Ti să Ia Ly, čar Gia Lai, ayŏng Phan Xuân Dương jing mnuih ngă lŏ hma thâo mbruă. Ñu brei thâo, hŏng bruă pla mjing kphê, hbâo pruê, êa drao răng mgang mnơ̆ng pla mjing leh anăn êa krih jing dŭm ênoh bi liê năng mđing leh anăn srăng dưi mkiêt mkriêm tơdah ba yua 3 djŏ: djŏ mta mnơ̆ng yua, djŏ wưng, djŏ klei c̆iăng mơ̆ng mnơ̆ng pla; êngao anăn, dưi ba yua mnơ̆ng mâo hlăm alŭ wăl c̆iăng bi hrô kơ hbâo pruê, mnơ̆ng yua blei mprăp. Hluê hdră anei, gŏ sang ayŏng Dương ba yua mtei djah mơ̆ng dŭm đang mtei, djah mơ̆ng kan pioh mđam mbĭt hŏng chế phẩm vi sinh, mjing mta hbâo brŭ kriê dlăng đang kphê. Bi hrô kơ klei jưh knang kluôm dhuôm kơ dŭm mta mnơ̆ng dhơ̆ng blei mơ̆ng êngao, ñu ba yua djah djâo mơ̆ng bruă lŏ hma čiăng thiăm mbŏ mnơ̆ng tŭ jăk kơ lăn, đru bi hrŏ ênoh bi liê. Klei tŭ dưn ênưih thâo ƀuh tal êlâo jing ênoh bi liê kơ hbâo pruê, chế phẩm kriê dlăng mnơ̆ng pla hrŏ lu.

Êlâo dih pô krih kơ sa phi, kơ sa phi jing jih hlăm brô 200.000 prăk. Snăn ară anei pô ngă hbâo brŭ vi sinh leh snăn pô knŏng bi liê hlăm brô 60.000 prăk đuč. Jăk êdi, jăk êdi kơ klei suaih pral, rơ̆ng kơ wăl hdĭp mda.”

Hŏng ƀĭng ngă lŏ hma Nguyễn Trung Đoàn ti să Kon Gang, čar Gia Lai, lăn čiăng kơ hữu cơ, čiăng kơ mnơ̆ng hdĭp leh anăn vi sinh lu mta. Lăn amâo jăk tơdah pruê lu hbâo hoá học. Bi mlih klei mưng ngă bruă mơ̆ng kriê dlăng ana truh kơ kriê dlăng lăn čiăng mâo wưng, ƀiădah leh thâo săng klă bruă klam mơ̆ng lăn hŏng đang pla mjing, mnuih pla kphê srăng čŏng pô hĭn hlăm bruă bi hrŏ dŭm klei duh bi liê amâo čiăng:

“Êlâo dih yua hbâo hoá học lu, ƀiădah dŭm thŭn giăm anei hjăn hŏng êa drao hluăt sang kâo amâo yua ôh, hruê anei bi mlih sang kâo yua hbâo brŭ lu”

Čiăng kơ asăr kphê mâo hnơ̆ng tŭ jăk, brei mâo klei hrăm mbĭt mơ̆ng hdră pla mjing, kriê dlăng, hrui pĕ truh kơ mkra mjing. Mơ̆ng dŭm đang war ngă bruă hluê hdră êlan doh hlăk ƀrư̆ ƀrư̆ mâo dŭm êpul hgŭm bruă lŏ hma ti alŭ wăl bi mguôp, bi lar. Mbĭt hŏng anăn, dŭm êpul hgŭm bruă mđing bi mguôp hdră mkra mjing, mđĭ hnơ̆ng tŭ jăk mnơ̆ng dhơ̆ng leh anăn tui duah anôk hrui blei hơĭt kjăp, đru mđĭ hnơ̆ng tŭ jăk leh anăn ênoh asăr kphê. Phạm Văn Kha, Khua gĭt gai Êpul hgŭm bruă lŏ hma Tam Điệp Xanh, să Kon Gang, čar Gia Lai brei thâo.

"Phung hgŭm mơ̆ng ayŏng adei hlăm êpul hgŭm sa thŭn jing pă blư̆ jing nao hriăm mjuăt leh anăn ktrâo atăt mnuih ƀuôn sang ayŏng adei hlăm êpul hgŭm jing mđĭ kyar ana kphê hluê hdră hơĭt kjăp jing brei rông lăn. Klei anăn leh anăn kriê dlăng ana si srăng ngă amâo mâo yua ôh dŭm mta êa drao hoá học kăm ƀiădah knŏng yua hbâo vi sinh leh anăn ngă bruă rông lăn si srăng ngă ñu brei mâo hnơ̆ng vi sinh brei rơ̆ng čiăng kơ ana leh anăn lăn ktang."

Tơdah lăn dưi kriê dlăng djŏ hdră, ana kphê mâo klei găl đĭ jing hơĭt kjăp hĭn, bi mnuih ngă lŏ hma mâo thiăm klei găl bi hrŏ ênoh bi liê, mđĭ hnơ̆ng tŭ jăk mnơ̆ng dhơ̆ng leh anăn ngă djŏ hĭn dŭm klei čiăng ƀrư̆ hruê ƀrư̆ lu mơ̆ng wăl anôk mnia mblei. Anei ăt jing hdră êlan čiăng kơ bruă kphê Gia Lai đĭ kyar hluê êlan êlam, mđĭ boh tŭ yuôm./.

Ơ ƀĭng dôk hmư̆ ! Bi hrŏ ênoh bi liê ƀiădah amâo mâo bi hrŏ hnơ̆ng tŭ jăk anăn yơh jing klei ktrâo atăt đru kơ mnuih pla kphê dôk kjăp ti anăp klei bi mlih mơ̆ng wăl anôk mnia mblei leh anăn yan adiê. Snăn ti jing dŭm bruă phŭn ƀĭng ngă lŏ hma dưi bi mlih? Kdrăp krih êa mkiêt mkriêm amâodah klei bi kna hbâo pruê srăng ba wĭt boh tŭ dưn si ngă? Ti gŭ anei, tĭng kơ ƀĭng dôk hmư̆ leh anăn ƀĭng ngă lŏ hma tui ksiêm klei bi blŭ hrăm plah wah pô c̆ih klei mrâo kơ kdrêc̆ anei hŏng Võ Văn Kế, knuă druh hdră mnêc̆ ngă bruă mơ̆ng Anôk mtrŭt mjhar bruă ngă lŏ hma c̆ar Gialai c̆iăng tui duah dŭm hdră mnêc̆ ngă bruă jăk hĭn!

- Akâo kơ ih brei thâo, hlăm bruă pla mjing kphê ti Gia Lai ară anei snăn ya mta bruă phung ngă lŏ hma dưi mkra mlih bi hrŏ ƀiădah ăt rơ̆ng hnơ̆ng mâo boh mnga leh anăn hnơ̆ng tŭ jăk đang pla mjing?

Võ Văn Kế: Hlăm bruă pla mjing kphê, klei duh bi liê kơ hbâo pruê, mnơ̆ng yua dŭm mta snăn ară anei, ti anăp klei bi mlih yan adiê, srăng đĭ hĭn kơ ênoh êa krih. Ƀĭng ngă lŏ hma kreh ngă hluê si klei bhiăn, jing hnơ̆ng êa krih diñu krih hơăi mang, luič liê hnơ̆ng êa lu snăk. Hlăm klei bi mlih yan adiê msĕ snei snăn yan bhang mơ̆ng mlan 3 truh kơ mlan 5 adiê không ktang snăk, ênoh pui kmlă lŏ đĭ, ai mă bruă lŏ đĭ, snăn ngă hmaĭ djŏ kơ hnơ̆ng hrui wĭt, tĭng mkă ênoh bi liê hrui wĭt êdei anăp mơ̆ng gŏ sang. Hmei ngă dŭm hdră đru kơ mnuih ƀuôn sang dưi bi hrŏ hbâo pruê anei, ênoh bi liê kơ êa krih anei. Kdrăp mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma mâo pŏk ngă leh lu hdră čiăng bi hrŏ ênoh bi liê gưl krih, ênoh gưl krih, hnơ̆ng êa krih. Sitôhmô mơ̆ng đưm phung ngă lŏ hma krih jih hlăm brô 400 truh 450 lit kơ 1 ƀăng snăn ară anei hmei lŏ mkra wĭt hŏng hdră krih mkiêt mkriêm, ktrâo atăt kơ diñu snăn hlăm brô mơ̆ng 200 truh 250 lit. Dưi mjing dŭm boh kbưi čiăng kơ diñu krih, plah wah dua gưl krih dưi bi kdung ƀiădah ăt rơ̆ng dưi đĭ jing leh anăn đĭ jing kơ ana.

Hŏng bruă ba yua hbâo pruê snăn si hdră mnuih ƀuôn sang drei srăng ba yua c̆iăng mkiêt mkriêm ênoh bi liê, đăm luc̆ liê ôh ƀiădah ăt mâo djăp mnơ̆ng tŭ jăk kơ ana kphê?

Võ Văn Kế: Hŏng hbâo pruê, hmei ktrâo atăt kơ mnuih ƀuôn sang tal êlâo jing pruê hluê si klei c̆iăng kơ mnơ̆ng tŭ jăk mơ̆ng mnơ̆ng pla hluê si grăp wưng, dưi bi mlih hnơ̆ng pruê hlăm grăp wưng mdê mdê. Tal dua lĕ jing mtă kơ mnuih ƀuôn sang ba yua hbâo brŭ c̆iăng mjing klei êbhuc̆ êđăp kơ lăn Leh anăn krơ̆ng hnơ̆ng h'ăp, êbhuc̆ êđăp kơ lăn, krơ̆ng hnơ̆ng h'ăp hlăm yan bhang, hlăm wưng klei bi mlih yan adiê msĕ snei. Đru kơ mnơ̆ng dhơ̆ng hdĭp lŏ wĭt hdĭp, ăt rơ̆ng kơ mnơ̆ng pla. Tal dua lĕ jing mđing kơ hnơ̆ng tŭ jăk mnơ̆ng dhơ̆ng, êdei anăp djŏ tuôm hŏng bruă tui duah phŭn agha mnơ̆ng dhơ̆ng c̆iăng rơ̆ng kơ mnuih blei yua. Hmei ăt dôk ngă dŭm hdră bruă, mbĭt hŏng dŭm hdră bruă kphê snăn leh tĭng tla prăk bi liê snăn mđĭ boh tŭ dưn kơ mnuih ƀuôn sang mkă hŏng yăng đar mơ̆ng 30 - 40%, anăn jing klei yuôm bhăn leh anăn bi hrŏ ênoh bi liê jih hnơ̆ng.

-Snăn hlăm bruă krih êa snăn ya mta hdră đru kơ ƀĭng ngă lŏ hma krih bi mkiêt mkriêm êa, pui kmlă leh anăn êa săng êa pui ăt msĕ mơh ai mă bruă, boh nik hlăm yan bhang không ƀiădah ăt rơ̆ng klei c̆iăng đĭ jing kơ ana kphê?

Võ Văn Kế: Hŏng êa hlăm yan bhang snăn ară anei ăt jing klei dleh dlan mơh. Dŭm ƀĭng ngă lŏ hma diñu čŏng pô kơ êa gŭ lăn pioh krih, ƀiădah hmei ăt mtă mtăn kơ klei krih bi mkiêt mkriêm, mkiêt mkriêm hluê hŏng hdră krih ƀrư̆ ƀrư̆ amâodah krih ƀek, amâo mâo ôh krih hjan msĕ hŏng êlâo ôh. Hmei lŏ mjut mjing mnơ̆ng dhơ̆ng, dưi mkhư̆ klei luič êa hlăm yan bhang Leh anăn mkhư̆ klei klưh hroh hlăm yan hjan. Klă klơ̆ng hdră anăn hmei ngă leh lu klei lông ngă čiăng bi mâo boh tŭ truh kơ hruê anei. Leh anăn sa mta mkăn jing kơ mjut mjing mnơ̆ng dhơ̆ng jing bi sui wưng krih. Sitôhmô amâo mâo hla kyâo mtâo, ƀô lăn thu jih snăn hlăm yan bhang kbưi hŏng anăn hlăm brô 20 hruê krih sa blư̆, ƀiădah êjai hmei ngă leh dŭm klei bi lông snăn dưi bi kdung truh 35 - 40 hruê plah wah dua gưl krih êa. Anăn jing sa hdră c̆iăng dưi mkhư̆ leh anăn dưi mkiêt mkriêm kơ ƀĭng ngă lŏ hma kơ ênoh gưl krih êa leh anăn ana ăt đĭ jing, đĭ kyar msĕ aguah tlam hlăm wưng yan bhang.

-Si hdră blŭ hrăm hŏng anôk bruă tơdah phung pla kphê mâo klei čiăng ktrâo lač kơ hdră mnêč, nao dlăng hŏng dŭm gru hmô mtrŭt mjhar bruă lŏ hma amâodah nao hgŭm hlăm dŭm hdră đru?

Võ Văn Kế: Tơdah bi mŭt bruă sang čư̆ êa dua gưl snăn ară anei dŭm să mâo sơăi Êpul mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma yang ƀuôn. Bi hŏng Anôk mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma čar hmei jing grăp thŭn pŏk ngă leh anăn ngă lu gru hmô demo ti dŭm să, bi hgŭm wăt mơ̆ng Anôk mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma čar mŭt hlăm Anôk mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma yang ƀuôn leh anăn Anôk mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma nah gŭ, anăn jing bi mguôp êpul êya mơ̆ng hmei ngă jăk êdi, ƀĭng ngă lŏ hma jăk êdi. Grăp thŭn hmei mkŏ mjing dŭm êtuh adŭ kơ klei bi mlih hdră mnêč Leh anăn wăt dŭm adŭ ti să diñu mâo klei čiăng, anôk bruă hmei lŏ wĭt truh kơ alŭ wăl čiăng bi mlih hdră mnêč kơ diñu tơdah ƀĭng ngă lŏ hma akâo Leh anăn ti knơ̆ng bruă sang čư̆ êa alŭ wăl akâo.

- Lač jăk kơ ih!