Bấc c’moo đâu, pr’ắt tr’mung âng đhanuôr chr’val Trà Linh, chr’hoong k’coong ch’ngai Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam dưr z’zăng lấh mơ tu vêy chóh sâm Ngọc Linh. Zên pa câl râu sâm nâu nắc ting t’ngay ting dưr bấc. Cr’noọ dưr zi lấh đha’rứt lâng bhrợ cha k’van âng bấc đhanuôr cóh chr’val Trà Linh nắc r’dợ váih lalua. T’coóh Hồ Văn Thế, mưy manứih chóh sâm lấh 10 c’moo cóh chr’val Trà Linh đoọng năl, tu vêy chóh sâm Ngọc Linh nắc ha dợ đhanuôr cóh chr’val zêng vêy pr’ắt tr’mung têêm ngăn: “T’nơơm sâm Ngọc Linh cung nặc t’nơơm đơơng chô bấc bh’nơơn chr’nắp liêm lâng đhanuôr cóh vel đông chr’val Trà Linh. Xoọc đâu, ting cơnh lêy cha mêết âng zâp pr’loọng đha rứt nắc zâp đông cung váih tivi, váih xe máy đoọng liêm buôn ha bhiệc lướt vốch”.

Cắh mưy váih sâm Ngọc Linh, tỉnh Quảng Nam nắc dzợ vêy bấc râu t’nơơm zanươu lơơng, cơnh Quế Trà My, đẳng sâm, Ba kích, đinh lăng, giả cổ lam... zâp râu t’nơơm zanươu nâu nắc lêy chóh đhị zâp chr’val cóh chr’hoong k’coong ch’ngai Phước Sơn. Chr’hoong Phwcs Sơn nắc ơy bhrợ padưr bhươn ươm t’nơơm zanươu đhị zr’lụ crâng 48 âng chr’val Phước Chánh lâng k’tiếc lấh 5 hécta. Lấh mơ bhiệc ươm chóh 3 râu t’nơơm zanươu bhlâng nắc đẳng sâm, sâm ba kích, sa nhân, bhươn ươm nắc  dzợ lêy chóh zâp t’nơơm zanươu ơy váih cóh vel đông cơnh sâm cau, sâm a’ngoọn, sâm 7 hi la đoọng âng đơơng m’ma ha đhanuôr chóh. T’coóh Nguyễn Quảng, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam đoọng năl, t’nơơm zanươu cóh vel đông chr’hoong lấh mơ nắc tự dưr chặt váih lâng đhanuôr ma chóh bấc đhị, vel đông nắc ơy t’đang k’đươi 3 doanh nghiệp gr’hoót moon câl pay t’nơơm zanươu nâu: “Xoọc đâu chr’hoong xoọc t’đang k’đươi bấc doanh nghiệp k’rong bhrợ đắh t’nơơm zanươu, chóh sâm ngọc linh. Tước đâu vêy 3 doanh nghiệp zước nhăn lâng xoọc xay bhrợ têng. Cr’noọ bh’rợ âng chr’hoong nắc ting c’lâng bh’rợ chóh padưr âng tỉnh, Phước Sơn nắc bơơn padưr pa xớc t’nơơm ba kích, t’nơơm sâm nhân bhrộ. Chr’hoong cung xoọc lêy câl m’ma chr’nóh zooi zúp đhanuôr đoọng chóh padưr. Ha dợ c’moo 2018 nắc chóh 29 hécta ting cơnh zên ơy váih n’nắc”.

UBND tỉnh Quảng Nam cung ơy lêy đoọng bhrợ têng zư lêy lâng padưr pa’xớc t’nơơm zanươu cr’chăl c’moo 2018-2025, lêy chô tước c’moo 2030. Ooy bh’rợ padưr ngành lâm nghiệp âng tỉnh, padur pa xớc t’nơơm zanươu nắc mưy ooy đợ bh’rợ bha lâng gung dưr đắh padưr pa’xớc pr’ắt tr’mung xã hội.

Ting cơnh t’coóh Trương Quốc Cường, Thứ trưởng Bộ y tế nắc zâp bh’nơơn pr’đươi zanươu cóh Quảng Nam nắc đươi đoọng bhrợ pa chô pa liêm ha chặc a’rang manứih, cắh ơy bhrợ têng zanươu đoọng zư padứah cr’ay, bhrợ pr’chăm pa liêm. Tu cơnh đâu, zâp bộ ngành lâng zâp doanh nghiệp nắc lêy moót zooi zúp đhanuôr cóh vel đông bhrợ padưr zâp đông máy bhrợ têng zanươu ting cơnh công nghệ dal. T’coóh Trương Quốc Cường moon gít, tơơm zanươu dưr váih nắc t’nơơm chr’nóh bha lâng chrooi pa xoọng zúp đhanuôr  k’coong ch’ngai Quảng Nam t’bil ha ul pa xiêr đha’rứt, padưr dal pr’ắt tr’mung: “Vêy đợ bh’nơơn pr’đươi chr’nắp nắc ahêê vêy choom pa câl. Ngành y tế azi cung váih zanươu, ch’na đh’nắh chức năng, râu bhrợ pa liêm. Nắc đoo đợ bh’rợ lêy bhrợ padưr chr’nắp. L’lăm, azi nắc pazưm lâng zâp bộ âng đơơng đợ bh’nơơn pr’đươi liêm chr’nắp cóh thị trường đoọng zúp đhanuôr câl pay pr’đươi nâu”./.

Bảo tồn và phát triển cây dược liệu ở Quảng Nam

            PV Phương Cúc

Những năm gần đây, cây dược liệu được coi là cây trồng chủ đạo, thúc đẩy tái cơ cấu ngành nông – lâm nghiệp tại tỉnh Quảng Nam. Việc phát triển các mô hình trồng cây dược liệu là hướng đi đúng, mở ra cơ hội thoát nghèo, vươn lên làm giàu cho người dân các huyện miền núi tỉnh Quảng Nam.

  Mấy năm nay, cuộc sống của người dân xã Trà Linh, huyện miền núi cao Nam Trà My, tỉnh Quảng Nam khấm khá hơn rất nhiều nhờ trồng sâm Ngọc Linh. Giá bán loại sâm này ngày càng tăng cao. Giấc mơ thoát nghèo và làm giàu của nhiều bà con ở xã Trà Linh dần trở thành hiện thực. Ông Hồ Văn Thế một người trồng sâm hơn 10 năm ở xã Trà Linh cho biết, nhờ trồng sâm Ngọc Linh mà người dân trong xã đều có cuộc sống ổn định: “Cây sâm Ngọc Linh cũng là cây mang lại kinh tế cao đối với bà con trên địa bàn xã Trà Linh. Hiện nay, theo rà soát các hộ nghèo thì mỗi nhà cũng có ti vi, có xe máy để thuận tiện việc đi lại”.

Không chỉ có sâm Ngọc Linh, tỉnh Quảng Nam còn có rất nhiều loại cây dược liệu khác như: Quế Trà My, Đẳng sâm, Ba kích, Đinh lăng, Giả cổ lam… Các loại cây dược liệu này phân bổ tại các xã ở huyện miền núi Phước Sơn. Huyện Phước Sơn đã xây dựng vườn ươm cây dược liệu tại khu vực rừng 48 thuộc xã Phước Chánh với diện tích hơn 5 héc ta. Ngoài việc ươm trồng 3 loại cây dược liệu chính là Đẳng sâm, Sâm Ba kích, Sa nhân, vườn ươm sẽ ươm thử nghiệm các cây dược liệu sẵn có trên địa bàn như Sâm cau, Sâm dây, Sâm 7 lá để cung cấp nguồn giống cho người dân. Ông Nguyễn Quảng, Phó Chủ tịch UBND huyện Phước Sơn, tỉnh Quảng Nam cho biết, cây dược liệu trên địa bàn huyện chủ yếu mọc tự nhiên và nhân dân trồng phân tán, địa phương đã kêu gọi 3 doanh nghiệp cam kết thu mua nguồn dược liệu trong dân: “Hiện nay huyện đang kêu gọi được mấy doanh nghiệp đầu tư trên lĩnh vực dược liệu, trồng sâm ngọc linh. Đến giờ phút này có 3 doanh nghiệp đăng ký và đang triển khai thực hiện. Mục tiêu của huyện là theo cơ cấu cây trồng của tỉnh, Phước Sơn sẽ được phát triển cây ba kích, cây sâm nhân tím. Huyện cũng đang dồn các nguồn lực từ chương trình 30a, chương trình 135 tập trung mua cây giống hỗ trợ nhân dân để nhân dân trồng. Riêng năm 2018 sẽ trồng 29 héc ta theo nguồn vốn đó”.

UBND tỉnh Quảng Nam cũng đã phê duyệt quy hoạch bảo tồn và phát triển cây dược liệu giai đoạn 2018 – 2025, định hướng đến năm 2030. Trong đề án tái cơ cấu ngành lâm nghiệp của tỉnh, phát triển cây dược liệu là một trong những mũi nhọn tạo đột phá về phát triển kinh tế - xã hội.

Theo ông Trương Quốc Cường, Thứ trưởng Bộ Y tế thì các sản phẩm dược liệu ở Quảng Nam chỉ dùng để bồi bổ cơ thể con người, chưa bào chế thành thuốc chữa bệnh, mỹ phẩm, chăm sóc sắc đẹp. Vì vậy các bộ, ngành cùng các doanh nghiệp nên vào cuộc giúp địa phương xây dựng các nhà máy chế biến dược liệu theo quy trình công nghệ cao. Ông Trương Quốc Cường khẳng định, cây dược liệu trở thành cây trồng chủ đạo sẽ góp phần giúp người dân miền núi Quảng Nam xóa đói, giảm nghèo, nâng cao đời sống: “Có những sản phẩm đặc thù thì chúng ta mới bán được. Ngành Y tế chúng tôi thì có thuốc, thực phẩm chức năng, mỹ phẩm. Đó là những lĩnh vực tạo đầu ra quan trọng. Trước mắt chúng tôi phối hợp với các Bộ đưa ra những sản phẩm có chất lượng trên thị trường đẻ giúp bà con tiêu thụ đầu ra”../.