T’coóh Đinh Văn Thêm, cóh chr’val Thanh An, chr’hoong Minh Long manuýh ta luôn bhrợ buáh a rong yêm, xay p’cắh rau chr’nắp pr’hay âng đhanuôr Hre xay moon: Buáh a rong nắc văn hoá ty đanh âng đhanuôr Hre, tu cơnh đêếc a đoo nắc t’bhlâng bhrợ têng crêê cơnh bh’rợ âng k’conh pa bhướp ahay đớc đoọng. Ting cơnh t’coóh Thêm, đoọng choom bhrợ muy zợ buáh a rong yêm nắc vêy bấc cơnh bh’rợ. Đợ rau đơ yêm âng buáh chr’nắp bhlâng nắc men buáh. Đoọng vêy men yêm, nắc ađoo lướt ooy crâng chêếc axậ, riáh n’loong đoọng bhrợ men. Pazêng rau đêếc đh’rứah lâng a hự, brí xắt pa goóh, tắp pa nhoonh, lúc lâng bột ch’néh lâng n’bắh ha roo, bhrợ cơnh bánh, puáh pa goóh, k’đhơợng xơợng n’hil. Ch’néh đêếp, a rong, kê… nắc vêy ta zêệ chêện, bhrợ ha vuáh puáh pa goóh. Men buáh tắp pa nhoonh, lúc lâng ch’néh đêếp, đớc muy ha dum, loọng xơợng nắc đha hum nắc t’mót đớc ooy zợ, pay axậ prí răng tơ gấp cóh piing xang n’nắc đớc lơi cơnh đêếc. K’dâng 1 c’xêê t’tun nắc buáh chêện, nắc đớc đanh mơ ooy nắc yêm lấh mơ, đác bặ, doọ k’dụa cắh cậ a tăng. T’coóh Đinh Văn Thêm prá: “Búah a rong nắc truyền thống tơợ đanh đươnh ahay, k’conh pa bhướp pa choom cớ bh’rợ bhrợ buáh a rong. Tước cr’chăl Tết nắc apêê câl đoọng tr’đoọng, apêê pr’zớc, apêê đoo câl tr’đoọng bấc pa bhlâng…”

Ảnh: Kim Ngân

  P’căn Đinh Thị Bồng – pr’loọng đong nắc dzợ zư lêy bh’rợ zêệ bhrợ buáh a rong ch’val Thanh An, chr’hoong Minh Long xay moon: Buáh a rong nắc ắt tr’đăn lâng pr’ắt tr’mông văn hoá âng đhanuôr, ắt đh’rứah lâng zập pr’loọng đong, lâng zập bhươl cr’noon. Buáh nắc muy rau chr’nắp cắh choom cắh vêy cóh pazêng rau bhiệc bhan, pazêng cơnh bh’rợ bhuốih cóh pr’loọng đong, cóh bhươl cr’noon. Buáh nắc cắh muy pr’ộm chr’nắp cóh bh’rợ xay bhrợ pazêng bh’rợ bhuốih âng đhanuôr acoon cóh, ting n’nắc nắc rau đớc đoọng ooy a bhô dang. Buáh nắc rau pa têết bhlưa maúyh lâng acoon manuýh, bhlưa manuýh cóh lang n’nâu tước ooy lang n’tốh. P’căn Đinh Thị Bồng prá p’xoọng: “Buáh a rong nắc truyền thống đoo bêl vêy bhiệc bhan, Tết nắc công đươi. Pazêng bh’rợ ng’bhuốih cóh đong nắc lứch vêy buáh…”

Ảnh: Kim Ngân

  Buáh a rong âng manuýh Hre nắc pr’đươi xay p’cắh ghít văn hoá tơợ bh’rợ ng’bhrợ tước ooy ng’ộm. Manuýh Hre buôn ộm buáh a rong bêl vêy bh’rợ chr’nắp, cơnh đương hơnh déh ta mooi, haanh déh t’ngay bhiệc bhan ga mắc cóh c’moo, cắh cậ pazêng bh’rợ ng’bhuốih. Bh’rợ ộm buáh a rong nắc vêy đhanuôr Hre ting chrooi đoọng bhrợ t’váih rau chr’nắp pr’hay cóh văn hoá âng đhanuôr acoon cóh n’nâu. T’coóh Đinh Ê Hoàng, Chủ tịch UBND chr’val Thanh An, chr’hoong Minh Long prá: “Buáh a rong apêê đoo bhrợ lâng men tơợ crâng. Men truyền thống vêy ta bhrợ têng tơợ n’loong cóh crâng. Men n’nâu vêy ta bhrợ têng tơợ muy rau n’loong chr’nắp, nắc vêy ta bhrợ têng tơợ muy t’nơơm n’loong a năm…”

Cóh pr’ắt tr’mông âng manuýh Hre, bh’rợ ộm buáh a rong lâng bh’rợ n’đhưưng n’toong ta luôn ắt đh’rứah. Ộm buáh a rong đh’rứah lâng xa nul âng chiing ch’gâr, cóh bhiệc bhan, Tết nắc bhrợ ha ha coon manuýh tr’đăn lấh mơ. Nắc ng’choom moon, buáh a rong nắc muy cóh pazêng rau la lay âng văn hoá chr’na đha nắh đhanuôr Hre moon lay lâng đhanuôr acoon cóh da ding k’coong Quảng Ngãi moon zazum. Tu cơnh đêếc, đoo bêl xa nul âng chiing ch’gâr ch’va chr’đhô đh’rứah lâng tr’ang âng óih nắc buáh a rong đha hum yêm ch’va zập ooy, ting tr’pác rau bhui har lâng đhanuôr acoon cóh./.

Văn hóa rượu cần của người Hre ở huyện Minh Long

CTV Anh Vinh

Rượu cần là đồ uống luôn có mặt trong các dịp lễ hội, Tết, các cuộc vui, đón khách quý hay bạn bè phương xa của đồng bào Hre, tỉnh Quảng Ngãi. Theo quan niệm của đồng bào Hre, rượu cần là nước uống của Yàng, tức là thần linh mang lại niềm vui, sự tốt lành, yên vui nên là thức uống cho cả gia đình, những người già, trẻ đều được uống. Hơn nữa, rượu cần chính là sợi dây gắn kết từng cá nhân với cộng đồng, giúp mọi người xích lại gần nhau hơn, đoàn kết giúp nhau vượt qua khó khăn, thử thách.

Ông Đinh Văn Thêm ở xã Thanh An, huyện Minh Long người thường xuyên ủ những ché rượu cần ngon, mang đặc trưng của đồng bào Hre cho biết: Rượu cần là nét văn hóa truyền thống của đồng bào Hre nên ông luôn lưu giữ cách làm rượu cần theo đúng quy cũ mà ông bà để lại. Theo ông, để làm ra được một ché rượu cần ngon bao gồm nhiều công đoạn. Độ ngon của rượu cần phụ thuộc vào khâu đầu tiên là men rượu. Để có được men rượu ngon, thì ông phải lên rừng tìm lá, rễ cây để ủ men. Những thứ này cùng với củ gừng, riềng xắt nhỏ, phơi khô, giã mịn, trộn với bột gạo và vỏ trấu, đánh thành bánh, phơi khô, cầm trong tay cảm giác nhẹ, xốp là tốt. Gạo nếp, mì, kê… được nấu chín, làm tơi ra để nguội. Men rượu giã nhỏ, trộn đều với nếp, qua một đêm, mở ra thấy có mùi thơm ngào ngạt thì cho vào ché, lấy lá chuối khô đậy lại rồi mang đi ủ. Khoảng một tháng sau là rượu chín, nhưng để càng lâu thì càng thơm ngon, nước rượu càng ngọt, nồng chứ không bị chua hay đắng. Ông Đinh Văn Thêm cho biết: “Rượu cần đây là truyền thống từ xa xưa, ông bà truyền lại làm rượt cần. Đến dịp Tết là họ mua biếu nhau, bạn bè, họ mua nhiều lắm..”

Bà Đinh Thị Bồng - hộ gia đình vẫn giữ nét truyền thống làm rượu cần xã Thanh An, huyện Minh Long cho biết: Rượu cần gắn liền với đời sống văn hóa tâm linh của bà con, gắn liền với từng hộ gia đình, từng buôn làng. Rượu cần là một thứ rất quý không thể thiếu trong các lễ hội, các nghi thức cúng trong gia đình, trong buôn làng. Rượu cần không chỉ là một thức uống quan trọng trong việc thực hiện các nghi thức lễ của đồng bào dân tộc thiểu số, mà còn thể hiện sự thành kính đối với các thần linh hay gọi là Yàng. Rượu cầ là cầu nối giữa con người với con người, giữa con ngườu với thế giới thần linh. Bà Đinh Thị Bồng cho biết thêm: “Rượu cần là truyền thống mỗi khi có lễ hội, Tết cần dùng. Mỗi thứ mình cúng trong nhà đều có hết...”

Rượu cần của người Hre là sản phẩm mang đậm bản sắc văn hóa ở cả cách làm và cách thưởng thức. Người Hre thường chỉ uống rượu cần khi có những công việc trọng đại như tiếp khách, mừng những ngày lễ lớn trong năm hay trong những nghi lễ thờ cúng. Nghi thức uống rượu cần trong cộng đồng Hre góp phần làm nên nét đẹp văn hóa của dân tộc này. Ông Đinh Ê Hoàng, Chủ tịch UBND xã Thanh An, huyện Minh Long cho biết: “Rượu cần người ta được sản xuất bằng dây men rừng. Men truyền thống được sản xuất từ cây tự nhiên. Men này được làm từ một loại cây đặc biệt, được làm từ một loại cây duy nhất...”

Trong sinh hoạt cộng đồng người Hre, nghi thức uống rượu cần và tục đánh chiêng luôn gắn liền với nhau. Uống rượu cần trong tiếng chiêng tiếng trống, trong không khí hội hè, Tết khiến con người  trở nên gần gũi, gắn bó hơn. Có thể nói, rượu cần là một trong những nét đặc trưng văn hóa ẩm thực của đồng bào Hre nói riêng và đồng bào dân tộc thiểu số ở miền núi Quảng Ngãi nói chung. Vì thế, mỗi khi tiếng cồng chiêng vang lên hay trong ánh lửa bập bùng thì rượu cần lại tỏa hương, chia sẻ vui buồn với đồng bào./.