Ti Anôk rông mnơ̆ng Sản Việt, să Nam Ninh Hòa, rông hlĭn jŭ dưi mkŏ mjing jing sa wăl hdĭp mda hŏng lu gŏ êsei mnuih ƀuôn sang bi hgŭm. Anôk rông mnơ̆ng ăt mkŏ mjing hdră hiu čhưn dlăng, lông ngă bruă, ƀơ̆ng êa hlĭn jŭ hŏng dŭm êpul mnuih ngă lŏ hma hriê bi mjĕ mjuk, bi trông klei thâo. Amai Nguyễn Thị Linh, ti ƀuôn hgŭm Ninh Hòa, čar Khánh Hòa, brei thâo gưl nao đru kơ ñu mâo thiăm klei hriăm leh anăn klei thâo čiăng tui ksiêm, ba yua hlăm bruă ngă lŏ hma mơ̆ng gŏ sang.

Ƀuh hưn mthâo dŭm mta mnơ̆ng dhơ̆ng tinei snăn hriê čiăng hriăm êmuh, nao dlăng, thâo thiăm đang war ti krĭng anei si hdră ngă čiăng bi mjĕ mjuk hriăm êmuh thiăm. Gưl tal êlâo kâo ƀuh êđai hlĭn jŭ ñu điêt đei ƀiădah si ngă ñu mâo êa hlĭn jŭ ƀâo mngưi, jăk êdi, mdê êdi”.

C̆iăng rông hlĭn jŭ mâo klei tŭ dưn, mnuih ƀuôn sang c̆iăng mđing kơ hnơ̆ng tŭ jăk djuê mjeh, anôk dưm hruh, klei găl wăl anôk leh anăn klei đĭ kyar mơ̆ng êpul hlĭn jŭ. Mbĭt hŏng anăn, bruă bi lar êpul, mă êa hlĭn jŭ leh anăn ba c̆hĭ mnơ̆ng dhơ̆ng ăt c̆iăng bi tĭng mkă djŏ guôp hŏng klei găl mâo, đăm duh bi liê hluê si klei mưng.

Nguyễn Minh Thành, khua đang war Sản Việt brei thâo, gru hmô rông hlĭn jŭ dưi đang war pŏk ngă mơ̆ng tlâo thŭn êlâo. Truh kơ ară anei, hnơ̆ng rông ti đang war đĭ truh 300 huôm, mbĭt anăn ba jao leh êđai hlĭn jŭ leh anăn ktrâo lač hdră rông kơ dŭm gŏ êsei mnuih ƀuôn sang hlăm să. Hluê si Thành, bruă čŏng pô mđĭ êpul đru kơ mnuih rông ƀrư̆ pŏk mlar hnơ̆ng leh anăn lŏ dơ̆ng mkŏ mjing hnư hrui wĭt:

“Hlăk anăn kâo jao kơ diñu 20 huôm, ară anei mđĭ truh 70 huôm leh. Thŭn êdei 60 huôm ñu brei 40 lit êa hlĭn jŭ snăn grăp thŭn diñu hrui mâo 40 êklăk leh. Diñu đĭ truh 150 huôm, 1 thŭn êbeh 100 lit êa hlĭn jŭ êbeh 100 êklăk. Êđai hlĭn jŭ anei rông ƀiădah amâo brei ƀơ̆ng, ñu amâo ƀơ̆ng mnơ̆ng ôh kyua anăn êa hlĭn jŭ ƀiă mmih, ƀâo msăm ƀiă”.

Mơ̆ng boh sĭt anei, dưi ƀuh rông hlĭn jŭ dưi lŏ mâo thiăm hnư hrui wĭt tơdah mnuih ƀuôn sang dưi krơ̆ng kjăp êpul hlĭn jŭ suaih, rơ̆ng mâo phŭn mnga leh anăn mkŏ mjing klei hrui mă djŏ guôp. Ƀiădah boh tŭ bruă duh mkra lŏ knang kơ hnơ̆ng mâo êa hlĭn jŭ, prăk bi liê ngă hruh, bruă kriê dlăng, klei dưi mjut mjing leh anăn anôk ba čhĭ. Lê Quốc Toàn, K'iăng khua kiă kriê Êpul hgŭm ƀĭng ngă lŏ hma čar Khánh Hòa, tĭng dlăng, bruă bi mguôp pla mjing, rông mnơ̆ng, rông hlĭn jŭ leh anăn dŭm bruă lông ngă ăt pŏk klei găl mđĭ boh tŭ yuôm mnơ̆ng dhơ̆ng, mguôp bruă pla mjing hŏng anôk ba čhĭ leh anăn dhar kreh alŭ wăl:

“Ti anei mâo ênhă êbeh 120 héc ta, mâo djăp mta bruă ngă lŏ hma jăk êdi hlăm kluôm ala. Anei jing klei bi hmô bruă lŏ hma hiu čhưn ênguê doh leh anăn kluôm. Tuê hiu čhưn dlăng, ƀơ̆ng mnơ̆ng jăk êdi mơ̆ng Khánh Hòa êđăp ênang. Leh anăn mâo anôk pioh kơ tuê dlăng mnơ̆ng anei”.

Čiăng thâo klă hĭn kơ klei jing mơ̆ng hlĭn jŭ, hdră dlăng kriê leh anăn klei tŭ dưn mơ̆ng bruă rông hlĭn jŭ, pô čih klei mrâo kơ kdrêč anei bi trông hŏng Nguyễn Tiến Lực, knuă druh thơ̆ng kơ hdră rông hlĭn jŭ ti anôk rông mnơ̆ng Sản Việt, čar Khánh Hòa.

-Akâo kơ ih brei thâo, hlĭn jŭ mâo ya klei mdê mkă hŏng dŭm mta hnuê mkăn?

Nguyễn Tiến Lực: Hlĭn jŭ mâo lu mta mdê mdê. Ti alŭ wăl Khánh Hòa leh anăn dŭm čar nah Dhŭng mâo dŭm mta hlĭn jŭ phŭn, hlăm anăn mâo mta mâo phung rông pia jing hlĭn jŭ tian kñĭ. Anei jing mta hlĭn điêt, amâo mâo ênuič leh anăn mâo klei mưng mgang ktang hĭn mkă hŏng hnuê mkăn.

Hlăm grăp êpul kreh mâo 1 drei ana klam ngă bruă mboh, bi hlĭn knô bruă klam tui duah êa mnga leh anăn kriê dlăng êpul. Êa hlĭn jŭ mâo mnâo mmih, msăm ƀiă, mmih man dưn, amâo mâo mmih plĭ msĕ hŏng êa hnuê mkăn. Hruh hlĭn mâo klei mdê mơh, hŏng dŭm kdô dưm êa leh anăn brui mnga mâo rup msĕ si elip.

Klei mdê, êjai mâo klei arưp, hlĭn jŭ dưi yua êgei čiăng kĕ, amâo mâo ruă, amâo mâo ênuič duič. Êjai amâo lŏ dưi mgang hruh, hlĭn jŭ kreh yua čai kyâo čiăng răng mgang ruh ti anăp mnơ̆ng bi rai. Tơdah arưp aram kjham, êpul hlĭn jŭ srăng lui hruh.

-Bi hŏng dŭm gŏ êsei mrâo mphŭn rông hlĭn jŭ, dưi mơ̆ ih mtô klă klơ̆ng hdră ruah anôk ngă hruh, mkra mjing huôm rông leh anăn kriê dlăng êpul hlĭn jŭ pral mdrơ̆ng, đĭ kyar hơĭt kjăp?

Nguyễn Tiến Lực: Hmei jao kơ mnuih ƀuôn sang nao hlăm dliê, hiu duah hlĭn jŭ, mă hlĭn jŭ hlăm ana kram, ana kyâo. Tơdah ba hlĭn jŭ wĭt rông, mnuih rông dưi yua maĭ khăt, bi mlih hruh hlĭn jŭ hlăm kdô kyâo čiăng ênưih kơ bruă kriê dlăng leh anăn mă êa hlĭn jŭ. Ti anôk rông, hmei ba yua dŭm mta kyâo čŏng mâo msĕ si căm xe, kčik pioh ngă hruh rông. Êjai bi mlih hruh, leh hlăm brô sa mlan kơ dlông, êpul hlĭn jŭ dưi ƀrư̆ ƀrư̆ hơĭt kjăp. Hlăm wưng tal êlâo, čiăng ksiêm dlăng klei hlĭn jŭ ngă bruă, dlăng mâo klei kƀah amâodah hơăi, hdră msir mghaih mtam msĕ si bi mbŏ êđai mđai, bi mbŏ êđai mđai mkăn čiăng kơ êpul đĭ kyar, đĭ prŏng.

- Hlăm klei rông hlĭn jŭ, hlĭn jŭ ana mâo bruă klam bi mklă kơ klei krơ̆ng kjăp leh anăn đĭ kyar mơ̆ng êpul hlĭn jŭ. Snăn si mnuih rông hlĭn jŭ thâo kral dŭm klei bi knăl brei ƀuh êpul hlĭn jŭ awăt amâodah luč hlĭn jŭ ana, leh anăn ya hdră mnêc̆ srăng ba yua c̆iăng krơ̆ng kjăp, mđĭ êpul hlĭn jŭ tŭ dưn?

Nguyễn Tiến Lực: Yăng đar, grăp êpul srăng mâo 1 drei ana, hnơ̆ng hdĭp 1 - 2 thŭn, êjai ana mđai anăn khua srăng dưi bi mlih hŏng hdră mboh êđai ana mđai. Êđai ana mđai rông hluê hdră mdê, ƀơ̆ng truh 3-4 blư̆ mkă hŏng êđai mkăn amâodah ƀơ̆ng êa hlĭn. Drei srăng dưn yua dŭm drei ana mđai anăn amâodah lŏ bi mguôp thiăm dŭm drei ana mđai mơ̆ng êpul mkăn, dưi krơ̆ng kjăp êpul. Hlĭn jŭ c̆iăng kơ wăl anôk hlơr, h'ăp 20 - 30 độ, amâo mâo êăt, amâo mâo hlơr đei ôh. Mta mnơ̆ng bi rai ăt c̆iăng mâo hdră msir mghaih. Hlĭn jŭ knô brei hmao bi mguôp, tơdah êpul điêt, ñu amâo mâo bi mguôp hlăm êpul ôh ƀiădah bi mguôp hlăm anôk êngao. Tơdah amâo mâo ôh hlĭn jŭ knô snăn êpul ênưih jhat rai. Hlăm wăl anôk čiăng mâo lu drei hlĭn jŭ knô mdê mdê kơh  êpul mrâo dưi krơ̆ng.

- Mơ̆ng boh sĭt rông hlĭn jŭ ti anôk rông mnơ̆ng Sản Việt Farm, si ih ƀuh kơ hnơ̆ng mâo êa hlĭn jŭ, ênoh duh bi liê leh anăn ênoh čhĭ hruh hlĭn jŭ mjeh ară anei? Hluê si ih, ya mta klei mnuih ƀuôn sang brei mđing kơ hdră mnêč, anôk ba čhĭ leh anăn anôk mnia mblei čiăng mđĭ kyar gru hmô anei hluê hdră hơĭt kjăp?

Nguyễn Tiến Lực: Êpul hlĭn jŭ mjeh phŭn ana ênoh 500 êbâo -1 êklăk prăk, êpul leh mboh mâo hruh ênoh mơ̆ng 1 - 2 êklăk prăk, hlăm anăn mâo djăp ênŭm msĕ si boh, hlĭn jŭ ana, êa hlĭn jŭ, hruh rơ̆ng mâo djăp klei găl đĭ kyar. Hŏng gru hmô hruh rông dôk ba yua ti đang war, kah knar grăp hruh dưi hrui mă hlăm brô dua blư̆ grăp thŭn. Hnơ̆ng mâo êa hlĭn jŭ tĭng kah knar mơ̆ng 0,5 truh 0,8 lit grăp hruh grăp thŭn. Anei amâo djŏ hnơ̆ng lu ôh, ƀiădah êa hlĭn jŭ mâo mnâo mnañ jăk, yuôm bhăn. Hmăng hmưi ba wĭt dŭm boh tŭ yuôm hlăm wưng kơ anăp.  

-Lač jăk kơ ih lu!

Rông hlĭn jŭ dưi đru bi lu jơr hdră duh ƀơ̆ng, mjing thiăm hnư hrui wĭt kơ ƀĭng ngă lŏ hma leh anăn mguôp hŏng hdră mđĭ kyar bruă lŏ hma mtah, kluôm. Ƀiădah, čiăng kơ gru hmô ba wĭt boh tŭ dưn sui, mnuih ƀuôn sang brei ruah mjeh djŏ guôp, păn kjăp hdră dlăng kriê, čŏng pô mkăp mnơ̆ng ƀơ̆ng hlăm dliê leh anăn tĭng mkă anôk ba čhĭ êlâo kơ pŏk mlar bruă pla mjing.