Ting pấh ooy câu lạc bộ manuýh Dao zư lêy văn hoá, p’căn Tẩn San Chiêm ắt cóh cr’noon Gàng Lân, chr’val Tả Phìn, chr’hoong Sìn Hồ, manuýh cóh câu lạc bộ nắc vêy ta pa choom lâng n’năl ooy pazêng rau j’niêng cr’bưn âng đhanuôr acoon cóh đay: bh’rợ đoọng sắc, bh’rợ têng r’piing bhuốih a bhô dang, bh’rợ bhuốih rơơm rau têêm ngăn cóh c’moo t’mêê, bh’rợ cha ha roo t’mêê… Chr’nắp bhlâng nắc a đoo lâng apêê ađhi a moó nắc dzợ pr’choom hát pazêng rau pr’hát âng acoon cóh đay, pr’toom t’taanh, i íh pazêng rau n’đoóh a doóh cơnh ahay lâng bấc cơnh la liêm lấh mơ: “Tơợ lang ahay pazêng pr’hát âng đhanuôr Dao nắc vêy ta bhrợ lâng ta hát, pân đil Dao nắc k’chít bêl ng’hát vêy bấc manuýh đương lêy xơợng, ting n’nắc nắc ting tr’clai âng bấc cơnh văn hoá, tu cơnh đêếc bấc lang p’niên nâu cơy cắh n’năl hát pr’hát đhanuôr Dao. Bêl bhrợ t’váih câu lạc bộ manuýh Dao zư lêyvăn hoá acoon cóh nắc azi đh’rứah lâng bấc apêê ađhi a moó ơy ting pấh. Pazêng g’lúh sinh hoạt câu lạc bộ, apêê ađhi a moo buôn đơơng k’coon k’tứi lâng đơơng âng muy bơr rau n’đoóh a doóh đoo bêl k’căn pa choom hát nắc k’coon ting hát đh’rứah, boóp nắc hát ha dzợ têy nắc ch’ol i íh, bhrợ têng cơnh ooy nắc bơơn íh đợ xa nấp n’liêm âng acoon cóh đay”.

Chrooi đoọng pa dưr du lịch cóh da ding k’coong Sìn Hồ, tơợ c’moo 2016, zập cấp Hội pân đil chr’hoong ơy t’bhlâng bhrợ têng, pa dưr pazêng bh’rợ văn hoá, văn nghệ, thể thao, xay moon đhanuôr acoon cóh zư lêy văn hoá acoon cóh tơợ bh’rợ bhrợ têng câu lạc bộ zư lêy văn hoá acoon cóh. Xang lấh 3 c’moo pa bhrợ, câu lạc bộ ting t’ngay vêy bấc apêê ting pấh. Cơnh chr’val Tả Phìn vêy tước 75% nắc đhanuôr acoon cóh Dao, lâng k’nặ 3 r’bhâu cha nắc manuýh lâng tước k’nặ 100 apêê ađhi a moó pân đil Dao ting pấh sinh hoạt ta luôn. A moó Tẩn Mý Chài, chủ nhiệm câu lạc bộ manuýh Dao zư lêy văn hoá acoon cóh, chr’val Tả Phìn  xay moon: Pazêng câu lạc bộ nắc bhrợ bấc g’lúh pa choom hát pr’hát, t’nơớt, i íh, ting n’nắc bhrợ têng bấc bh’rợ giao lưu hát pr’hát acoon cóh đhị bhươl cr’noon, xang n’nắc tước ooy chr’val, ooy chr’hoong, ooy tỉnh: “Bêl câu lạc bộ vêy ta bhrợ t’váih nắc vêy bấc apêê ađhi a moó manuýh Dao mr’cơnh cr’noọ xa nay, tu apêê ađhi a moó chắp hơnh pa bhlâng văn hoá, j’niêng cr’bưn âng acoon cóh đay. Đoo bêl vêy bh’rợ giao lưu nắc apêê ađhi a moó ting pấh bấc pa bhlâng lâng bơơn bấc ch’ner dal. Cóh cr’chăl ha y azi nắc t’bhlâng k’dua p’xoọng apêê hội viên nắc đợ apêê đhi noo pân juýh, p’niên k’tứi, pa bhlâng nắc manuýh t’coóh ta ha n’năl ooy p’rá, chữ nôm Dao âng đhanuôr acoon cóh đay, đoọng pa choom ha lang t’tun. Đoọng pa dưr bh’rợ âng câu lạc bộ liêm choom lấh mơ, cóh cr’chăl ha y azi rơơm kiêng zập cấp chính quyền k’rang, đoọng p’xoọng zên zúp zooi đoọng ha câu lạc bộ bhrợ têng lớp pa choom chữ nôm Dao”.

Tước nâu cơy, chr’hoong Sìn Hồ ơy pa dưr 4 câu lạc bộ zư lêy rau chr’nắp pr’hay văn hoá acoon cóh đhị chr’val Sà Dề Phìn, chr’val Nặm Tăm, Thị trấn lâng chr’val Tả Phìn. Nâu đoo nắc đợ chr’val vêy bấc đhanuôr Dao, Mông, Thái ắt mamông. Lâng bấc bh’rợ tr’nêng, apêê câu lạc bộ ơy chrooi đoọng zư lêy văn hoá acoon cóh, chr’nắp bhlâng nắc pa dưr pazêng rau bhiệc bhan truyền thống. Ooy văn hoá acoon cóh, p’căn Chẻo Thị Hà, Chủ tịch Hội pân đil chr’hoong Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu prá: “Azi ơy bhrợ têng câu lạc bộ zư lêy văn hoá acoon cóh. Bhrợ têng bh’rợ sinh hoạt lâng bh’rợ tớt íh đh’rứah đoọng pr’choom bh’rợ íh bhrợ n’đoóh a doóh, cắh cậ bhrợ têng bh’rợ sinh hoạt lâng bh’rợ văn hoá văn nghệ chr’nắp pa bhlâng. Azi vêy cr’noọ bh’rợ đoọng ha zr’lụ zư lêy xa nấp acoon cóh, nắc bhrợ têng cơnh ooy đoọng ha lang t’tun n’năl n’đoóh a doóh âng acoon cóh đay, n’năl đợ rau chr’nắp âng đoo nắc cơnh ooy. Xay moon đoọng pazêng zr’lụ pa choom ha k’coon đay n’năl prá p’rá acoon cóh đoọng zư lêy p’rá, zư lêy j’niêng cr’bưn âng acoon cóh đay”./.

Sìn Hồ-Lai Châu:

Gìn giữ văn hóa dân tộc từ các câu lạc bộ bảo tồn văn hóa

                                                                  Chẻo Thu

       Huyện vùng cao Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu có 14 dân tộc, trong đó dân tộc thiểu số chiếm 95%. Các dân tộc ở đây có một kho tàng văn hóa dân tộc phong phú với tập tục sinh hoạt cộng đồng, lễ hội dân gian truyền thống, những câu truyện cổ tích, sử thi,  những câu hát dân ca, dân vũ say đắm lòng người. Việc thành lập các câu lạc bộ  giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc tại huyện Sìn Hồ đã góp phần vào việc bảo tồn, phát huy bản sắc văn hóa của đồng bào.

Tham gia câu lạc bộ người Dao bảo tồn văn hóa, bà Tẩn San Chiêm ở bản Gàng Lân, xã Tả Phìn, huyện Sìn Hồ, hội viên câu lạc bộ đã được truyền đạt và  hiểu hơn về các nghi lễ, phong tục tập quán của dân tộc mình như: lễ cấp sắc, Lễ mở đàn tế các thần linh, Lễ cầu an đầu năm, lễ cúng cơm…Đặc biệt là bà và chị em còn luyện cho nhau hát dân ca, dân vũ, dạy nhau thêu thùa các bộ trang phục truyền thống với nhiều mẫu mã đẹp hơn: “ Từ xa xưa những bài hát dân ca Dao chỉ được sáng tác và thể hiện một cách ngẫu hứng thôi, chị em phụ nữ Dao thì hay e dè thể hiện chốn đông người, cùng với đó là sự giao thoa nhiều luồng văn hoá cho nên nhiều lớp trẻ không còn biết hát dân ca Dao. Khi thành lập câu lạc bộ người Dao gìn giữ văn hoá  dân tộc thì tôi cùng nhiều chị em đã tham gia. Những buổi sinh hoạt câu lạc bộ, chị em thường dắt theo con nhỏ và mang theo vải thổ cẩm để khi mẹ luyện hát thì con cũng luyện hát theo, miệng thì hát nhưng tay vẫn chỉ cho nhau làm sao  thêu nên bộ trang phục đẹp của dân tộc mình”

        Góp phần phát triển du lịch trên cao nguyên Sìn Hồ, từ năm 2016, các cấp Hội phụ nữ huyện đã tập trung duy trì, phát triển các hoạt động văn hoá, văn nghệ, thể dục thể thao, tuyên truyển đồng bào giữ gìn bản sắc văn hoá dân tộc thông qua việc thành lập các câu lạc bộ Bảo tồn văn hóa dân tộc. Sau hơn 3 năm hoạt động, các câu lạc bộ ngày càng có nhiều hội viên tham gia. Như xã Tả Phìn có đến 75% là đồng bào Dao, với gần 3.000 nhân khẩu thì có tới gần 100 chị em phụ nữ Dao tham gia sinh hoạt thường xuyên. Chị Tẩn Mý Chài, chủ nhiệm câu lạc bộ người Dao giữ gìn văn hoá dân tộc, xã Tả Phìn cho biết. các câu lạc bộ đã mở nhiều đợt truyền dạy hát dân ca, dân vũ, thêu thùa, đồng thời tổ chức nhiều cuộc giao lưu dân ca quy mô đơn vị dân cư đến liên xã, liên huyện, liên tỉnh. “ Khi câu lạc bộ được thành lập được sự hưởng ứng rất cao của nhiều chị em phụ nữ Dao, bởi chi em rất yêu văn hoá phong tục của dân tộc mình. Mỗi dịp có các cuộc giao lưu là chị em lại nhiệt tình tham gia và đạt nhiều giải cao. Trong thời gian tới chúng tôi sẽ tiếp tục kết nạp thêm hội viên là anh em trai, các cháu nhỏ, nhất là những người già am hiểu về ngôn ngữ chữ nôm Dao của dân tộc mình để truyền dạy cho lớp con cháu mai sau. Để duy trì hoạt động của câu lạc bộ có hiệu quả, trong thời gian tới chúng tôi mong muốn các cấp chính quyền quan tâm, tạo thêm nguồn kinh phí hỗ trợ cho câu lạc bộ mở những lớp dạy chữ nôm Dao”

      Đến nay, huyện Sìn Hồ đã phát triển được 4 câu lạc bộ gìn giữ bản sắc văn hoá dân tộc tại xã Sà Dề Phìn, xã Nặm Tăm, thị trấn và  xã Tả Phìn. Đây là các xã có đông đồng bào Dao, Mông, Thái sinh sống. Với nhiều hoạt động, các câu lạc bộ đã góp phần vào việc duy trì, bảo tồn văn hóa dân tộc, nhất là phục dựng các nghi lễ, lễ hội truyền thống. Về hướng tiếp tục duy trì, phát triển hoạt động của các câu lạc bộ Bảo tồn văn hóa dân tộc, Bà Chẻo Thị Hà, Chủ tịch Hội Phụ nữ huyện Sìn Hồ, tỉnh Lai Châu cho biết: “Chúng tôi đã thành lập được các câu lạc bộ bảo tồn văn hoá dân tộc. Tổ chức sinh hoạt bằng cách ngồi thêu với nhau để chia sẻ cách làm trang phục hoặc tổ chức các buổi  sinh hoạt bằng các hình thức văn hoá văn nghệ rất ý nghĩa. Chúng tôi có định hướng cho cơ sở giữ gìn trang phục dân tộc làm sao giúp cho lớp trẻ biết làm được bộ trang phục của dân tộc,  hiểu được ý nghĩa của nó ra làm sao. Định hướng cho cơ sở dạy con mình biết nói tiếng dân tộc để giữ gìn tiếng nói, bảo tồn được phong tục tập quán văn hoá của dân tộc mình”./.