Ắt n’đắh mặt t’ngay lơớp âng tỉnh Quảng Nam, chr’hoong Nam Giang đhanuôr ắt mamông nắc lấh 20 r’bhâu cha nắc, cóh đêếc lấh 80% nắc đhanuôr Cơ Tu tơợt lang n’nâu chóh k’pái taanh bhai. Nắc tơợ đanh, bh’rợ chóh k’pái, taanh bhai âng đhanuôr Cơ Tu bấc bhlâng nắc tr’xăl tr’đoọng cóh bhươl cr’noon. Tơợ rau la lua n’nắc, tơợ c’moo 2011 tước nâu cơy, đh’rứah lâng rau zúp zooi âng Dự án pa dưr bhươl cr’noon âng c’bhúh trôông dzấc bha lang k’tiếc Nhật Bản (FIDR) zúp zooi, chr’hoong Nam Giang công ơy bhrợ têng muy Nghị quyết chuyên đề đoọng zư lêy, pa dưr bh’rợ taanh n’đoóh a doóh cóh đâu, chr’nắp bhlâng nắc ooy cr’noọ bh’rợ zư lêy bh’rợ tr’nêng âng apêê a đhi a moó pân đil Cơ Tu ơy lâng xoọc bhrợ t’váih cớ bhươl cr’noon bh’rợ tr’nêng taanh n’đoóh a doóh, k’noọ vêy cơnh k’nặ bil bal.

Lâng manuýh Cơ Tu, bh’rợ taanh n’đoóh a doóh nắc dưr váih bh’rợ tr’nêng cắh choom cắh vêy cóh pr’ắt tr’mông lâng nắc rau đơ chr’nắp pr’hay âng văn hoá truyền thống acoon cóh. Zập apêê pân đil Cơ Tu bêl c’mor, choom bơơn k’diíc nắc lứch n’năl taanh bhai. Cóh t’ngay bhiệc bhan, hân noo ha pruốt, t’ngay tết, pân đil hân đoo taanh n’đoóh a doóh ta béch, liêm nắc buôn vêy bấc apêê pân juýh kiêng. Lấh n’nắc, n’đoóh a doóh âng manuýh Cơ Tu nắc dzợ vêy ta p’cắh cóh pazêng rau bh’rợ j’niêng cr’bưn chr’nắp pr’hay âng đhanuôr cơnh: bh’rợ tr’dáo cóh hân noo ha pruốt- k’căn tước lum lêy k’coon pân đil, bhiệc bhan Pơr Ngoóch- bh’rợ bhrợ zr’ziêng bhlưa bơr bhươl cr’noon… cóh pazêng rau bhiệc bhan, j’niêng cr’bưn n’nâu, lấh ooy pazêng pr’đươi n’lơơng, nắc n’đoóh a doóh vêy ta đơơng đoọng, ta luôn vêy manuýh pân đil Cơ Tu lêy pay đợ n’đoóh a doóh liêm. A moó Hốih Cúc, cr’noon Zơ Ra, chr’val Ta Bhing, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam prá: “Cóh bêl ahay xa nay xay moon pân đil Cơ Tu bêl pay k’diíc nắc n’năl taanh n’đoóh a doóh, tu đoo bêl chô ooy đong k’diíc nắc taanh đợ n’đoóh a doóh đoọng ha pr’loọng đong k’diíc. Lang nâu cơy công n’năl taanh. C’la cu công n’năl taanh tơợ c’moo 2008, xang bêl học phổ thông nắc pa choom t’taanh”.

Ảnh Thế Dương

  Hân đhơ cơnh đêếc, vêy muy cr’chăl, tu ting cơnh xa nay âng thị trường, bh’rợ taanh n’đoóh a doóh cắh lấh u váih bấc, đợ rau cha năm cơnh ty đanh ahay nắc ma bil, đợ pr’đươi đoọng taanh n’đoóh a doóh công cắh dzợ lấh bấc, xa nul âng bh’rợ taanh n’đoóh a doóh nắc công cắh ng’bơơn xơợng bấc… pazêng rau đêếc nắc bhrợ t’váih rau k’goóh, la nguáh lâng rau cắh pr’hay cóh bấc bhươl cr’noon Cơ Tu.

Đhị rau la lua n’nắc, tơợ c’xêê 11/2011, đh’rứah lâng rau t’bhlâng zúp zooi âng c’bhúh trôông dzấc bha lang k’tiếc Nhật Bản (FIDR), chr’hoong Nam Giang ơy bhrợ têng muy Nghị quyết ooy bh’rợ pa dưr bh’rợ taanh n’đoóh a doóh truyền thống âng đhanuôr Cơ Tu cóh đâu.

Cắh đương g’nưưm ooy rau zúp zooi âng nhà nước, nắc bấc manuýh t’coóh ta ha, pân đil cr’noon Zơ Ra, chr’val Ta Bhing ơy chêếc lêy n’năl, pa chắp ch’mêết lêy cơnh taanh bhrợ ty đanh ahay lâng bhrợ têng liêm choom bh’rợ cr’bhum bhai, pazêng cơnh cha năm… lâng tước nâu cơy, apêê ađhi a moó Cơ Tu cóh cr’noon Zơ Ra ơy n’năl cơnh taanh bhrợ bấc rau pr’đươi tơợ n’đoóh a doóh, cơnh: chr’đhung, ví k’đhơợng cóh têy, g’hul… pazêng pr’đươi n’nâu nắc vêy ta đơơng p’cắh đhị hội chợ triển cóh Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Quảng Nam… cóh tr’nơớp nắc ơy bhrợ ha apêê ađhi a moó ting p’đăn lâng thị trường lâng bhrợ t’váih rau chr’nắp liêm, bấc manuýh cóh k’tiếc k’ruung lâng tơợ k’tiếc k’ruung n’lơơng nhăn ta moóh câl. A moó Nguyễn Thị Kim Lan, Trưởng c’bhúh t’taanh cr’noon Zơ Ra, chr’val Ta Bhing, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam prá: “N’đoóh a doóh âng manuýh Cơ Tu vêy la lay cơnh lâng muy bơr acoon cóh n’lơơng, rau đêếc nắc apêê đoo t’boọ pazêng a rác đoọng taanh đợ rau cha năm, nắc lâng apêê acoon cóh n’lơơng nắc apêê đoo cắh taanh, apêê đoo muy clặ t’boọ a năm. Cóh pazêng c’moo ahay, đươi rau zúp zooi âng chính quyền nắc bhrợ đoỌng ha apêê ađhi a moó bơơn pa câl ooy thị trường. Xoọc đâu đợ n’đoóh a doóh vêy ta taanh bhrợ công liêm lấh mơ. Bêl ahay bấc bhlâng nắc n’đoóh, a doóh, g’hul lâng j’nuum, xoọc đâu nắc taanh khăn, chr’đhung, ví đoọng pa câl ooy thị trường”.

Ảnh: Thế Dương

  Hân đhơ cơnh đêếc, xa nay ooy thị trường đương câl nhâm mâng nắc rau dzợ zr’nắh k’đháp lâng pazêng rau n’đoóh a doóh truyền thống moon zazum công cơnh n’đoóh a doóh âng manuýh Cơ Tu moon la lay. P’căn Phạm Thị Như, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam prá: “Trách nhiệm âng vel đong zi nắc t’bhlâng pa dưr, zư lêy văn hoá truyền thống. Hân đhơ cơnh đêếc, zr’nắh k’đháp bhlâng nắc zr’lụ pa câl. Tu n’đoóh a doóh truyền thống vêy đợ văn hoá la lay cóh đêếc, vêy bấc cơnh pr’đươi cắh choom đươi máy móc nắc ng’íh bhrợ lâng têy, công âng manuýh bhrợ bấc, bhrợ t’váih chr’nắp dal. Xoọc đâu bh’rợ chêếc thị trường dzợ zr’nắh k’đháp ga mắc pa bhlâng lâng chính quyền vel đong”.

Cóh pazêng t’ngay tết bêl đêếc ahay, bhươl cr’noon taanh n’đoóh a doóh Za Ra, cóh chr’val Tà Bhing, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam bấc ơl p’rá cr’chăng bhui har, xa nul âng bh’rợ taanh n’đoóh a doóh k’rơ lấh mơ… Cóh đâu, lấh 30 a pêê ađhi a moó pân đil Cơ Tu nắc dzợ zập t’ngay t’bhlâng bhrợ t’váih đợ pr’đươi liêm t’mêê, crêê cơnh cr’noọ đươi dua âng ta mooi ch’ngai đăn. Xay moon đớc, c’moo đâu chr’hoong Nam Giang k’rong bhrợ têng zr’lụ p’cắh n’đoóh a doóh lâng a chắc âng Za Ra, đoọng xay p’cắh k’rơ lấh mơ bh’rợ truyền thống âng đhanuôr Cơ Tu./.

Giữ gìn nghề dệt thổ cẩm Cơ Tu

                                             CTV Tấn Sỹ

Nằm ở phía Tây của tỉnh Quảng Nam, huyện Nam Giang có dân số trên 20.000 dân, trong đó trên 80% là người dân Cơ Tu bao đời trồng bông dệt vải. Nhưng lâu nay, nghề trồng bông, dệt vải của bà con Cơ Tu chủ yếu trao đổi giữa các bản làng với nhau. Trước thực tế đó, từ năm 2011 đến nay, cùng với sự hỗ trợ của Dự án Phát triển cộng đồng do tổ chức Cứu trợ Quốc tế Nhật Bản (FIDR) viện trợ, huyện Nam Giang cũng đã ban hành một Nghị quyết chuyên đề để bảo tồn, gìn giữ, khôi phục nghề dệt thổ cẩm nơi đây, đặc biệt ý thức về giữ nghề của chị em phụ nữ Cơ Tu đã và đang làm sống lại một làng nghề dệt thổ cẩm tưởng chừng như sẽ bị mai một.

  Với người Cơ Tu, nghề dệt thổ cẩm đã trở thành một bộ phận không thể thiếu được trong đời sống cộng đồng và mang đậm bản sắc truyền thống văn hóa dân tộc. Mỗi cô gái Cơ Tu đến tuổi lấy chồng đều phải biết dệt vải. Trong những ngày lễ hội, ngày xuân, ngày tết, cô gái nào dệt thổ cẩm giỏi, đẹp thường được các chàng trai để ý. Ngoài ra, tấm vải thổ cẩm của người Cơ Tu còn xuất hiện ở hầu hết các lễ nghi, phong tục tập quán tốt đẹp của đồng bào như: Tục Tr’dáo ngày xuân-mẹ đến thăm con gái, Lễ hội Pơ Ngót-lễ ăn thề kết nghĩa giữa hai làng… trong những lễ hội, phong tục này, ngoài các lễ vật khác, thì tấm vải thổ cẩm đem tặng, luôn được người phụ nữ Cơ Tu cẩn thận chọn lựa. Chị Hốil Cúc,Thôn Zơ Ra, xã Tà Bhing, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam nói: “Người xưa quan niệm rằng người con gái Cơ Tu khi lấy chồng thì việc đầu tiên là phải biết dệt vì khi về nhà chồng phải làm cho nhà chồng những tấm vải tặng nhà chồng. Thế hệ trẻ bây giờ phải biết dệt. Bản thân em cũng đã biết dệt từ năm 2008, sau khi học xong phổ thông là học dệt ngay”.

Thế nhưng, có một thời điểm, do chạy theo cơ chế thị trường, nghề dệt thổ cẩm bị tác động mạnh, những đường nét hoa văn gần như mai một, những khung dệt hầu như không còn xuất hiện, tiếng dệt vải đã gần như im bặt… tất cả để lại sự trống vắng và nổi buồn cho bao bản làng Cơ Tu.

Trước thực tế đó, từ tháng 11/2011, cùng với sự hỗ trợ của tổ chức Cứu trợ Quốc tế Nhật Bản (FIDR), huyện Nam Giang đã ban hành một Nghị quyết chuyên đề để khôi phục nghề dệt thổ cẩm truyền thống của bà con Cơ Tu nơi đây.

Không chỉ thụ động chờ sự hỗ trợ của nhà nước, mà nhiều người già, phụ nữ thôn Zơra, xã Tà Bhing đã mày mò, nghiên cứu, sưu tầm các mẫu dệt xưa, tìm hiểu và sử dụng thành thạo phương pháp nhuộm màu tự nhiên, thiết kế mẫu mã, đường nét hoa văn... và đến nay, chị em Cơ Tu ở làng Zơ Ra đã dệt được nhiều sản phẩm từ thổ cẩm như: túi xách, ví cầm tay, tấm khố, rèm treo tường... Những sản phẩm này tham dự hội chợ triển lãm tại Hà Nội, thành phố Hồ Chí Minh, Đà Nẵng, Quảng Nam… bước đầu đã giúp chị em làm quen với thị trường và đã tạo được ấn tượng tốt, nhiều người trong nước và nước ngoài hỏi mua. Chị Nguyễn Thị Kim Lan, Trưởng nhóm dệt Thôn Zơ Ra, xã Tà Bhing, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết: “Thổ cẩm của người Cơ Tu có khác một số dân tộc khác là họ dệt cườm vào trong sản phẩm tạo thành những hóa văn đó, còn một số dân tộc khác họ không dệt mà họ dán. Những năm qua, nhờ sự hỗ trợ của chính quyền đã tạo điều kiện cho bà con bán ra thị trường. Hiện giờ sản phẩm thổ cẩm làm ra cũng được cải thiện. Xưa chủ yếu làm váy, áo, khố và tấm chăn, giờ thì làm khăn, túi xách, ví để bán ra thị trường.”

Tuy vậy, vấn đề thị trường tiêu thụ ổn định vẫn là bài toán nan giải đối với các sản phẩm truyền thống nói chung cũng như sản phẩm dệt thổ cẩm của người Cơ Tu. Bà Phạm Thị Như, Phó Chủ tịch UBND huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết: “Trách nhiệm của địa phương chúng tôi cố gắng khôi phục, gìn giữ văn hóa truyền thống. Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất là đầu ra cho sản phẩm. Vì sản phẩm truyền thống mang những nét văn hóa trong đó, có nhiều chi tiết không thể sử dụng máy móc mà phải làm thủ công, công lao động nhiều dẫn đến giá thành cao. Hiện nay việc tìm kiếm thị trường vẫn là khó khăn lớn nhất với chính quyền địa phương”.

Trong những ngày tết vừa qua, làng dệt thổ cẩm Za Ra, ở xã Tà Bhing, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam rộn ràng tiếng cười vui, tiếng khung dệt lách tách…Ở đây, hơn 30 chị em phụ nữ Cơ Tu ngày đêm vẫn miệt mài tạo nên những sản phẩm mới, phù hợp với tâm lý, thị hiếu của du khách gần xa. Dự kiến, năm nay huyện Nam Giang đầu tư một hệ thống cửa hàng trưng bày sản phẩm thổ cẩm mang thương hiệu Za Ra, quảng bá mạnh hơn nữa nghề dệt truyền thống của đồng bào Cơ./.