Vêy bhươn quế bhứah k’noọ 2 hécta âng a’conh a’bhướp đớc đoọng, k’zệt c’moo hanua, t’coóh Hồ Văn Đề nắc ơy t’bhlâng zư lêy liêm choom bhươn quế âng pr’loọng đông. Bhiệc lêy k’đhơợng zư, bhrợ padưr cớ đợ bhiệc bhrợ âng lang apêê l’lăm đợc đoọng nắc đoo truyền thống âng đhanuôr Trà Leng pa tơợ ahay tước đâu. Xoọc đâu cóh bhươn âng t’coóh Hồ Văn Đề vêy k’ha riêng t’nơơm quế 20-25 c’moo ơy. Tước hân noo bơơn bhrợ, t’coóh Đề nắc mưy lêy pay đợ t’nơơm ga mặc đoọng pa câl. T’coóh Hồ Văn Đề moon: “Lang apêê k’conh ahay đớc đoọng ha zi nắc azi lêy ặt zư bhrợ cơnh đêếc, quế nắc đoo pr’ắt tr’mung âng pr’loọng đông. Váih quế nắc váih zâp râu. Trà Leng moon zr’nưm lâng đông zi moon lalay, bhrợ têng n’hâu nắc zêng g’nưm ooy t’nơơm quế”.

Chr’val Trà Leng nắc zr’lụ buôn chóh bấc t’nơơm quế cóh chr’hoong Nam Trà My. Plêệng k’tiếc cóh Trà Leng liêm glặp đoọng ha bhiệc chóh quế padưr pa xớc.  Tơợ bấc lang nâu, t’nơơm quế Trà My nắc t’nơơm chr’nóh padưr pa xớc pr’ắt tr’mung âng đhanuôr Trà Leng. Tu cơnh đêếc, vêy cr’chăl t’nơơm quế Trà My pa câl cắh bấc zên, cắh vêy ngai lướt câl pay, bấc đhị nắc lêy tếch lơi zêng t’nơơm quế, hân đhơ cơnh đêếc, đhanuôr cóh Trà Leng nắc lêy t’bhlâng zư lêy m’ma quế ty chr’nắp âng a’conh a’bhướp. Anoo Hồ Văn Biết, mưy ooy đợ pr’loọng chóh quế đenh c’moo bhlâng cóh chr’val Trà Leng , chr’hoong Nam Trà My đoọng năl: “Amế ama chóh t’nơơm quế nắc cung mưy kiêng đoọng ha k’coon cha châu a’năm, cung cơnh a’dích a’bhướp zi đớc đoọng ha zi. Ha dang vêy bấc nắc đoọng ha zâp cha nặc 1 hécta, m’bứi nắc đoọng 2, 3 ha riêng t’nơơm”.

Đợ c’moo l’lăm ahay, hân đhơ dzợ lưm bấc zr’nắh k’đhạp nắc chr’hoong Nam Trà My cung dzợ p’gít lêy tước bhiệc zư lêy lâng padưr pa xớc k’tiếc chóh quế. Xoọc đâu chr’val Trà Leng vêy lấh 300 pr’loọng pấh lêy chóh quế, lâng k’tiếc chóh lấh 370 hécta. UBND chr’val Trà Leng nắc ơy bhrợ liêm xang bh’rợ zư lêy padưr pa’xớc t’nơơm quế cr’chăl c’moo 2017-2020, lâng xay bhrợ zâp bh’rợ zooi zúp đhanuôr ting cơnh Quyết đinh 40 âng UBND tỉnh Quảng Nam đoọng âng đơơng t’nơơmq uế Trà My dưr váih t’nơơm bha lang t’bil ha ul pa xiêr đha’rứt âng vel đông. T’coóh Phan Quốc Cường, Chủ tịch UBND chr’val Trà Leng, chr’hoong Nam Trà My đoọng năl: “Vel đông cung ta luôn p’gít lêy padưr pa xớc lâng zư lêy t’nơơm quế. Vel đông cung ơy bhrợ têng liêm xang bh’rợ zư lêy padưr pa’xớc t’nơơm quế cr’chăl c’moo 2017-2020. Chr’val cung bhrợ têng zâp chính sách zooi zúp đoọng ha đhanuôr padưr pa’xớc t’nơơm quế, ooy đâu padưr dal chr’nắp âng t’nơơm quế lâng zúp zư lêy t’nơơm quế. C’lâng nâu a’tốh, chr’val t’bhlâng zư lêy k’tiếc xoọc váih, lâng padưr pa’xớc pa xoọng đoọng ha t’nơơm quế, zước nhăn bh’nơơn pr’đươi ting c’lâng hàng hoá đoọng ooy thị trường lâng bhrợ ha cơnh đoọng t’nơơm quế dưr váih t’nơơm pa xiêr đha’rứt ha đhanuôr”.

Bấc c’moo đâu, thị trường quế dưr k’rơ liêm cớ, zên pa câl quế cung padưr, tu cơnh đêếc, manứih chóh quế nắc ting tin đươi lấh mơ đoọng lêy ặt pazưm chóh bhrợ padưr t’nơơm quế. Ting cơnh xay moon t’mêê đâu, bh’nơơn pr’đươi quế bơơn bhrợ cóh chr’val Trà Leng bơơn k’zệt tấn quế goóh zâp c’moo, âng đơơng Trà Leng dưr váih zr’lụ chóh quế pazưm ga mắc bhlâng âng chr’hoong Nam Trà My./.

Trà Leng bảo tồn và phát triển cây quế Trà My

                                                            CTV Duy Bình

Được mệnh danh là “Cao sơn ngọc quế”, quế Trà My là loại cây có giá trị kinh tế cao. Những năm gần đây, cây quế Trà My đang dần lấy lại thương hiệu và được người dân chăm sóc, bảo tồn. Ở xã Trà Leng, huyện Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam hầu như hộ dân nào cũng trồng quế, vườn nhỏ thì vài sào, vườn lớn thì vài héc ta. Đồng bào Ca Dong, Xê Đăng nơi đây luôn ý thức lưu giữ và bảo tồn giống cây truyền thống này, bởi đây là loại cây gắn liền với cuộc sống của bà con.

Kế thừa khu vườn quế rộng gần 2 héc ta của cha ông, mấy chục năm qua, ông Hồ Văn Đề đã nỗ lực chăm sóc tốt vườn quế của gia đình. Việc kế thừa và phát triển công việc của thế hệ trước vốn là truyền thống của bà con Trà Leng xưa nay. Hiện trong vườn của ông Hồ Văn Đề có hàng trăm gốc quế 20 đến 25 năm tuổi. Đến mùa thu hoạch, ông Đề chỉ chọn những cây đủ tuổi để bán. Việc bán quế của gia đình ông cũng khá thuận tiện, vì thương lái đến tận nhà để thu mua. Ông Hồ Văn Đề chia sẻ:“Đời cha để lại cho đời con để mãi mãi như rứa, quế giải quyết đời sống trong gia đình. Có quế là có tất cả. Trà Leng nói chung và nhà tôi nói riêng, làm công to việc lớn đều nhờ vào cây quế”.

Xã Trà Leng là vùng chuyên cạnh cây quế của huyện Nam Trà My. Thổ nhưỡng cũng như điều kiện khí hậu ở Trà Leng rất phù hợp cho cây quế phát triển. Từ nhiều đời nay, cây quế Trà My chính là cây trồng phát triển kinh tế của người dân Trà Leng. Bởi thế, có thời gian cây quế Trà My mất giá, không có thương lái thu mua, nhiều nơi chặt bỏ cây quế, nhưng riêng bà con ở Trà Leng vẫn quyết tâm bảo tồn và lưu giữ giống quế truyền thống của cha ông. Anh Hồ Văn Biết, một trong những hộ trồng quế lâu năm nhất ở xã Trà Leng, huyện Nam Trà My cho hay: “Bố mẹ trồng cây quế cũng chỉ muốn để dành cho con cháu của mình thôi, giống như ông bà mình để lại cho mình ấy. Nếu có nhiều thì cho mỗi đứa 1 héc ta, còn ít thì vài trăm cây, 500, 600 cây thì tùy”.

Những năm trước, dù gặp nhiều khó khăn, nhưng huyện Nam Trà My vẫn chú trọng đến việc bảo tồn và phát triển diện tích quế. Hiện xã Trà Leng có hơn 300 hộ tham gia mô hình trồng quế, với tổng diện tích trên 370 héc ta. UBND xã Trà Leng đã hoàn thành Đề án Bảo tồn phát triển cây quế giai đoạn 2017 – 2020; đồng thời, triển khai các hình thức hỗ trợ bà con theo Quyết định 40 của UBND tỉnh Quảng Nam để đưa cây quế Trà My trở thành cây chủ lực xóa đói giảm nghèo của địa phương. Ông Phan Quốc Cường, Chủ tịch UBND xã Trà Leng, huyện Nam Trà My cho biết: “Địa phương cũng luôn chú trọng phát triển và bảo tồn cây quế. Địa phương cũng đã hoàn thành đề án bảo tồn phát triển cây quế giai đoạn 2017 – 2020. Xã cũng thực hiện các chính sách hỗ trợ cho bà con phát triển cây quế, qua đó nâng cao giá trị cây quế và giúp bảo tồn cây quế. Định hướng sắp tới, xã tiếp tục bảo tồn diện tích hiện có, đồng thời phát triển diện tích thêm cho cây quế, đăng ký sản phẩm theo định hướng hàng hóa cho ra thị trường và làm sao để cây quế trở thành cây giảm nghèo cho bà con”.

Nhiều năm nay, thị trường quế sôi động trở lại, giá bán các sản phẩm từ quế đã dần có sự cải thiện, nhờ vậy người trồng quế càng có niềm tin hơn để gắn bó và phát triển kinh tế từ cây quế. Theo thống kê mới đây, sản lượng quế thu hoạch ở xã Trà Leng đạt hàng chục tấn mỗi năm (quế khô), đưa Trà Leng trở thành vùng trồng quế tập trung lớn của huyện Nam Trà My./.