Apêê t’ngay c’xêê T’cool lịch sử n’nâu, đhr’nong đong âng Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Arất Blư coh vêêl Xa Ơi, chr’val Avương ta luôn r’rộ r’răm bhr’dzang dzung âng apêê tươc lum. Zâp chu vêy t’mooi, a đoo năc ăt tơt truih ooy muy cr’chăl zr’năh k’đhap n’đhang hâng hơnh grơơ nhool, cơnh muy cơnh xay truih pa trơơi loom chăp kiêng têêm ngăn ha lang p’niên.

C’moo đâu âi 88 c’moo, t’cooh Blư bêl hay bêl ha vil, tu cơnh đêêc t’ruih xa nay bâc bêl  crêê ha toot. T’cooh n’niên c’moo 1938. C’moo 1953, bêêl 15 c’moo, đha đhâm Cơ Tu n’nâu âi bhrợ liên lạc la lơơp ha cách mạng. Bêl đêêc, t’cooh đơơng âng xa nay, k’đơơng c’lâng ha cán bộ lươt choo côh m’pâng ha dum k’năm k’pit đoọng g’đach râu zêl pruh âng a râp abhuy. Crâng căng, đac dhộ công doó bhrợ k’đhap bhr’dzang dzung t’cooh.

T’cooh Arất Blư hay cớ:“Bêl đêêc chiến tranh zr’năh xr’dô bhlâng. Bhrợ bh’rợ trinh sát đhr’năng la lua l’lăm tu cơnh đêêc năc pa bhrợ bêl ha dum, t’’ngay bhuông păr âng a râp lươt tuh taluôn. Lươt pa bhrợ bâc bêl căh năl chêêt ma mông bêl ooy. Bom, cha răh, a râp tuh zêl, xang năc bâc g’luh zêl tuh ta luôn. Đhi noo lươt đh’rưah năc pr’too đh’rưah t’bhlâng, vêy bêl crêê bhrêy công dzợ p’zay bhrợ bh’rợ. Bâc đồng đội đh’rưah chiến đấu xang năc hy sinh, tươc nâu câi công dzợ ăt hay”.

Bơơn pa đhep đhị chiến đấu, tơợ c’moô 1955 tươc 1960, t’cooh bơơn ting pâh C’bhuh du kich cơ động Quân khu 3, bhrợ A trưởng. Bh’rợ bêl đêêc nâu câi năc lươt trinh sát zr’lụ âng a râp ăt, ra văng g’luh zêl panh, bhrợ hầm rap, ta hoo lâng chơơih pay dhị đhăm liêm buôn đoọng tuh a râp. C’xêê 9/1963, t’cooh bơơn t’moot Đảng lâng dưr vaih bộ đoọi trinh sát âng Huyện đội Tây Giang. Tơợ đêêc, t’’cooh chỉ huy bâc g’luh tuh panh a râp ga măc côh a ral Dao, toộm Pơlech căh câ bha đưn Lơ Gôm...

Moon tươc ma nưih chỉ huy c’moo a hay, bệnh binh Bhling Prí, 82 c’moo coh vêêl Agrồng, chr’val Tây Giang căh mă p’lơơp râu chăp hơnh:“Cr’chăl azi đh’rưah chiến đấu, t’cooh Arất Blư năc ma nưih tr’haanh coh đơn vị. A đoo vêy loom grơơ, vêy g’lăng z’hai dươi bơơn nă; ghit đhăm k’tiếc, chroi đoọng bhrợ pa xiêr râu bil bal coh bâc g’luh tuh a râp. A đoo vêy bâc ngai chăp, coh bh’rợ p’too moon đha nuôr vêêl đong bêch hầm, guy hàng, chroi c’rơ ha bh’rợ zêl a râp. Cr’chăl đêêc, t’cooh Blứ lâng t’cooh Blơơ bơơn zâp ngai xay moon grơơ lâng t’bach x’răng, crêê a lua năc anh hùng. Bêl đơp bh’rợ, a đoo ta luôn năc ma nưih bhrợ l’lăm, bâc bêl cr’pân ga hơt n’đhang căh ha mơ đhur loom”.

Ha dợ cơnh lâng cựu chiến binh Cơlâu Bhlao coh vêêl Voong, chr’val Hùng Sơn, t’cooh Blứ căh muy grơơ nhool năc dzợ buôn k’rang râu têêm ngăn âng đhi noo l’lăm: “Acu dzợ hay g’luh tuh a râp đhị bha đưn Tơrum bêl đêêc a hay, pa bhlâng bâc ngai chêêt, t’cooh Blứ mâng loom, xay bhrợ apêê đhr’năng dưr vaih p’jơh, căh bhr’nêy, zooi đoọng chiến sĩ tiến công tuh a râp. Ngai công pa bhlâng chăp lêy ooy râu chỉ huy âng đoo. Nâu câi, muy ngai n’đhơ ma mông muy ooy, n’đhang c’moo c’xêê n’năc công dzợ ăt hay, căh choom ha vil”.

K’tiêc k’ruung chô pa zum, t’cooh năc cớ ăt bhrợ coh bộ đội tươc c’moo 1980. Chô hưu, a đoo năc ưch loom ting pâh apêê bh’rợ âng vêêl tươc c’moo 2003 vêy ha dợ đhêy bhlâng. Cơnh lâng bâc râu đơơng đoọng bhrợ têng, c’rơ g’lêêh, t’cooh bơơn chêr đoọng bâc ch’nêêr chr’năp cơnh: Huân chương Chiến sĩ giải phóng, Huân chương Chiến công, Huấn chương Kháng chiến chống Mỹ trông k’tiêc, Huy hiệu Dũng sĩ diệt Mỹ… Pa bhlâng năc, c’moo 2011, t’cooh bơơn Nhà nước cher ch’ner Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân. 

Đhị ruuh c’moo tơợ ahay hăt, cr’van chr’năp bhlâng âng t’cooh năc râu hơnh deh âng Nhà nước lâng loom luônh âng vêêl ma nang. Xay moon ooy bh’rợ pa chô dưm c’rơ g’lêêh, t’cooh Bhriu Quân, Chủ tịch UBND chr’val Avương, thành phố Đà Nẵng đoọng năl, vêêl đong ta luôn t’bhlâng chroot chế độ loon đơơh ha đha nuôr. Xooc vêy 229 apêê chính sách, coh đêêc vêy 3 Anh hùng lực lượng vũ trang lâng 3 Amế Việt Nam anh hùng, n’đhang nâu câi năc muy a bhươp Blư năc dzợ ma mông k’noọ 90 c’moo. Cơnh lâng bâc ngai t’cooh đhur cơnh a bhươp, chr’val ta luôn k’đươi cán bộ ta luôn tươc lum t’mooh, zooi đoọng liêm ta nih.

T’cooh Bhriu Quân đoọng năl:“Đhăm k’tiêc Avương hâng hơnh vêy 03 Anh hùng LLVTND lâng 03 Amế Việt Nam Anh hùng, coh đêêc năc đhêêng muy anh hùng Arất Blứ dzợ ma mông. Loom lâng apêê bh’nơơn âng đoo năc đoo râu chr’năp ga măc đoọng p’too moon pr’châc p’niên vêêl đong nâu câi. Ađoo công vêy bâc râu chroi đoọng coh cr’chăl bhrợ pa dưr lâng zư lêy vêêl đong đoọng đơơng âng chính sách, nghị quyết âng Đảng, Nhà nước moot tươc pr’ăt tr’mông, pa bhlâng năc coh bh’rợ ra pă đha nuôr ăt ma mông cơnh l’lăm ahay”.

T’ruih ooy xa nay ma nưih lính Cơ Tu c’moo a hay, đh’rưah lâng râu zư x’mir lêy âng chính quyền t’ngay đâu năc đoo pa căh liêm ghit bhlâng ha xa nay “Ộm đac hay tươc tu toọm”. Đhị đêêc, chroi đoọng p’too pa choom lang p’niên căh ha mơ choom ha vil bâc c’moo c’xêê gung dưr grơơ nhool lâng râu chêêt bil âng bâc lang apêê l’lăm./.

Ký ức thời hoa lửa  

Chiến tranh đã lùi xa, những người từng đi qua hai cuộc kháng chiến nay đều đã lớn tuổi.  Với Anh hùng LLVT Arất Blư, ký ức vào sinh ra tử cùng đồng đội vẫn luôn in đậm trong tâm trí.

Những ngày tháng Tám lịch sử này, căn nhà của Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Arất Blư ở thôn Xơ Ơi, xã Avương luôn rộn ràng bước chân của các đoàn khách đến thăm. Mỗi lần có khách, ông lại say sưa kể về một thời chiến đấu gian khổ mà tự hào, như một cách truyền lửa yêu chuộng hòa bình cho thế hệ trẻ.

Năm nay đã 88 tuổi, ông Blư lúc nhớ lúc quên, nên câu chuyện đôi khi bị ngắt quãng. Ông sinh năm 1938. Năm 1953, khi mới 15 tuổi, chàng trai Cơ Tu này đã làm liên lạc bí mật cho cách mạng. Ngày đó, ông chuyên đưa tin, dẫn đường cho cán bộ đi lại giữa đêm hôm khuya khoắt để tránh sự truy lùng của kẻ thù. Rừng sâu, suối hiểm cũng không làm khó được bước chân ông.

Ông Arất Blư nhớ lại:“Hồi đó chiến tranh ác liệt lắm. Làm công tác trinh sát thực địa trước nên tôi chủ yếu hoạt động ban đêm, ban ngày máy bay của địch càn quét liên tục. Đi làm nhiệm vụ nhiều lúc không biết sống chết lúc nào. Bom đạn, địch truy quét, rồi những trận đánh xảy ra liên tục. Anh em đi với nhau thì động viên nhau cố gắng, có khi bị thương vẫn phải tiếp tục nhiệm vụ. Nhiều đồng đội cùng chiến đấu rồi hy sinh, đến giờ nghĩ lại vẫn nhớ”.

Được tôi luyện qua chiến đấu, từ năm 1955 đến 1960, ông tham gia Đội du kích cơ động Quân khu 3, làm A trưởng. Công việc bấy giờ là đi trinh sát căn cứ địch, chuẩn bị trận địa, làm hầm chông, bẫy thò và chọn địa điểm thuận lợi để đánh giặc.

Tháng 9/1963, ông được kết nạp Đảng và chính thức trở thành bộ đội trinh sát của Huyện đội Tây Giang. Từ đây, ông trực tiếp chỉ huy nhiều trận đánh lớn tại đèo Dao, suối Pơ Léch hay đồi Lơ Gôm…Nhắc về người chỉ huy năm xưa, bệnh binh Bling Prí, 82 tuổi, ở thôn Agrồng, xã Tây Giang không giấu được vẻ nể phục: “Thời điểm chúng tôi cùng chiến đấu, ông Arất Blư là người nổi tiếng trong đơn vị. Ông có ý chí chiến đấu, gan dạ, có nhiều kinh nghiệm nhờ nắm rõ địa hình, góp phần giảm tổn thất trong các trận đánh với địch. Ông có tiếng nói trong việc vận động bà con địa phương đào hầm, vận chuyển hàng hóa, góp sức phục vụ cuộc chiến đấu. Thời đó, ông Blư và ông Blơơ được mọi người công nhận là gan dạ và giỏi nhất, xứng đáng là anh hùng. Khi nhận nhiệm vụ, đồng chí luôn đi trước, nhiều lúc rất nguy hiểm nhưng không bao giờ lùi bước”.

Còn với cựu chiến binh Cơ Lâu Bhlao ở thôn Voong, xã Hùng Sơn, ông Blư không chỉ dũng cảm mà còn luôn đặt an toàn của anh em lên hàng đầu:“Tôi nhớ mãi trận đánh với địch trên đồi Tơ Rum năm xưa, rất nhiều người chết, ông Blư luôn bình tĩnh, xử lý các tình huống bất ngờ nhanh, hỗ trợ chiến sĩ tiến công đánh địch. Ai cũng rất tin tưởng vào sự chỉ huy của ông. Bây giờ, mỗi người dù sống mỗi nơi, nhưng năm tháng ấy vẫn không thể nào quên được”.

Đất nước thống nhất, ông tiếp tục gắn bó với quân ngũ đến năm 1980. Về hưu, ông lại nhiệt tình tham gia công tác địa phương đến tận năm 2003 mới nghỉ hẳn. Với những cống hiến lớn lao, ông được trao tặng nhiều phần thưởng cao quý như: Huân chương Chiến sĩ giải phóng, Huân chương Chiến công, Huân chương Kháng chiến chống Mỹ cứu nước, Huy hiệu Dũng sĩ diệt Mỹ…. Đặc biệt, năm 2011, ông vinh dự được Nhà nước phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân.

Ở cái tuổi xưa nay hiếm, tài sản lớn nhất của ông là sự ghi nhận của Nhà nước và tình cảm ấm áp của xóm làng. Chia sẻ về công tác đền ơn đáp nghĩa, ông Bríu Quân, Chủ tịch UBND xã Avương, thành phố Đà Nẵng cho biết, địa phương luôn nỗ lực chi trả chế độ kịp thời cho bà con. Hiện xã có 229 đối tượng chính sách, trong đó có 3 Anh hùng lực lượng vũ trang và 3 Mẹ Việt Nam anh hùng, nhưng nay chỉ còn cụ Blư là sống thọ đến gần 90 tuổi. Với những người cao tuổi, sức khỏe yếu như cụ, xã luôn phân công cán bộ thường xuyên lui tới thăm hỏi, hỗ trợ chăm sóc chu đáo.

Ông Bríu Quân cho biết thêm:“Mảnh đất Avương vinh dự có 03 Anh hùng LLVTND và 03 Bà mẹ Việt Nam anh hùng, trong đó chỉ còn anh hùng Arất Blư là còn sống. Tinh thần và những chiến công của ông là bài học quý giá để giáo dục thế hệ trẻ địa phương hôm nay. Ông cũng có nhiều đóng góp trong quá trình xây dựng và phát triển của địa phương để đưa chính sách, nghị quyết của Đảng, Nhà nước vào cuộc sống, đặc biệt trong việc bố trí dân cư trước đây”.  

Câu chuyện về người lính Cơ Tu năm xưa, cùng sự chăm lo ân cần của chính quyền hôm nay chính là minh chứng sống động nhất cho đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”. Qua đó, góp phần nhắc nhở thế hệ trẻ không bao giờ quên những năm tháng đấu tranh anh dũng và sự hy sinh của lớp lớp cha anh đi trước./.