K’nặ 40 c’moo pa bhrợ, nắc g’lúh tr’nơớp bha nậ đác Phú Ninh cóh tỉnh Quảng Nam ta bhúch đác bấc pa bhlâng cóh m’pâng hân noo boo. Xoọc đợ đác nong cóh a bóc đác đhiệp 26,3 mét; nắc đợ đác nong hooi m’bứi bhlâng cơnh c’xu mơ 32 mét, hân noo boo vêy cơnh tước 35 mét. A bóc Phú Ninh đoọng đác tưới ha k’dâng 32 r’bhâu héc ta ha roo lâng r’véh r’đoong âng thành phố Tam Kỳ lâng chr’hoong Phú Ninh, Thăng Bình, Quế Sơn, muy pâng đhăm pa bhrợ âng chr’hoong Duy Xuyên. Lấh n’nắc, zập c’xêê, a bóc nắc dợ đoọng 3 ức mét khối đác đươi ha đhanuôr. Hân noo pa bhrợ ha ót – ha pruốt ha y, xay moon đớc nắc pazêng zr’lụ đươi đác tưới tơợ a bóc Phú Ninh nắc lum zr’nắh k’đháp bấc pa bhlâng cóh bh’rợ pa bhrợ. T’coóh Võ Văn Ba, ắt cóh chr’val Bình Tú, chr’hoong Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam xay moon, vel đong ắt ch’ngai n’đắh c’lâng z’roóh đác bha lâng Bắc Phú Ninh, nắc kiêng ch’hooi đác ooy ruộng, đhanuôr nắc công blơớc cóh ha dum, đơớh dưr cóh ra diu đoọng bhậ z’roóh đác ch’hooi đác chô: “Rau đhanuôr bhrợ ha rêê đhuốch k’rang bhlâng nắc la lua. Tu tr’xăl âng pleng k’tiếc, pleng k’tiếc cắh liêm crêê nắc k’đháp ng’pa bhrợ. Đhanuôr bhrợ ha rêê đhuốch nâu cơy zr’nắh k’đháp pa bhlâng. Tr’nơớp nắc đác, t’tun nắc phân, ha dợ đác cắh vêy nắc đhanuôr cắh choom bhrợ têng rau rị”.

ĐoỌng zâl cha groong lâng đhr’năng ta bhúch đác cóh hân noo boo, pa xiêr rau bil hư cóh bh’rợ ch’chóh b’băn, hân noo ha ót – ha pruốt 2018- 2019, muy bơr zr’lụ n’đắh Bắc âng tỉnh Quảng Nam đơớh hân xăl tơợ bh’rợ bêết bhrợ ha roo nắc chóh chr’nóh rau lơơng. T’coóh Văn Bá Năm, Trưởng phòng Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc bhươl cr’noon chr’hoong Duy Xuyên xay moon, cóh hân noo pa bhrợ ha ót – ha pruốt n’nâu, ngành nông nghiệp chr’hoong đh’rứah lâng chính quyền vel đong t’bhlâng ta đang moon đhanuôr xăl tơợ 200 héc ta tước 300 héc ta k’tiếc bêết bhrợ ha roo cắh vêy đác nắc xăl chóh chr’nóh rau lơơng cơnh a bhoo lai, tâm phóc, a tuông t’viêng… p’too moon đhanuôr đươi pazêng rau m’ma ha roo chắt váih đơớh đoọng cha bêết bhrợ cóh đhăm ga mắc k’dâng 3.650 héc ta. Ting n’nắc, bhrợ têng bh’rợ bhậ bha nậ zâl đác k’rịa, zư đác ch’ngaÁch đhị zr’lụ zung Tăm; đớc m’bứi bhlâng 6 trạm bơm đhị apêê chr’val Duy Tân, Duy Hoà, Duy Thu đoọng nhâm mâng vêy zập đác đoọng ha t’nơơm chr’nóh. T’coóh Văn Bá Năm prá: “Lâng Duy Xuyên nắc vêy 8 a bóc đác. Vêy 3 a bóc đác ga mắc, 5 a bóc đác k’tứi lâng 20 trạm bơm điện lâng muy bơr trạm bơm cóh piíc k’ruung Thu Bồn buôn vêy đác k’rịa. Tước nâu cơy, lêy pác đác nắc ơy pa nong tơợ 30% tước 35% đác. Ha dang ng’xay bhrợ bh’rợ pác ma mơ đác đoọng ha hân noo pa bhrợ ha ót – ha pruốt n’nâu a năm cắh ơy pân moon đoọng ha hân noo ch’noọng – c’lọt nắc công ta bhúch. Ha dang cóh cr’chăl ha y cắh vêy boo nắc zr’nắh k’đháp pa bhlâng. Đhanuôr nắc n’năl ting đh’rứah lâng chính quyền, ting đh’rứah lâng hợp tác xã bhrợ bha nậ zư đớc đác, đươi đác boo đoọng bhrợ k’tiếc”.

Đhị đhr’năng ta bhuch đác tưới cóh hân noo pa bhrợ ha ót – ha pruốt, ngành nông nghiệp tỉnh Quảng Nam ta đang moon đhanuôr t’bhlâng cha bêết pazêng rau m’ma ha roo m’bứi t’ngay, oó lấh cha bêết đợ m’ma ha roo chắt váih zíh tơợ 115 t’ngay tếh ooy piing. Lấh n’nắc, nắc pác zr’lụ pa bhrợ crêê cơnh, liêm buôn đoọng ha bh’rợ ch’hooi đác. Pazêng apêê vel đong công đơớh loon bhrợ nhâm mâng bha nậ đác, pazum ch’hooi đác tưới cóh clung pa bhrợ crêê cơnh. T’coóh Lê Muộn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp lâng pa dưr pa xớc bhươl cr’noon tỉnh Quảng Nam xay moon, chính quyền lâng ngành chức năng tỉnh Quảng Nam xoọc pazum đh’rứah nhâm mâng lâng đong máy thuỷ điện cóh tu k’ruung Vu Gia – Thu Bồn đoọng nhâm mâng vêy zập đác đoọng ha bh’rợ ch’chóh b’băn: “Pazêng bh’rợ zâl cha groong xơớt goóh ooy xa nay công trình nắc vêy ng’xay bhrợ tơợ tr’nơớp. Ba bi cơnh zâl đác k’rịa, pếch pa liêm z’roóh đác, cóh đêếc vêy bh’rợ dớc máy bơm đác đoọng nắc ng’đươi đác cơnh lơơng, đươi dua zập đoọng ch’hooi ooy ruộng ha roo, cơnh đêếc nắc tr’xăl tưới. Ting n’nắc cóh c’moo đâu ta đang moon đươi dua đợ m’ma chr’nóh chắt váih đơớh, tơợ đêếc nắc pa xiêr bơr pêê chu ng’tưới”.

Ting cơnh xay moon âng cơ quan khí tượng thuỷ văn, tr’xăl âng pleng k’tiếc nắc bhrợ ha đác boo cóh c’xêê 11 lâng 12 c’moo đâu xay moon đớc m’bứi lấh mơ lâng pazêng c’moo ahay tơợ 20% tước 30%. Đhị tỉnh Quảng Nam, đhr’năng pa bhrợ nắc đươi dua bấc ooy đác tưới tơợ pazêng a bóc đác cơnh Đông Tiển, Việt An, Vĩnh Trinh… nắc lum goóh xơớt k’rơ tơợ m’pâng tước x’rịa hân noo. Ha dang pleng cắh vêy boo nắc 25 r’bhâu héc ta k’tiếc ch’chóh b’bêết đươi dua đác tơợ 17 a bóc đác ga mắc đhị tỉnh Quảng Nam nắc dưr ắt lâng đhr’năng ta bhúch đác bấc pa bhlâng cóh hân noo ha ót ha pruốt. T’coóh Phạm Văn Chiến, Phó Giám đốc Đài Khí tượng thuỷ văn zr’lụ Trung trung bộ prá: “Cóh c’moo đâu vêy bơr pêê g’lúh boo, nắc u váih cóh muy bơr đhị nắc bấc, cắh u váih bhứah cóh prang zập ooy, tu cơnh đêếc váih đhr’năng ta bhúch đác ha pazêng k’ruung đác. Tước nâu cơy, pazêng k’ruung, đác hooi nắc lứch m’bứi t’piing lâng pazêng c’moo ahay, nắc đhiệp tơợ 20 tước 60% t’piing lâng cr’chăl n’nâu cóh c’moo ahay. Cóh ha y, vêy đhr’năng ta bhúch ooy đác boo công cơnh đác hooi cóh pazêng k’ruung công m’bứi lấh mơ lâng pazêng c’moo ahay, nắc đhiệp k’dâng tơợ 40 tước 70%”./.

Giữa mùa mưa, nông dân Quảng Nam “khát” nguồn nước tưới

                              PV Hoài Nam/ VOV- miền Trung

       Tại tỉnh Quảng Nam, mực nước ở hầu hết các hồ chứa, đập dâng hiện ở mức thấp, gây khó khăn đối với sản xuất nông nghiệp. Vụ sản xuất Đông- Xuân 2018- 2019 đang cận kề, nông dân thấp thỏm nỗi lo thiếu nước tưới. 

       Gần 40 năm hoạt động, lần đầu tiên hồ thủy lợi Phú Ninh ở tỉnh Quảng Nam thiếu hụt lượng nước đáng kể giữa mùa mưa. Hiện, mực nước dâng tại hồ chỉ đạt cao trình 26,3 mét; trong khi mực nước dâng bình thường ở hồ là 32 mét, mùa mưa có thể lên đến 35 mét. Hồ Phú Ninh cung cấp nước tưới cho khoảng 23.000 héc ta lúa và hoa màu của thành phố Tam Kỳ và các huyện Phú Ninh, Thăng Bình, Quế Sơn, một phần diện tích của huyện Duy Xuyên. Ngoài ra, mỗi tháng, hồ còn cung cấp cả triệu m3 nước sinh hoạt cho người dân. Vụ sản xuất Đông- Xuân sắp tới, dự báo những nơi phụ thuộc nguồn nước tưới từ hồ Phú Ninh sẽ gặp rất nhiều khó khăn trong sản xuất. Ông Võ Văn Ba ở xã Bình Tú, huyện Thăng Bình, tỉnh Quảng Nam cho biết, địa phương nằm khá xa tuyến kênh chính Bắc Phú Ninh, nên muốn đưa nước về ruộng, bà con phải thức khuya dậy sớm be bờ giữ nước: “Điều mà nông dân lo thì tất nhiên rồi. Vì biến đổi khí hậu, thời tiết khắc nghiệt thì rất khó làm. Nông dân bây giờ rất khó khăn. “Nhất nước, nhì phân” mà nước không có thì nông dân không thể làm chi được hết”.  

       Để đối phó với tình trạng thiếu nước giữa mùa mưa, hạn chế thiệt hại trong sản xuất nông nghiệp, vụ Đông- Xuân 2018- 2019, một số nơi ở phía Bắc của tỉnh Quảng Nam chủ động chuyển đổi từ sản xuất lúa sang trồng các loại rau màu. Ông Văn Bá Năm, Trưởng phòng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn huyện Duy Xuyên cho biết, vụ Đông - Xuân tới đây, ngành nông nghiệp huyện cùng với chính quyền các địa phương vận động nông dân chuyển đổi từ 200 héc ta đến 300 héc ta đất lúa không chủ động nước tưới sang sản xuất các loại cây trồng cạn như bắp lai, đậu phụng, mè, đậu xanh…; khuyến cáo bà con sử dụng các loại giống lúa trung và ngắn ngày để gieo sạ trên diện tích khoảng 3.650 héc ta. Đồng thời, triển khai đắp đập ngăn mặn, giữ ngọt tại khu vực cầu Đen; bố trí ít nhất 6 trạm bơm dã chiến tại các xã Duy Tân, Duy Hòa, Duy Thu để đảm bảo cung cấp nước tưới cho cây trồng. Ông Văn Bá Năm cho biết: “Đối với Duy Xuyên thì có 8 hồ chứa. Có 3 hồ chứa lớn, 5 hồ chứa nhỏ và 20 trạm bơm điện và một số trạm bơm hạ lưu sông Thu Bồn thường bị nhiễm mặn. Đến giờ này, cân đối lại nguồn nước thì mới tích lũy được từ 30% đến 35% nước. Nếu tính bài toán cân đối nguồn nước cho vụ Đông - Xuân này thôi chứ chưa nói Hè - Thu cũng đã thiếu rồi. Nếu thời gian đến mà không mưa thì rất là khó khăn. Người dân phải có ý thức tham gia cùng với chính quyền, tham gia cùng hợp tác xã ý thức đắp bờ giữ nước, tận dụng nước mưa để làm đất”.

       Trước nguy cơ thiếu nước tưới đối cho vụ sản xuất Đông - Xuân, ngành nông nghiệp tỉnh Quảng Nam khuyến cáo nông dân tăng diện tích gieo sạ các loại giống lúa ngắn ngày, hạn chế gieo sạ các giống lúa có thời gian sinh trưởng từ 115 ngày trở lên. Ngoài ra, tổ chức phân vùng sản xuất một cách hợp lý, thuận tiện cho việc cấp nước. Các địa phương cũng chủ động củng cố hệ thống thủy lợi, phối hợp điều tiết nước tưới nội đồng hợp lý. Ông Lê Muộn, Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Phát triển nông thôn tỉnh Quảng Nam cho biết, chính quyền và ngành chức năng tỉnh Quảng Nam đang phối hợp chặt chẽ với các nhà máy thủy điện ở thượng nguồn sông Vu Gia - Thu Bồn đảm bảo cấp nước cho sản xuất nông nghiệp: “Các giải pháp chống hạn về mặt công trình phải đặt ra từ đầu. Ví dụ như ngăn mặn, nạo vét, kể cả việc bố trí các trạm bơm dã chiến để sẵn sàng sử dụng nước hồi quy các loại phải đặt ra, áp dụng triệt để tưới lứa, tức là tưới xen kẽ. Đồng thời năm nay chỉ đạo dùng giống ngắn ngày sẽ giảm được vài lần tưới”.

        Theo nhận định của cơ quan khí tượng thủy văn, biến đổi khí hậu khiến lượng mưa trong tháng 11 và 12 năm nay được dự báo thấp hơn mức trung bình các năm trước từ 20% - 30%. Tại tỉnh Quảng Nam, diện tích canh tác phụ thuộc vào nguồn nước tưới của các hồ chứa lớn như Đông Tiển, Việt An, Vĩnh Trinh… sẽ gặp khô hạn nặng từ giữa đến cuối vụ. Nếu trời tiếp tục không mưa thì 25.000 héc ta đất nông nghiệp phụ thuộc nguồn nước 17 hồ chứa thủy lợi lớn trên địa bàn tỉnh Quảng Nam đứng trước nguy cơ thiếu nước tưới vụ Đông Xuân. Ông Phạm Văn Chiến, Phó Giám đốc Đài Khí tượng thủy văn Khu vực Trung trung bộ cho biết:  “Năm nay có mấy đợt mưa nhưng xảy ra cục bộ nhiều và không xảy ra mưa lớn diện rộng nên xảy ra tình trạng thiếu hụt nguồn nước cho các lưu vực sông. Đến thời điểm này, hầu hết các sông, dòng chảy ở dưới mức trung bình năm, chỉ khoảng 20 đến 60% so với cùng kỳ. Thời gian tới, khả năng thiếu hụt về lượng mưa cũng như dòng chảy các sông ngòi thấp hơn trung bình các năm, chỉ đạt khoảng 40 đến 70%”./.