C’moo đâu, Mí Huyền ắt cóh chr’val Eatrol, chr’hoong Sông Hinh, tỉnh Phú Yên mơ 21 c’moo, nắc ơy vêy k’coon ta ha pậ mơ 5 c’moo. Mí Huyền tơớp bơơn k’diíc bêl 15 c’moo. Đhị chr’hoong da ding k’coong Sông Hinh, bấc ngai lêy rau đêếc nắc doọ rau cắh liêm crêê. Lâng công lêy bh’rợ đơớh pau k’diíc k’điêl bêl dzợ p’niên nắc bh’rợ liêm crêê, tu cơnh đêếc vêy bhươl cr’noon, nắc cóh muy c’moo dưr váih tước k’zệt apêê pay diíc điêl bêl mơ 13- 14 c’moo. Pr’căn Hà Thị Thìn, Chủ tịch Hội Liên hiệp pân đil chr’val Eatrol, chr’hoong Sông Hinh, tỉnh Phú Yên xay moon: hân đhơ bấc chu tr’lum prá xay lâng đhanuôr, nắc công lum bấc rau zr’nắh k’đháp zâl cha groong bh’rợ đơớh pay k’diíc k’điêl cóh đhanuôr acoon cóh: “Bơơn xơợng xa nay xay moon đơớh pay k’diíc k’điêl bêl dợ p’niên Chi hội trưởng xay moon, xang n’nắc prá xay lâng apêê đoàn thể âng chr’val xiêr lum Bí thư Chi bộ, Trưởng cr’noon lướt p’too pa choom. Công t’đui ooy đhr’năng, vêy đoo nắc tước ooy đong ắt, pazêng ban ngành vêy mặt ha dang ađoo ch’roonh cắh tộ xơợng, ha dang cán bộ hêê xay moon rơợng griing nắc a đoo pân đil lướt ộm độc đoong c’chêết ha dang ch’rônh đay cắh tộ văl chô… tu cơnh đêếc bấc đoo cắh năl cơnh chêếc xay bhrợ, k’đháp pa bhlâng đoọng ha bh’rợ p’too pa choom zâl cha groong bh’rợ đơớh pay k’diíc k’điêl bêl dợ p’niên”.

Ảnh: Tuyết Diệu

  Prang c’xêê n’nâu, p’căn Hà Thị Thìn, Chủ tịch Hội Liên pân đil chr’val Eatrol ta luôn tước ooy đong âng Hờ Nguyệt. Tu xang bêl k’căn cắh dzợ, pr’loọng đong cắh dzợ vêy ngai pa bhrợ, Ksơr Hơ Nguyệt xay moon nắc lơi học lâng pay k’diíc. Nắc cóh c’moo, Ksơr Hờ Nguyệt đhiệp 15 c’moo a năm. Đoo bêl xay moon lâng pr’loọng đong a đoo pân juýh, vêy bêl cặ nắc xay moon lâng pr’loọng đong a đoo pân đil, cóh x’rịa cr’noọ xa nay Hờ Nguyệt bơơn k’diíc công doọ dzợ vêy, Hờ Nguyệt nắc cớ bơơn tước ooy trường. Hờ Nguyệt pr’đoọng doọ dưr ắt lâng pr’ắt tr’mông zr’nắh k’đháp cơnh bấc apêê n’loong cóh bhươl cr’noon bêl dzợ p’niên nắc ng’pay k’diíc k’điêl.

Rau k’rang bhlâng, xang muy cr’chăl doọ u váih, đăn đâu, đhr’năng đơớh pay k’diíc k’điêl bêl dzợ p’niên dưr váih k’rơ cớ cóh da ding k’coong âng tỉnh đh’ruáh lâng đhr’năng bấc p’niên k’tứi đhêy học xang bêl học xang trung học cơ sở. Ắt cóh đong đợ c’moo n’nâu, xa nay pay k’diíc k’điêl đơớh buôn pa bhlâng u váih. Lâng pazêng rau cắh liêm crêê cơnh đâu nắc dưr váih ta luôn… Mí Quân pay k’diíc bêl 15 c’moo, nâu cơy vêy 4 p’nong k’coon. Cắh ơy choom k’rang ha c’la đay nắc Mí Quân cắh mặ băn k’coon tơợ rau cha đắh tước ooy xa nấp. P’căn Nay Hờ Nhơn, Chủ tịch Hội Liên hiệp pân đil chr’hoong Sông Hinh, tỉnh Phú Yên prá: “Hội Pân đil ơy ting xay bhrợ bấc pa bhlâng, cơnh tước ooy pazêng bhươl cr’noon, tước ooy zập pr’loọng đong đoọng p’too moon apêê a moó, apêê ađhi cắh choom đơớh pay k’diíc cóh pazêng c’moo ahay công cắh xiêr”.

Đoo bêl xang muy g’lúh lướt xay moon nắc đhr’năng đơớh pay k’diíc k’điêl bêl dzợ p’niên dưr váih k’rơ lấh mơ. Pazêng apêê đơớh pay k’diíc k’điêl bêl dzợ p’niên bấc bhlâng nắc cóh pr’loọng đong đharứt, k’conh cắh cậ k’căn lấh bil nắc apêê ađhi lướt pay k’diíc đoọng vêy đhị za nươr. Đhr’năng đơớh pay k’diíc k’điêl bêl dzợ p’niên nắc êếh rau t’mêê, nắc nâu đoo nắc bh’rợ ta luôn u váih cóh zr’lụ đhanuôr acoon cóh, tu cắh lấh n’năl ooy c’năl lâng rau ting xay bhrợ cắh lấh rơợng griing âng zập cấp chính quyền, đoàn thể. Ting cơnh Chủ tịch Hội Liên hiệp pân đil chr’hoong Sông Hinh Nay Hờ Nhơn, cắh vêy đhr’năng hân đoo đơớh pay k’diíc k’điêl công đơớh vêy ta bơơn lêy n’năl đoọng zâl cha groong: “Pân đil chr’hoong nắc t’bhlâng bhrợ têng bh’rợ xay moon, p’too pa choom, pazum đh’rứah lâng đoàn ta đhâm c’mor, hội Nông dân n’jứah p’too pa choom đoọng ha k’conh k’căn n’jứah p’too pa choom đoọng ha apêê ađhi n’năl. Xay moon, p’too pa choom đoọng bhrợ cơnh ooy apêê ađhi pa dưr dal c’năl, t’bhlâng ooy bh’rợ học, tước bêl zập 18 c’moo nắc choom pay k’diíc k’điêl ting cơnh cr’noọ cr’niêng âng đay”.

Nắc dợ u váih bh’rợ đơớh pay k’diíc k’điêl bêl dzợ p’niên bhrợ bấc rau zr’nắh k’đháp, dưr cóh lơớp đhị bhươl cr’noon lâng cóh x’rịa nắc bấc pr’loọng đong dưr ắt lâng đhr’năng pr’ắt tr’mông zr’nắh k’đháp, ha ul đharứt lâng pazêng p’niên bêl dưr pậ banh nắc đơớh lơi học, nắc cớ đơớh pay k’diíc k’điêl. Tu cơnh đêếc, xoọc đâu, bh’rợ xay moon, p’too pa choom pazêng pr’loọng đong đhanuôr acoon cóh nắc bhrợ pr’đơợ đoọng ha apêê ađhi tước ooy trường, t’bhlâng xay bhrợ k’rơ. Rau đêếc nắc cơnh ng’zúp zooi bấc manuýh cóh bhươl cr’noon da ding k’coong pa xiêr đhr’năng đơớh pay k’diíc k’điêl bêl dzợ p’niên./.

Ngăn chặn nạn tảo hôn ở miền núi

                       CTV An Bang

Mới 13-14 tuổi đã lấy chồng, sinh con. Có buôn làng, chỉ trong 1 năm xảy ra cả chục trường hợp như thế. Nạn tảo hôn, sau một thời gian lắng xuống, nay lại gia tăng ở mức lo ngại tại vùng đồng bào thiểu số miền núi của tỉnh Phú Yên. Không khó để nhận ra những hệ lụy từ nạn tảo hôn, đó là cuộc sống gia đình luôn trong cảnh nghèo đói, chất lượng dân số giảm. Thế nhưng, việc ngăn chặn thì lại không hề dễ dàng dù nhiều cách thức được tăng cường để đẩy lùi nạn tảo hôn.

Năm nay, Mí Huyền ở xã Eatrol, huyện Sông Hinh, tỉnh Phú Yên  mới 21 tuổi, nhưng đứa con đầu thì đã 5 tuổi. Mí Huyền bắt chồng khi ở tuổi 15. Tại huyện miền núi Sông Hinh, nhiều người lại xem đó là điều bình thường. Và cũng vì xem tảo hôn là chuyện bình thường nên có buôn làng, chỉ trong một năm đã xảy ra gần chục trường hợp lấy vợ, lấy chồng khi mới 13-14 tuổi. Bà Hà Thị Thìn, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Eatrol, huyện Sông Hinh, tỉnh Phú Yên cho biết: dù nhiều lần tiếp xúc bà con vận động, song cũng không ít lần lúng túng khi vận động ngăn chặn tảo hôn ở đồng bào: “Nghe tin tảo hôn thì Chi hội trưởng báo lên, sau đó bàn với các đoàn thể của xã xuống gặp Bí thư Chi bộ, Trưởng thôn đi vận động. Cũng tùy trường hợp, có trường hợp đi tới nhà, tất cả các ban ngành có mặt mà nếu anh người yêu không chịu. Nếu cán bộ mình đi thẳng luôn thì khi đó cô gái sẽ uống thuốc độc tự tử nếu người yêu không chịu quay lại...nên nhiều trường hợp không biết xử lý thế nào, rất khó khăn cho công tác vận động tảo hôn”.

Cả tháng nay, bà Hà Thị Thìn, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ xã Eatrol, thường xuyên lui tới nhà Hờ Nguyệt. Bởi sau khi mẹ mất, gia đình không còn lao động, Ksơr Hờ Nguyệt tính đến chuyện bỏ học và bắt chồng. Nhưng năm nay, Ksơr Hờ Nguyệt chỉ mới 15 tuổi. Lúc thì thuyết phục gia đình nhà trai, khi thì vận động gia đình nhà gái, cuối cùng ý định cho Hờ Nguyệt bắt chồng đã chấm dứt, Hờ Nguyệt lại được đến trường. Hờ Nguyệt may mắn không rơi vào cuộc sống đầy khó khăn như số phận nhiều người trong buôn làng khi rơi vào nạn tảo hôn.

Điều đáng lo ngại, sau một thời gian lắng xuống, gần đây, nạn tảo hôn lại gia tăng ở miền núi của tỉnh cùng với tình trạng nhiều trẻ em nghỉ học ngay khi vừa xong trung học cơ sở. Ở nhà trong độ tuổi này, chuyện lấy chồng sớm dễ xảy ra. Và những hệ lụy như thế này cứ lặp lại... Mí Quân bắt chồng khi 15 tuổi, nay đã có 4 đứa con. Chưa lo được bản thân nên mí Quân không thể lo cho con từ cái ăn đến cái mặc. Bà Nay Hờ Nhơn, Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện Sông Hinh, tỉnh Phú Yên cho biết: “Hội Phụ nữ đã vào cuộc rất nhiều, như đến từng thôn từng buôn, từng nhà để vận động các chị, các em không được tảo hôn, để các em đến trường học. Nhưng tình trạng tảo hôn trong những năm qua không giảm”.

Cứ sau mỗi đợt ra quân tuyên truyền thì tình trạng tôn loại diễn ra nhiều hơn. Các trường hợp tảo hôn chủ yếu rơi vào những trường hợp gia đình hoàn cảnh khó khăn, cha hoặc mẹ mất sớm nên các em đi bắt chồng để có chỗ dựa. Tuy nhiên, cũng có nhiều trường hợp không muốn tiếp tục đi học nên ở nhà bắt chồng. Tình trạng tảo hôn không phải là mới, nhưng đây là việc thường diễn ra ở những vùng dân tộc thiểu số do hạn chế về nhận thức và sự vào cuộc thiếu quyết liệt của các cấp chính quyền, đoàn thể. Theo Chủ tịch Hội Liên hiệp Phụ nữ huyện Sông Hinh Nay Hờ Nhơn, không phải trường hợp tảo hôn nào cũng sớm phát hiện để kịp thời ngăn chặn: “Phụ nữ huyện tiếp tục công tác tuyên truyền, phối hợp với đoàn Thanh niên, hội Nông dân vừa tuyên truyền cho bố mẹ, vừa tuyên truyền cho các em về nhận thức. Tuyên truyền làm sao để các em nâng cao ý thức, tập trung việc học, đến khi đủ 18 tuổi có thể cưới vợ cưới chồng theo nhu cầu”.

Vẫn còn đó nạn tảo hôn đầy nhức nhối, âm thầm xảy ra ở buôn làng và kết cục là nhiều gia đình rơi vào cuộc sống đầy chông chênh giữa nghèo đói và những đứa trẻ lớn lên lại sớm bỏ học, tại tiếp tục tảo hôn. Bởi vậy, lúc này công tác tuyên truyền, vận động các hộ đồng bào tạo điều kiện cho con em đến trường, tích cực triển khai. Đó như một trong những cách giúp nhiều người trong buôn làng miền núi hạn chế tình trạng tảo hôn./.