Đhanuôr lâng pr’zợc chắp da dêr!

            Đhị chr’hoong da dinh k’coong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam vêy muy râu prớ p’lêê k’tứi bhlầng âng đhanuôr Cơ Tu hêê đớc nắc prớ A Riêu. T’nơơm prớ A riêu bơơn bấc đhanuôr chr’val Ma Cooih, chr’hoong Đông Giang  choh tợơ bấc c’moo hay. Đhơ cơnh đếêc, tước m’pâng c’moo 2014, bele UBND chr’hoong pa glúh Quyết định đắh pa dưr t’nơơm prớ A riêu hàng hoá cr’chăl 2014-2016 lâng bấc chính sách zúp zooi, nắc t’nơơm prớ  Riêu ơy chóh bhrợ ta bhứah, váih nắc cr’noọ bh’rợ ta bil ha ul pa xiể đha rựt liêm choom đoọng ha đhanuôr cóh đâu. C’nắt t’ruíh jưn jứah xay moonn h’cơnh choom bhrợ cha t’ngay đâu nắc xay moon đoọng ha đhanuôr lâng pr’zợc cr’noọ bh’rợ chóh prớ âng chô bh’nơơn dal âng apêê pr’loọng đong đhanuôr Cơ Tu đhị chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam. Đhanuôr lâng pr’zợc đh’rứah đương xâng:

            Đhr’nong đong k’tứi âng pr’loọng đong a moó A lăng Thị Cờ Rớt, ắt đhị vel A Bông, chr’val Mà Cooih, chr’hoong Đông Giang, tỉnh Quảng Nam bơơn ta chóh đhiêr đong nắc t’nơơm prớ k’nặ tước tơ’ngay c’xêê bơơn pếêh. Lấh 200 t’nơơm prớ bơơn díc điêl a moó tợơp chóh bhrợ, zập chu pa câl nắc bơơn lấh 1 ức đồng. cơnh đếêc, zập c’xêê pr’loọng đong a moó cung vêy pa xoọng 2-3 ức đồng tợơ t’nơơm prớ đoọng k’rang trung tr’méh. A moó A lăng Thị Cờ Rớt pa prá:

            Lalăm a hay, a cu cung ơy chóh zập râu t’nơơm tợơ a bhoo tước a rong, a tuông ha dợ nắc cắh vêy âng chô bh’nơơn. Tợơ lấh bêl chóh t’nơm prớ nâu bh’nơơn âng chô bâc lấh 2 chu. Xoọc đâu, chr’nắp prớ zập kg 200 r’bhầu đồng, cung vêy bh’nơơn bh’rợ đoọng k’rang apêê ca coon.

            Cung cơnh a moó Alăng Thị Cờ Rớt, bấc pr’loọng đong đhanuôr Cơ Tu đhị chr’val Mà Cooih, chr’hoong Đông Giang ơy z’lấh đha rựt đươi vêy t’nơơm prớ. Lalăm a hay, tr’mung tr’méh âng đhanuôr nắc lêy g’nưm đhị bơr pêê sào a rong, a bhoo, a tuông bh’nơơn âng chô zập c’xêê bơr pêê ha riêng, cắh zập câl măm muối… tợơ bêl t’nơơm a riêu bơơn đoọng chóh pậ bhứah, zập pr’loọng đong vêy pa xoọng tợơ 3-4 ức đồng/c’xêê. A noo Nguyễn Công Mẫn ắt đhị vel A Bông chr’val Mà Cooih đoọng năl: t’nơơm prớ A riêu ta luôn chắt váih cóh da ding k’coong, chắt váih bấc đươi vêy a chim t’coọng lơi cr’liêng. Đhanuôr lướt bhrợ ha rêê, pếêh chô cha xâng há, đha hum tu cơnh đếêc nắc chấc bơơn m’ma chô chóh. Bấc pr’loọng tự ươm m’ma chóh bhrợ lâng ta bhứah đhăm chóh, pếêh pa câl đoọng ha pêê cóh chr’hoong. Ting cơnh a noo Nguyễn Công Mẫn nắc prớ a riêu Đông Giang k’đháp đoọng chóh t’ping lâng t’nơơm prớ đhị đồng bằng. Kinh nghiệm âng a noo nắc chớih pay n’đoo p’lêê pậ, chệên đoọm đoọng pay cr’liêmg bhrợ m’ma. tợơ bêl t’nơơm k’tứi chắt tợơ 10-15cm nắc lơi ooy bầu đoọng chóh. Prớ a riêu nắc oó đươi za nươu k’chệêt bha ruy, ahêê muy g’bur ế t’rí k’roọc lâng phân NPK

            T’nơơm prớ nâu buôn váih pr’lúh cr’ay mò. Bêl váih pr’lúh nâu nắc cung pa dứah thủ công doó chấc phun za nươu. N’đoo t’nơơm mò nắc đơơng rao đác bấc chu. Prlúh râu lơơng cung vêy ha dợ doó bấc. a cu bhrợ đhị đâu toon chấc bhrợ u đoọng pa chô kinh nghiệm. cung kiêng ting pa choom lấh mơ đoọng bhrợ têng vêy âng chô bh’nơơn.

            XoỌc đâu prạng chr’val Ma Cooih vêy lấh 20 pr’loọng ting pấh chóh prớ lânh đhăm bhứah lấh 6ha. K’bhúh bhrợ têng prớ A riêu Đông Giang cung ơy bhrợ t’váih đoọng zooi đhanuôr đắh m’ma, phân bón lâng đhị pa câl. Tước nâu kêi, 14 ch’nắc âng Tổ hợp tác ơy chóh lấh 2000 t’nơơm prớ, zập hânnoo nắc zập pr’loọng cung vêy bơơn lãi lấh 40 ức đồng, vêy đoo pr’loọng nắc tước 60 ức đồng. tợơ bêl đhanuôr xăl chóh đhị đhăm bhơi ra véh lơơng đoọng chóh prớ nắc pr’ắt tr’mông âng apêê ơy ha dưr lấh, bấc pr’loọng đoọng z’lấh đha rựt. t’coóh Trần Quốc Trí, tổ trưởng tổ pazưm bhrợ têng prớ A riêu, chr’val Mà Cooih chr’hoong Đông Giang, tỉnh QUảng Nam đoọng năl: zập c’xêê 2 chu bêl đhanuôr bơơn pếêh, tổ hợp tác nắc k’rong câl, xang nắc bhrợ têng, đóng hộp đoọng pa câl ooy thị trường:

            Bhrợ têng cơnh c’lang xa nay âng chr’hoong nắc a zi bhrợ tổ hợp tác. Thành viên âng tổ hợp tác cắh muy k’rong đhị chr’val, lêy bhrợ prang chr’hoong Đông Giang, A  zi cung bhrợ têng lớp pa choom đoọng xay moon cơnh chóh bhrợ lâng apêê chế độ t’đui đoọng bêl ting pấh apêê hội chợ đoọng xay pa cắh đắh t’nơơm prớ A riêu lâng đhanuôr prang k’tiếc k’ruung.

            T’piing lâng pazêng râu t’nơơm prớ a riêu truyền thống lơơng, prớ A riêu vêy cơnh lalay đay- muy râu lalay đhị đhăm k’tiếc A Riêu- A Xờ đhiêr c’moo pleng p’răng đhí. Cơnh bhrợ têng âng đhanuôr cung buôn bhlầng, muy đươi bhoóh bhoóc ha dợ dzơ zư liêm râu đha hum âng pr’rớ lâng choom đớc prang c’moo đoọng cha. Đoọng prớ A riêu tước lâng thị trường đắh k’tiếc k’ruung, UBND chr’hoong Đông Giang nắc ơy bhrợ têng bhiệc zước thương hiệu sản phẩm prớ A riêu Đông Giang, pa gơi đoọng ha Cục Sở hữu trí tuệ Việt Nam đoọng zước nhãn hiệu độc quyền. Ngành nông nghiệp tỉnh Quảng Nam ơy zooi zúp đhanuôr pa dưr t’nơơm prớ, pa choom cơnh bhrợ pa dưr zr’lụ chóh bhrợ prớ đhị vel đong nâu./.