Tr’nơơp hân noo pr’luh cr’ăy, bêl c’noong k’tiêc Việt Nam – Trung Quốc năc k’đop p’loọng, k’r’bhâu tấn thanh long, za cai xưa bâc pa bhlâng coh k’tiêc k’ruung, bhrợ ha manuyh đươi coh k’tiêc k’ruung năc t’bhlâng trông dzâc, ha dzợ đhanuôr năc bil bal bâc. Bhua bánh mỳ Kao Siêu Lực bhrợ t’vaih bánh mì thanh long căh cậ bún,bánh tráng tơợ thanh long, za cai âng công ty TNHH chr’na đha năh Duy Anh (chr’val Phú Hoà Đông, chr’hoong Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh) năc anoo Lê Duy Toàn, giám đôc công ty pa chăp ch’mêệt lêy lâng pa dưr… năc vêy bâc manuyh đương đươi dua. Hân đhơ pazêng pr’đươi n’nâu căh choom đươi pazêng p’lêê p’coo u xưa, hân đhơ cơnh đêêc năc muy cơnh ba bi ghit liêm pa bhlâng đoọng ha cr’noọ bh’rợ ta bech coh bh’rợ xay bhrợ chr’noh chr’bêệt. A noo Lê Duy Toàn prá: “Tợơ bêl ahay rau liêm choom âng công ty năc pr’đươi vêy ta bhrợ tơợ ch’neh lâng đơơng pa câl ooy k’tiêc k’ruung n’lơơng. Nâu cơy năc t’mêê lâh mơ năc vêy pazum đh’rưah p’lêê coh bh’nơơn bh’rợ truyền thống n’năc, bhrợ t’vaih bh’nơơn bh’rợ t’mêê, cha chrih năc dzợ vêy rau đha hum âng p’lêê p’coo lâng mị rau đha hum âng ch’neh truyền thống. Manuyh đươi dua vêy bâc cơnh bh’rợ lay pay bâc lâh mơ đoọng ha chr’na đha năh âng đay. Bh’nơơn bh’rợ âng công ty năc pr’đươi pa gooh, tu cơnh đêêc đơn hàng đơơng pa câl ooy k’tiêc k’ruung n’lơơng bâc lâh mơ coh cr’chăl đâu lâng c’moo ahay.”

P’căn Đặng Thị Thuý Nga, Giám đốc Hợp tác xã thương mại dịch vụ nông nghiệp Xuân Định, coh chr’hoong Xuân Lộc, tỉnh Đồng Nai xoọc ăt căh têêm, tu k’r’bhâu tấn sầu riêng, bhớc k’nặ pêêh pay căh n’năl pa câl cơnh ooy. Năc lâng apêê xã viên học tác xã Xuân Định vêy 250 héc ta sầu riêng lâng 500 héc ta bhơc. Lâh n’năc, hợp tác xã nă dzợ pazum đh’rưah bhrợ têng k’dâng 1 r’bhâu héc ta dzợ coh chr’hoong Cẩm Mỹ, tỉnh Đồng Nai. Apêê câl công ơy nhăn câl, vêy cơnh pay câl pr’đươi, ha dang cửa khẩu căh cậ pazêng thị trường pay câl chr’noh chr’bêệt căh câl, tu pr’luh cr’ăy năc hợp tác xã công đhơ đơc cơnh đêêc, căh choom k’dua apêê câl pay câl pa lưch ting cơnh hợp đồng. Năc êêh rau bêl vaih pr’luh, coh bâc chu, đoo bêl pay pa chô bâc năc chr’năp xiêr ếp. Ting cơnh p’căn Nga, bh’rợ liêm choom bhlâng năc vêy cơ sở chế biến đoọng đoo bêl sầu riêng đọm bâc năc choom pa câl hật, n’jưah bhrợ kem sầu riêng, bhớc công đơc coh hộp t’mọt đơc ooy kho chrộ đoọng p’câl vr’vai. Hân đhơ cơnh đêêc, rau đêêc năc rau rơơm kiêng âng đhanuôr coh đâu bâc c’moo ahay, tu kiêng k’rong bhrợ cơ sở bhrợ têng năc vêy bâc zên: “Pay pa chô năc bâc lâh mơ năc chr’năp xiêr êp- rau đêêc năc tị quy luật. Ngai kiêng vêy đơn vị, công ty hân đoo k’rong bhrợ, căh cậ pa têệt đhanuôr đoọng bhrợ kho căh cậ pay câl, bhrợ têng đơc pa chrộ pa câl hàng, lứch hàng; bhrợ têng cơnh đhr’nong, bhrợ têng kem đơc coh đanh đươnh, đoọng đhanuôr têêm loom bhrợ têng. Tu chr’noh chr’bêệt nâu cơy zập t’ngay dưr dzooc dal lâh mơ.”

Bhrợ t’bhưah prang k’tiêc k’ruung lâng pazêng rau r’veh, p’lêê, p’coo n’lơơng, đhr’năng zazum năc căh choom đhêy coh cr’chăl pay pa chô, k’đhap đoọng zư lêy p’lêê dzợ hất lâng crêê hân noo- chr’năp xiêr ta luôn u vaih. Bh’rợ bhrợ lâng bhrợ têng liêm crêê lâh mơ năc chr’năp lâh mơ. Bhrợ têng liêm choom p’lêê p’coo năc căh muy pa đanh t’ngay c’xêê đươi dua, ting n’năc năc dzợ bhrợ bâc cơnh pr’đươi đoọng choom câl đươi bâc lâh mơ, ting n’năc pa dưr rau chr’năp âng chr’noh chr’bêệt. Ting cơnh Hiệp hội r’veh r’đoong p’lêê p’coo Việt Nam, đhr’năng mơ 5% r’veh r’đoong vêy ta bhrợ têng cơnh xoọc đâu năc pa bhlâng m’bưi lâng kiêng pa dưr đhr’năng n’nâu năc muy đươi ooy bh’rợ k’rong bhrợ âng nhà nước. T’cooh Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội prá: “Xoọc đâu Việt Nam đhiệp bhrợ têng mơ 5% pazêng r’veh r’đoong, p’lêê p’coo âng hêê choh bhrợ, ha dzợ pa dưr k’rơ lâh mơ năc công p’xoọng 5% dzợ a năm, tu công suất máy móc âng hêê đhiệp vêy 10% a năm. Cơnh đêêc năc pa dưr bh’rợ bhrợ têng m’bưi pa bhlâng. Tu k’rong bhrợ đong máy bhrợ têng năc vêy đợ t’ngay c’xêê, zên, kỹ thuật, tu cơnh đêếc căh choom bhrợ đơơh lâh mơ.”

Kiêng pa dưr rau đơ bâc âng p’lêê p’coo vêy ng’bhrợ têng, lâh máy móc, đhị ng’đớc crêê cơnh xa nay, năc dzợ ng’đươi đhị zr’lụ choh bhrợ zazum, nhâm mâng rau liêm choom lâng bhr’lậ c’xêê c’moo xay bhrợ crêê cơnh. Ooy đanh đươnh, Quốc hội ơy vêy Luật ch’choh b’bêệt, ngành nông nghiệp Việt Nam ơy vêy c’lâng xa nay, chính sách ghit liêm đoọng pa dưr zr’lụ choh bhrợ, bhrợ t’vaih zr’lụ bhrợ têng chr’noh chr’bêệt hàng hoá, pa dưr bhrợ t’vaih hợp tác xã bhrợ bh’rợ pay câl coh tr’nơơp đoọng ha đhanuôr… Cơnh đêêc, pr’đươi đoọng ha bh’rợ bhrợ têng năc nhâm mâng, ha mơ dzợ năc bhrợ têng cơnh ooy đoọng doanh nghiệp pân bhrợ têng đoọng bhrợ têng chr’noh chr’bêệt. T’cooh Nguyễn Hồng Sơn, Giám đốc Viện Khoa học nông nghiệp Việt Nam rơơm kiêng: “Nhà nước vêy chính sách lâng doanh nghiệp năc vêy xa nay bh’rợ liêm choom bêl k’rong bhrợ pazêng rau pr’đươi t’mêê tươc ooy bh’rợ bhrợ têng đong ha âu đơc, đoọng choom ha âu đơc coh cr’chăl pay pa chô bâc. Xoọc đâu cr’noọ đươi dua đác ch’ngaach tơợ p’lêê p’coo bâc pa bhlâng, năc đhiệp muy bơr doanh nghiệp k’rong bnhrợ têng k’rơ lâh mơ đoọng crêê cơnh cr’noọ n’nâu./.”

Chế biến sâu để chủ động trong tiêu thụ nông sản

                                            PV Minh Hạnh

Câu chuyện về việc cần phải chế biến nông sản không phải là mới. Nhưng vào thời điểm dịch bệnh ảnh hưởng đến giao thương giữa Việt Nam với các thị trường nhập khẩu nông sản, nhất là thị trường Trung Quốc như hiện nay, câu chuyện ấy một lần nữa được đặt ra khá gay gắt.

Ngay đầu mùa dịch, khi biên giới Việt Nam- Trung Quốc tạm thời đóng cửa, hàng ngàn tấn thanh long, dưa hấu ùn ứ trong nước khiến người tiêu dùng nội địa phải ra sức “giải cứu” còn nông dân thì lỗ nặng. “Vua bánh mỳ” Kao Siêu Lực cho ra đời bánh mỳ thanh long hay bún, bánh tráng từ thanh long, dưa hấu của công ty TNHH thực phẩm Duy Anh (xã Phú Hòa Đông, huyện Củ Chi, TP.HCM) do anh  Lê Duy Toàn, giám đốc công ty nghiên cứu và phát triển…được nhiều người tiêu dùng đón nhận. Tuy các sản phẩm này không thể tiêu thụ được toàn bộ số trái cây ứ đọng nhưng là một ví dụ cụ thể cho sự sáng tạo trong chế biến nông sản. Anh Lê Duy Toàn nói: “Trước giờ thế mạnh của công ty là sản phẩm làm từ gạo và xuất khẩu đi. Bây giờ mới hơn là có kết hợp trái cây vào trong sản phẩm truyền thống đó, tạo ra sản phẩm mới độc lạ mà vẫn giữ được hương vị trái cây và cả hương vị gạo truyền thống. Người tiêu dùng có nhiều sự lựa chọn hơn cho bữa ăn của mình. Sản phẩm của công ty là sản phẩm sấy khô nên hiện tại đơn hàng xuất khẩu nhiều hơn so với thời điểm này năm ngoái.”

       Bà Đặng Thị Thúy Nga, Giám đốc Hợp tác xã thương mại dịch vụ nông nghiệp Xuân Định, ở huyện Xuân Lộc, tỉnh Đồng Nai hiện đứng ngồi không yên vì hàng trăm ngàn tấn sầu riêng, chôm chôm sắp thu hoạch rộ chưa biết tiêu thụ thế nào. Chỉ riêng xã viên hợp tác xã Xuân Định đã có 250 hecta sầu riêng và 500 hecta chôm chôm. Ngoài ra, hợp tác xã còn liên kết sản xuất khoảng 1.000 hecta nữa ở huyện Cẩm Mỹ, tỉnh Đồng Nai. Thương lái cũng có đặt hàng trước, thậm chí là bao tiêu sản phẩm, nhưng nếu cửa khẩu hoặc các thị trường nhập khẩu nông sản đóng cửa vì dịch bệnh thì hợp tác xã cùng đành chịu chứ không thể ép thương lái theo hợp đồng. Mà không cứ gì dịch bệnh, nhiều lần rồi, cứ thu hoạch rộ là giá thấp thê thảm. Theo bà Nga, cách tốt nhất, căn cơ nhất là có cơ sở chế biến để lúc sầu riêng chín rộ thì có thể vừa bán tươi vừa làm kem sầu riêng, chôm chôm cũng tách đóng hộp, bảo quản trong kho lạnh để tiêu thụ dần. Thế nhưng, đó vẫn chỉ là mong muốn của nông dân ở đây nhiều năm qua, bởi muốn đầu tư cơ sở chế biến thì phải có vốn lớn: “Thu hoạch nếu mà có năng suất là giá sẽ xuống- đó là quy luật. Ai cũng mong có đơn vị, công ty nào đó đầu tư hoặc kết nối với nông dân để làm kho hay thu mua, chế biến trữ trái lạnh xuất khu hút hàng, hết hàng; chế biến thành múi, thành kem để được lâu dài, cho nông dân yên tâm sản xuất. Vì nông sản bây giờ mỗi ngày mỗi tăng.”

        Mở rộng ra cả nước và với các loại rau, quả khác, tình trạng chung là không thể hoãn thời điểm thu hoạch, khó bảo quản tươi và được mùa- rớt giá thường xuyên xảy ra. Việc chế biến và chế biến sâu lại càng quan trọng. Chế biến được rau quả không chỉ giãn thời gian tiêu thụ mà còn đa dạng sản phẩm để tiêu thụ được nhiều hơn, đồng thời gia tăng giá trị nông sản. Theo Hiệp hội Rau quả Việt Nam, tỷ lệ chỉ có 5% rau quả được chế biến như hiện nay là quá thấp và muốn tăng tỷ lệ này thì cần được sự quan tâm đầu tư của nhà nước. Ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội nói: “Hiện nay Việt Nam chỉ chế biến được 5% tổng sản lượng rau quả mình trồng được, có đẩy lên nữa thì cũng chỉ thêm 5% nữa thôi vì công suất máy móc của mình chỉ có 10% thôi. Tức là tăng chế biến rất ít. Vì đầu tư nhà máy chế biến đòi hỏi phải có thời gian, vốn, kỹ thuật nên không thể làm nhanh được.”

       Muốn tăng lượng rau quả được chế biến, ngoài máy móc, kho bãi đạt tiêu chuẩn, còn cần đến vùng nguyên liệu tập trung, đảm bảo chất lượng và điều chỉnh được lịch thời vụ phù hợp. Về lâu về dài, Quốc hội đã có Luật trồng trọt, ngành nông nghiệp Việt Nam đã có chủ trương, chính sách cụ thể phát triển vùng nguyên liệu, hình thành các vùng sản xuất nông sản hàng hóa lớn, thúc đẩy hình thành các hợp tác xã làm đầu mối cho nông dân…Như vậy, nguyên liệu cho chế biến sẽ dần ổn định, phần còn lại vẫn là làm sao để doanh nghiệp mạnh dạn đầu tư cho chế biến nông sản. Ông Nguyễn Hồng Sơn, Giám đốc Viện Khoa học nông nghiệp Việt Nam mong muốn: “Nhà nước có chính sách và doanh nghiệp phải có chiến lược đầu tư từ các dây chuyền trang thiết bị hiện đại đến xây dựng các kho chứa để có thể trữ trong thời vụ thu hoạch rộ. Hiện nay nhu cầu nước giải khát từ trái cây rất lớn mà mới có một số doanh nghiệp đầu tư chế biến sâu để đáp ứng nhu cầu này./.”