rừng cao su thì hiện tại trồng cây nghệ, với một số loại cây dược liệu. Đang thí điểm trồng cây ba kích dưới tán rừng. Công ty hiện tại có nhà máy chế biến mủ ở đây, và đang nâng cấp dây chuyền sản xuất mủ cốm tại đây. Trong năm 2019 sẽ khởi công xây dựng nhà máy để thu  gom khu vực Hiệp Đức và khu vực lân cận.”

        Ông Lê Trí Thanh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Quảng Nam cho biết, đầu năm ngoái, khi phê duyệt quy hoạch điều chỉnh 3 loại rừng, các địa phương tiến hành rà soát lại diện tích trồng cao su. Theo đó, hiện có khoảng 27.000 héc ta cây cao su được doanh nghiệp, người dân trồng rải rác tại các khu vực trung du, miền núi. Ông Lê Trí Thanh cho biết thêm, chủ trương của tỉnh trồng các loại cây gỗ lớn để làm nguyên liệu chế biến gỗ công nghiệp. Tỉnh Quảng Nam tiếp tục rà soát, giảm diện tích trồng cây cao su ở những vùng khó trồng, kém hiệu quả: “Tiếp tục rà soát nữa thì trong 12.000 héc ta này sẽ có lộ trình từng bước, từng bước để các đơn vị cao su trên địa bàn bàn giao đất cho chính quyền địa phương. Những khu vực nào có thể bàn giao sớm thì lập thủ tục bàn giao sớm như huyện Đông Giang, Bắc Trà My và một số địa phương khác thì hiện nay đang làm thủ tục bàn giao. Khi bàn giao sẽ làm 2 việc: Thứ nhất là người dân có thể tổ chức sản xuất trên khu đất được giao, thứ 2 là chuyển sang trồng rừng gỗ lớn, liên kết với các doanh nghiệp để phục vụ công nghiệp chế biến, tạo  vùng nguyên liệu ổn định./.”