Ti čar Gia Lai, dŭm alŭ wăl dôk mtrŭt mđĭ bruă ksiêm dlăng, bi mklă klei hâo hưn leh anăn ktrâo lač kơ mnuih ƀuôn sang bi leh dŭm klei găl čiăng mkŏ mjing, mkăp mrô krĭng pla mjing boh durian. Hŏng lu ƀĭng ngă lŏ hma, bruă mâo mrô krĭng pla mjing đru pŏk thiăm klei găl čiăng mnơ̆ng dhơ̆ng dưi truh hŏng dŭm anôk mnia mblei čiăng kơ hnơ̆ng tŭ jăk leh anăn tui duah phŭn agha. Hồ Nhất Cẩn, khua sa đang boh durian ti ƀuôn hgŭm Hoài Nhơn Nam, brei thâo mbĭt hŏng bruă mđing kơ bruă pla mjing hluê hdră doh, mđĭ hnơ̆ng tŭ jăk boh, ñu ăt dôk mđing kơ bruă mkŏ mjing krĭng pla mjing djăp hnơ̆ng čuăn.

"Mrâo anei mâo Hdră mtrŭn 36 snăn kâo mâo klei bi blŭ hrăm hŏng ƀuôn hgŭm. Ƀuôn hgŭm ăt đru kơ pô mâo anăn knăl. ăt čiăng ngă čiăng kơ anăn knăl pô kpưn đĭ. Čang hmăng jing 3 thŭn dơ̆ng yơh dưi mkŏ mjing anôk hrui blei, anôk čhĭ mnia."

Võ Tấn Lực, Khua adŭ bruă duh mkra, anôk bruă nah gŭ leh anăn ƀuôn prŏng ƀuôn hgŭm Hoài Nhơn Nam, čar Gia Lai, brei thâo, alŭ wăl dôk ktrâo lač kơ dŭm gŏ êsei pla boh durian ksiêm dlăng, bi leh hră mơar leh anăn bi mklă klei hâo hưn krĭng pla mjing. Anei dưi dlăng jing knhuang tal êlâo čiăng mkŏ mjing dŭm krĭng pla mjing djŏ hŏng klei čiăng mơ̆ng wăl anôk mnia mblei.

"Alŭ wăl hluê ngă hdră mtrŭn mrô 36 mơ̆ng knŭk kna leh anăn srăng ktrâo lač kơ dŭm gŏ êsei mnuih ƀuôn sang ngă lŏ hma mâo mnơ̆ng pla čiăng hluê ngă bruă čih anăn čiăng dưi ktrâo lač mtô mblang, čiăng hluê ngă kơ hdră pla mjing leh anăn hră mơar čiăng djăp klei găl mkŏ mjing mrô krĭng pla mjing ti alŭ wăl ƀuôn hgŭm."

Ti lu krĭng pla boh durian mkăn mơ̆ng čar Gia Lai, mnuih ƀuôn sang ăt dôk mđing kơ bruă mkŏ mjing mrô krĭng pla mjing čiăng bi hơĭt anôk ba čhĭ. Gŏ sang Nguyễn Văn Hải ti să Ia Ly siă suôr hŏng ana boh durian lu thŭn leh. Kyua hluê ngă hdră pla mjing, 2 ha boh durian mơ̆ng gŏ sang lu thŭn hŏng anei mâo nanao phung ghan mnia tĭng dlăng jăk leh anăn mâo hnư hrui wĭt lu. Khădah snăn, mnơ̆ng dhơ̆ng ăt lu jing ba čhĭ hluê hdră hđăp, kyua đang war ka mâo mrô krĭng pla mjing. Hluê si Hải, êjai anôk mnia mblei ƀrư̆ hruê ƀrư̆ mâo lu klei čiăng, bruă mkŏ mjing mrô krĭng pla mjing srăng đru kơ ƀĭng ngă lŏ hma lŏ mâo klei găl tui duah anôk hrui blei hơĭt hlăm wưng kơ anăp.

"Gŏ êsei mnuih ƀuôn sang ngă lŏ hma msĕ hŏng kâo ăt msĕ hŏng lu mnuih ngă boh durian snăn păt čiăng jih jang mnuih ăt čang hmăng jing dưi mâo mrô knăl krĭng pla mjing. Čiăng kơ êdei anăp anôk ba čhĭ ñu hơĭt kjăp leh anăn hơĭt. Kyua boh durian ară anei, anôk ba čhĭ boh durian ƀrư̆ hruê ƀrư̆ lu. Hlăm anăn mâo anôk ba čhĭ hliê srăng amâo hơĭt kjăp ôh hŏng dŭm đang war mâo mrô knăl krĭng pla mjing"

Truh kơ ară anei, čar Gia Lai mâo mkăp leh 440 mrô knăl krĭng pla mjing dŭm mta mnơ̆ng lŏ hma, kluôm ênhă êbeh 13.000 ha, leh anăn 61 mrô knăl anôk đŭng hruh. Knŏng hŏng ana boh durian, kluôm čar mâo giăm 3.000 ha mâo mkăp leh mrô knăl krĭng pla mjing. Hluê si Huỳnh Việt Hùng, Khua anôk bruă mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma čar Gia Lai, Hdră mtrŭn 36 mâo dŭm mta mrâo kñăm bi ênưih klei ngă hră mơar leh anăn mjing klei găl mđĭ pral bruă mkăp mrô knăl krĭng pla mjing kơ ƀĭng ngă lŏ hma.

"Hluê si klei bhiăn hđăp snăn brei jing 10 ha kơ dlông kơh dưi mkăp sa mrô krĭng pla mjing. Ƀiădah hluê si hdră mtrŭn 36 snăn amâo mâo ôh klei kčah mtrŭn kơ ênhă. Hdră mtrŭn hđăp jing sa krĭng lăn snăn diih knŏng mkăp sa mrô krĭng pla mjing đuč. Ƀiădah mơ̆ng klei ngă bruă sĭt snăn ƀĭng ngă lŏ hma drei sa kdrêč lăn amâo mâo djŏ pla knŏng sa mta mnơ̆ng ôh, ƀiădah jing pla pluă kphê, snăn hdră mtrŭn 36 anei pŏk mlar, jing sa kdrêč lăn diih dưi mkăp 2 amâodah 3 mrô kơ grăp mta mnơ̆ng pla hlăm anăn."

Čar Gia Lai dôk mtrŭt mđĭ pŏk ngă Hdră mtrŭn 36 kñăm mkăp klei hâo hưn klă sĭt, ênưih thâo săng truh kơ mnuih ƀuôn sang ngă lŏ hma, êpul hgŭm bruă leh anăn anôk bruă duh mkra ti alŭ wăl kơ dŭm klei čuăn mrâo hlăm klei mkăp leh anăn kriê dlăng mrô krĭng pla mjing. Hlăm anăn bi hrŏ klei ngă hră mơar mkăp, kriê dlăng mrô krĭng pla mjing, mrô anôk đŭng hruh leh anăn mđĭ ktang hdră ksiêm dlăng. Pô čih klei mrâo kơ kdrêč mâo klei êmuh hŏng Kiều Văn Cang, K'iăng khua anôk bruă, anôk bruă pla mjing leh anăn răng mgang mnơ̆ng pla mjing, Knơ̆ng bruă Lŏ hma leh anăn Wăl hdĭp mda čar Gia Lai kơ klei anei.

- Akâo kơ ih brei thâo, Hdră mtrŭn mrô 36 thŭn 2026 mơ̆ng Knŭk kna mgŭn mâo ya mta mrâo kơ bruă čih yap mrô krĭng pla mjing?

Kiều Văn Cang: Hluê si hdră mtrŭn mrô 36/2026 mơ̆ng knŭk kna snăn mâo dŭm mta mrâo: Tal êlâo: Klei dưi tŭ mă leh anăn mkăp mrô krĭng pla mjing dưi jao kơ Knơ̆ng bruă sang čư̆ êa gưl să anôk mâo anăn krĭng pla mjing. Tal dua: Hruê mmông msir mghaih hră mơar kơ mkăp mrô krĭng pla mjing dưi bi hrŏ jih hnơ̆ng jing 3 hruê hŏng mrô krĭng pla mjing hlăm ala čar, leh anăn 10 hruê hŏng dŭm anôk ba čhĭ kơ ala tač êngao, yap mơ̆ng leh tŭ mă hră mơar. Tal tlâo: Mã mrô krĭng pla mjing snăn dưi mkăp brei kơ sa mta mnơ̆ng pla bi mklă hluê anôk mơ̆ng sa amâo dah lu kdrêč lăn, hluê klei akâo mơ̆ng dŭm êpul êya, mnuih, gŏ êsei amâo dah êpul gŏ êsei. Anôk lăn snăn dưi bi mklă hluê mrô bi mklă.

- Hluê si klei kčah mtrŭn mrâo, mnuih ƀuôn sang amâodah êpul hgŭm bruă čiăng bi mklă mrô knăl krĭng pla mjing snăn ya mta klei brei mprăp leh anăn si ngă srăng ngă?

Kiều Văn Cang: Tui si klei bhiăn mrâo, bruă mkăp leh anăn kiă kriê mrô knăl krĭng pla mjing, wăt kơ mrô knăl anôk đŭng hruh snăn dưi ngă hlăm jih jang êlan hla pŏk yang ƀuôn tui si klei bhiăn mkŏ mjing, mnuih ngă bruă čŏng hưn mdah leh anăn čŏng đua klam. Bruă anei dưi bi hrŏ hruê mmông, bi hrŏ ênoh bi liê, bi ênưih dŭm mta hră mơar knŭk kna leh anăn amâo lŏ mâo ôh hră mơar mrâo; mjing klei găl kơ dŭm êpul bruă, mnuih rơ̆ng kơ klei klă mngač, klei dưi leh anăn djŏ guôp hŏng klei dôk mâo hlăm bruă pla mjing. Kơ hdră mkăp mrô knăl krĭng pla mjing snăn êpul êya, mnuih ba mdah hră mơar akâo mkăp mrô knăl krĭng pla mjing kơ Knơ̆ng bruă sang čư̆ êa gưl să anôk mâo krĭng pla mjing (leh anăn wăt anôk đŭng hruh) mơ̆ng Hla pŏk bruă knŭk kna ala čar.

Hŏng mnuih ƀuôn sang leh anăn dŭm êpul hgŭm čiăng bi mklă mrô knăl krĭng pla mjing snăn brei mprăp: Tal êlâo: mprăp hră akâo akâo mkăp mrô knăl krĭng pla mjing, hưn mdah hluê si gru hmô ti Hdră mtrŭn 36. Hlăm hră anei brei ksiêm dlăng leh anăn bi klă djăp ênŭm dŭm klei hâo hưn hluê si klei čiăng mơ̆ng gru hmô. Tal dua: Bi mguôp hŏng Knơ̆ng bruă sang čư̆ êa gưl să/wăl krah anôk mâo krĭng pla mjing anăn.

Klei mbha gưl, jao klei dưi kơ Knơ̆ng bruă sang čư̆ êa gưl să hlăm bruă ngă hră mơar mkăp, lŏ mkăp mrô krĭng pla mjing si srăng mjing klei găl kơ ƀĭng ngă lŏ hma Gia Lai?

Kiều Văn Cang: Bruă jao klei dưi mkăp mrô knăl krĭng pla mjing kơ Knơ̆ng bruă sang čư̆ êa gưl să ba wĭt lu klei găl êdi: Ngă bi ênưih hră mơar, bi hrŏ hruê mmông leh anăn prăk bi liê, ngă bi ênưih klei ngă hră mơar leh anăn mjing klei găl kơ dŭm êpul êya, mnuih, rơ̆ng klei klă mngač, klă sĭt, dưi ngă leh anăn djŏ guôp hŏng klei găl pla mjing boh sĭt ti alŭ wăl. Đru kơ mnơ̆ng dhơ̆ng lŏ hma ti dŭm krĭng taih kbưi pral dưi mâo mrô knăl krĭng pla mjing ba čhĭ kơ ala tač êngao phŭn čiăng mđĭ hnư hrui wĭt klă anăp kơ mnuih ƀuôn sang. Mtrŭt mjhar dŭm êpul êya, mnuih leh anăn dŭm êpul hgŭm bruă, êpul hgŭm bi hgŭm mkra mjing, mkŏ mjing dŭm krĭng pla mjing kƀĭn hnơ̆ng prŏng čiăng mkăp mrô krĭng pla mjing.

- C̆iăng kơ mrô knăl krĭng pla mjing dưi krơ̆ng kjăp leh anăn amâo mâo hrui mă, mnuih ƀuôn sang, êpul hgŭm bruă ya mta klei c̆iăng ngă hlăm hdră pla mjing, kriê dlăng krĭng pla mjing leh anăn tui duah phŭn agha?

Kiều Văn Cang: Mnuih ƀuôn sang drei c̆iăng bi mđing brei c̆ih pioh hruê mlan ngă bruă, c̆ih pioh djăp ênŭm, klă nik hruê dơ̆ng pla, kriê dlăng leh anăn hrui pĕ. Kriê dlăng êa drao: Boh nik jing hbâo pruê leh anăn êa drao răng mgang mnơ̆ng pla mjing, knŏng ba yua dŭm mta hbâo pruê leh anăn êa drao răng mgang mnơ̆ng pla mjing dôk hlăm ênoh dưi brei ba yua; hluê ngă kjăp hnơ̆ng leh anăn wưng bi ktlah c̆iăng rơ̆ng amâo êgao hnơ̆ng. Hluê ngă hdră ksiêm dlăng mnơ̆ng pla mjing: Brei ksiêm dlăng leh anăn gang mkhư̆ dŭm mta mnơ̆ng ngă ti dŭm krĭng pla mjing mâo klei hŭi hyưt ba klei jhat hlăm ênoh mnơ̆ng ngă dưi ksiêm dlăng mơ̆ng Việt Nam leh anăn dŭm ala c̆ar blei ba yua. Hluê ngă klei kčah mtrŭn kơ klei doh ê ƀăt mnơ̆ng ƀơ̆ng hluê si klei kčah mtrŭn mơ̆ng Việt Nam leh anăn klei akâo mơ̆ng ala čar blei hŏng dŭm mta mnơ̆ng ba čhĭ. Hluê ngă klei ksiêm dlăng, ksiêm dlăng êlâo: Bi hgŭm hŏng Anôk bruă sang čư̆ êa gưl să ksiêm dlăng grăp gưl, msir mghaih jih klei soh hdră mnêč dưi ktrâo lač hlăm hdră ksiêm dlăng, ksiêm dlăng êlâo hŏng mrô krĭng pla mjing. Amâo čŏng pô brei mưn, čhĭ mnia mrô krĭng pla mjing; hưn mdah djŏ hnơ̆ng hrui wĭt hlăm ênhă čih anăn čiăng mkăp kơ bruă tui duah phŭn agha.

- Lač jăk kơ ih.

 Mrô krĭng pla mjing amâo djŏ knŏng đru kơ durian bi mklă phŭn agha, ƀiădah lŏ jing sa hlăm dŭm klei găl čiăng mđĭ boh tŭ yuôm leh anăn pŏk mlar wăl anôk mnia mblei. Čiăng kơ mrô krĭng pla mjing klă sĭt mđĭ lar boh tŭ dưn, čiăng êdi klei čŏng pô mơ̆ng mnuih ƀuôn sang mbĭt hŏng klei hrăm mbĭt, ktrâo lač mơ̆ng dhar bruă thơ̆ng leh anăn bruă sang čư̆ êa alŭ wăl.