Ặt đhị da ding ca coong Trường Sơn, prang c’moo đh’lúc nhưr ga lóp, chr’hoong da ding ca coong Tây Giang xoọc dưr váih muy cóh bấc đhị tước la lêy liêm pr’hay cắh muy csh zr’lụ da diing ca coong miền Trung, nắc cóh prang k’tiếc. Đh’rứah lâng crâng ca coong  ma bhuy z’nghít, đhị vêy crâng na nuuc, crâng bhlăng đanh c’moo lâng bha nụ crâng H’nghêê đanh k’ha riêng c’moo…, Tây Giang dzợ t’đang t’pấh t’mooi tu đhr’niêng bh’rợ, bhiệc bhan liêm pr’hay âng đha nuôr Cơ Tu… Pa bhlâng nắc, tơợ bêl crâng H’nghêê bơơn xay moon nắc tơơm c’kir, xang nắc vel Du lịch crâng ca coong H’nghêê dưr váih, đợ t’mooi lướt la lêy tước lâng Tây Giang ting t’ngay ting bấc. A noo Phan Minh Việt đh’rứah lâng c’bhúh t’mooi tước tơợ thành phố Đà Nẵng chắp kiêng bêl bơơn lum lêy crâng H’nghêê, moọng lêy đợ bha lâng H’nghêê đanh c’moo k’rơ bhâu c’moo cơnh lâng pr’dưr pr’dzoọng lâng đh’nớc bấc cơnh: “Lấh apêê acoon c’lâng pa bhlâng liêm tơợ trung tâm thành phố Đà Nẵng cắh cậ tơợ Tây Nguyên xiêr, nắc Tây Giang dzợ vêy đợ bha lang crang pr’hắt pr’hêl, hắt đhị lơơng choom vêy. Nắc đoo crâng H’nghêê. Tước đâu bơơn moọt ooy crâng, a cu lêy lấh râu liêm pr’hay âng crâng ca coong nắc đha nuôr Cơ Tu cóh Tây Giang công dzợ bơơn zư đớc pa bhlâng bấc đhr’niêng bh’rợ liêm pr’hay âng đay. Pa bhlâng nắc cóh bh’rợ k’đhơợng zư crâng. Nâu đoo nắc muy râu pr’hắt âng bha lang k’tiếc cắh vêy muy cóh Việt Nam. Đha nuôr cóh đâu công pa bhlâng chắp hơnh t’mooi, apêê đoo công dzợ zư đớc bấc đhr’niêng bh’rợ liêm chr’nắp”.

Ảnh: Tiến Hùng

  Bơr pêê c’moo đăn đâu, chr’hoong Tây Giang năl k’rong t’đang moon, t’đang t’pấh k’rong bhrợ pa dưr du lịch, tr’xin bhrợ pa dưr apêê bh’nơơn du lịch la lay. Lấh đhị bh’rợ du lịch vel bhươl p’têệt lâng văn hóa vel Cơ Tu, vel đong dzợ bhrợ pa dưr pr’đhang vel du lịch crâng đác p’têệt lâng zư đớc, pa dưr crâng. A noo A Ting Pai, đha nuôr vel đong công nắc ma nứih k’đơơng k’âng lâng pa choom đoọng ha t’mooi cóh vel Du lịch crâng ca coong H’nghêê xay trúih, zấp t’ngay a noo lướt bhrợ ha rêê, lướt ch’mêệt lêy, zư lêy crâng n’đhang bêl vêy t’mooi tước la lêy, a noo nắc bhrợ bh’rợ k’đơơng k’âng pa choom đoọng ha t’mooi liêm choom, zooi t’mooi bơơn năl, lêy crâng H’nghêê, lêy crâng pô na nuuc cóh bôl da ding K’lang lâng bấc đhị du lịch n’lơơng: “T’ngay n’đoo vêy t’mooi tước nắc bhrợ têng đợ n’hâu âng t’mooi k’đươi, pa đhang moon cơnh k’đơơng đoọng lướt la llêy crâng H’nghêê, úh zêệ ch’na, múa hát… Acu công âi ting lướt bhrợ bấc đhị, lướt pa choom xay moon ha t’mooi bấc ooy. Đợ t’mooi tước đâu bấc nắc đợ apêê ph]ợt kiêng mạo hiểm tu cơnh đêếc a hêê choom k’rong brhợ đợ bh’rợ du lịch mạo hiểm, t’bơơn năl văn hóa, crâng ca coong….” 

A noo Pơloong Plênh, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến, đầu tư lâng Pa dưr du lịch chr’hoong Tây Giang đoọng năl, tơợ c’moo 2014 tước đâu, t’mooi tước Tây Giang ting t’ngay ting bấc, pa bhlâng nắc t’mooi kiêng t’bơơn năl crâng ca coong, toọm đác. Ha dang cơnh c’moo 2015, nắc đhêêng dâng 1.700 chu t’mooi tước lâng Tây Giang, nắc c’moo 2016, âi dzoóc tước 8000 chu; c’moo 2017 k’noọ 10 r’bhâu chu lâng tước c’moo 2018 nắc z’lấh ch’ngai 10 r’bhâu t’mooi. Du lịch cắh muy chroi đoọng bhrợ tr’xăl pr’dưr pr’dzoọng da ding ca coong Tây Giang nắc dzợ bhrợ t’váih râu pa chô ha đha nuôr vel đong. A noo Pơloong Plênh đoọng năl p’xoọng, dh’rứah lâng pr’đơợ du lịch âi vêy l’lăm, Trung tâm công xoọc k’rong pa cắh cớ đợ bh’rợ  ặt bhrợ zấp t’ngay cơnh taanh clăng, tân tung da dặ… bhrợ t’váih p’xoọng râu liêm pr’hay ha du lịch Tây Giang. “Tây Giang công room kiêng, tỉnh Trung ương k’rang lấh mơ dzợ tước bh’rợ zư lêy lâng pa dưr văn hóa p’têệt lâng pa dưr du lịch. Pay văn hóa pa dưr du lịch lâng pay du lịch đoọng zư đớc văn hóa. Rơơm kiêng bơơn đớp râu k’rong bhrợ apêê dịch vụ nhà hàng, khách sạn, c’lâng c’tốch… đoọng t’đang t’pấh t’mooi. Bơơn pa dưr du lịch vêy chroi đoọng bhrợ t’váih bh’rợ tr’nêng ha đha nuôr, đha nuôr công choom pa câl đợ bh’nơơn âng đay bhrợ t’váih. Brương tr’nu, a zi vêy k’rong bhrợ dịch vụ liêm crêê lấh bhrợ crêê cơnh c’rnoọ âng t’mooi. T’mooi k’đươi moon n’hâu nắc a zi bhrợ râu đêếc”.

Đoọng pa dưr du lịch, c’moo 2014, Huyện ủy Tây Giang âi xrắ Nghị quyết ooy k’rong bhrợ, pa dưr du lịch 2014-2020, pa chắp tước c’moo 2030. Ting n’nắc, vel đong t’bhlâng bhrợ pa dưr vel văn hóa ty đanh p’têệt lâng zư lêy, pa dưr crâng, t’đang t’pấh k’rong bhrợ, pa dưr du lịch nhâm mâng. T’coóh Bhling Mia, Chủ tịch UBND chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam moon ghít, “ Cóh pa dưr tr’mông tr’méh vêy bh’rợ bha lâng nắc zư lâng pa dưr crâng. Crâng nắc crâng nắc cr’noọ pa dưr âng acoon ma nứih Tây Giang. Tơợ đêếc n’jứah zư đớc rang ca coong n’jứah pa dưr đợ râu âi vêy đoọng bhrợ du lịch”: “Bơơn Đảng bộ, chính quyền đơớh năl tơợ bêl pác chr’hoong. Đảng bộ, chính quyền Tây Giang âi xay moon ghít choom bhrợ liêm bơr bh’rợ ga mắc. Cóh bh’rợ pa dưr tr’mông nắc vêy bh’rợ bha lâng nắc zư đớc crang. Crâng nắc crâng nắc cr’noọ pa dưr âng acoon ma nứih Tây Giang. Tơợ đêếc n’jứah zư đớc rang ca coong n’jứah pa dưr đợ râu âi vêy đoọng bhrợ du lịch. Kiêng bhrợ bh’rợ n’nắc, bh’rợ l’lăm choom bhrợ pa dưr apêê bhiệc bhan p’teeẹt lâng bh’rợ zư đớc, nắc pay crâng bhrợ đhji za nươr. Ng’cơnh choom bh’rợ zư đớc n’nâu vêy choom băr dzang tước zấp ngai đha nuôr. Pay đha nuôr bhrợ c’la. N’jứah nắc c’la zư crâng n’jứah nắc c’la bhrợ du lịch, pa choom đoọng t’mooi lướt la lêy t’bơơn năl”.

“Zư đớc, pa dưr văn hóa, pay văn hóa đoọng zư crâng, zư crâng đoọng bhrợ du lịch”, nắc đoo cơnh âng chr’hoong da ding ca coong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam âi lâng xoọc pa chắp tước đoọng pa dưr du lịch dưr váih bh’rợ bha lâng âng vel đông n’nâu./.

GIỮ RỪNG ĐỂ LÀM DU LỊCH

                           PV Minh Hoa, A Lăng Lợi

       Được ví như là Đà Lạt của miền Trung, vùng cao Tây Giang, tỉnh Quảng Nam ngày càng hấp dẫn du khách gần xa với những cảnh quan thiên nhiên hoang sơ, kỳ vĩ . Đặc biệt, sau khi rừng Pơ mu được công nhận là cây Di sản, lượng khách đến tham quan,  trải nghiệm vùng đất này tăng cao. Chính quyền huyện Tây Giang đang tập trung kêu gọi đầu tư, đánh thức tiềm năng, phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn, đem lại cuộc sống ngày càng ấm no cho đồng bào vùng cao.

      Nằm ở dãy núi Trường Sơn, quanh năm sương mù bao phủ, huyện vùng cao Tây Giang đang trở thành một trong những điểm đến hấp dẫn không chỉ ở khu vực miền Trung, mà trên cả nước. Cùng với cảnh quan thiên nhiên hoang sơ, kỳ vỹ, nơi có rừng hoa Đỗ Quyên, rừng lim cổ thụ và quần thể rừng Pơ mu hàng trăm năm tuổi.., Tây Giang còn thu hút du khách bởi phong tục tập quán, lễ hội truyền thống độc đáo của cộng đồng Cơ Tu... Đặc biệt, từ khi rừng Pơ mu được công nhận là cây di sản, rồi làng Du lịch sinh thái Pơ mu ra đời, lượng khách du lịch đến với Tây Giang ngày càng tăng. Anh Phan Minh Việt cùng đoàn du khách đến từ thành phố Đà Nẵng thích thú khi khám phá rừng Pơ mu, say sưa ngắm nhìn những cây pơ mu cổ thụ hàng ngàn năm tuổi với nhiều hình thù cùng những tên gọi khác nhau: “Ngoài những cung đường rất đẹp từ trung tâm thành phố Đà Nẵng hoặc từ Tây Nguyên xuống, thì Tây Giang còn có những cánh rừng hiếm mà nơi khác không có được. Đó là rừng Pơ mu. Đến đây được vào sâu trong  rừng,  tôi thấy ngoài cảnh đẹp được thiên nhiên ban tặng thì đồng bào Cơ Tu Tây Giang vẫn còn giữ được rất nhiều phong tục tập quán đặc sắc của mình. Đặc biệt trong việc giữ rừng. Đây là một điểm quá hiếm của thế giới chứ không phải riêng gì ở Việt Nam. Đồng bào ở đây cũng rất mến khách, họ cũng còn giữ nhiều bản sắc”.

Vài năm trở lại đây, huyện Tây Giang  chủ động kêu gọi, thu hút đầu tư phát triển du lịch, từng bước hình thành các sản phẩm du lịch đặc trưng. Bên cạnh loại hình du lịch cộng đồng gắn với văn hóa làng Cơ Tu, địa phương còn xây dựng mô hình làng du lịch sinh thái gắn với bảo vệ, phát triển rừng. A Ting Pai, người dân bản địa cũng là hướng dẫn viên Làng du lịch sinh thái Pơ mu chia sẻ, bình thường anh làm rẫy, tuần tra, giữ rừng nhưng khi có khách đến tham quan, anh lại vào vai hướng dẫn viên du lịch thực thụ, giúp du khách khám phá, trải nghiệm rừng cây di sản Pơ mu, tham quan rừng hoa đỗ quyên trên đỉnh K’lang và nhiều điểm du lịch sinh thái khác: “Ngày nào có khách đến thì phục vụ những gì yêu cầu của khách ví dụ, dẫn đi thăm rừng pơ mu, nấu ăn, múa hát...Tôi cũng đi làm nhiều chỗ, đi hướng dẫn du khách nhiều nơi. Những du khách đến đây chủ yếu những người đi phượt và thích mạo hiểm cho nên mình cần đầu tư những dịch vụ du lịch mạo hiểm, khám phá văn hóa, thiên nhiên...”

        Pơloong Plênh, Phó Giám đốc Trung tâm Xúc tiến, đầu tư và Phát triển du lịch huyện Tây Giang cho biết, từ năm 2014 đến nay, du khách đến Tây Giang ngày một nhiều hơn, đặc biệt là khách trong và ngoài nước thích trải nghiệm với thiên nhiên. Nếu như năm 2015, chỉ khoảng 1.700 lượt du khách đến với Tây Giang, thì năm 2016, con số này đã tăng lên 8000 lượt; năm 2017 gần 10 ngàn lượt và đến năm 2018 thì vượt xa con số 10 ngàn lượt khách. Du lịch không chỉ góp phần làm đổi thay bộ mặt vùng cao Tây Giang mà còn tạo nguồn thu nhập cho người dân địa phương. Pơloong Plênh cho biết thêm, cùng với tiềm năng du lịch sẵn có, Trung tâm cũng đang tập trung tái hiện những hoạt động sinh hoạt hàng ngày như đan lát, dệt thổ cẩm, múa hát truyền thống...tạo thêm điểm nhấn cho du lịch Tây Giang. “Tây Giang cũng rất mong muốn, tỉnh, Trung ương quan tâm hơn nữa đến việc bảo tồn và phát huy văn hóa găn với phát triển Du lịch. Lấy văn hóa phát triển du lịch và lấy du lịch để bảo tồn văn hóa. Mong nhận được sự đầu tư các dịch vụ nhà hàng, khách sạn, đường sá... để thu hút khách. Phát triển được du lịch sẽ góp phần tạo công ăn việc làm cho bà con, bà con cũng có thể bán được những sản phẩm mình làm ra. Sau này, chúng tôi sẽ đầu tư dịch vụ hoàn chỉnh hơn đáp ứng nhu cầu của du khách. Khách yêu cầu dịch vụ gì sẽ sẵn sàng phục vụ theo”.

Để phát triển du lịch, năm 2014, Huyện ủy Tây Giang đã ra Nghị quyết về đầu tư, phát triển du lịch 2014-2020, tầm nhìn đến năm 2030. Theo đó, địa phương tiếp tục xây dựng làng văn hóa truyền thống gắn với bảo vệ, phát triển rừng, thu hút đầu tư, phát triển du lịch bền vừng. Ông Bhling Mia, Chủ tịch UBND huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam nhấn mạnh, “ trong phát triển kinh tế có công tác trọng tâm là giữ và bảo vệ rừng. Rừng là mục tiêu phát triển của con người Tây Giang. Từ đó vừa bảo tồn thiên nhiên vừa phát huy những gì đã có để khai thác tiềm năng du lịch”: “Được Đảng bộ, chính quyền ý thức sớm từ khi tách huyện, Đảng bộ, chính quyền Tây Giang đã xác định phải làm tốt hai vai trò lớn. Trong vai trò phát triển kinh tế thì có công tác trọng tâm là giữ và bảo vệ rừng. Rừng là mục tiêu phát triển của con người Tây Giang. Từ đó vừa bảo tồn thiên nhiên đồng thời phát huy những gì đã có để khai thác các tiềm năng du lịch. Muốn làm việc đó, việc đầu tiên phải phục dựng các lễ hội gắn với công tác bảo tồn mà lấy rừng làm điểm tựa. Làm sao việc bảo tồn này sẽ được lan tỏa trong các tầng lớp nhân dân. Lấy người dân làm đối tượng chủ thể. Vừa là chủ thể giữ rừng vừa là chủ thể trực tiếp làm du lịch, hướng dẫn cho du khách tham quan khám phá”.

“Bảo tồn, phát triển văn hóa, lấy văn hóa để giữ rừng, giữ rừng để làm du lịch”, đó là cách mà huyện vùng cao Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đã và đang hướng tới nhằm phát triển du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn của địa phương này./.