Hlăm ênhă prŏng hlăm brô 8.000m² ti să Nam Hà Lâm Hà, Trần Văn Tấn pla dua mta ana boh kruê̆ hruê̆ hrah mmih leh anăn boh kruê̆ hruê̆ kñĭ msăm. Hdră bruă dưi pŏk ngă mơ̆ng mlan 4/2026, mkra mjing hluê hdră VietGAP, ba yua kdrăp krih êa bi rôc̆ thư̆ thư̆ mguôp hŏng ba yua êa hbâo c̆ŏng c̆ŏng krih leh anăn kdrăp mnơ̆ng ngă lŏ hma.

Krĭng pla mjing mâo mkăp leh mrô knăl krĭng pla mjing. Kyua anăn, mbĭt hŏng hnơ̆ng mâo boh mnga, Tấn mđing kriê dlăng hdră pla mjing, ksiêm dlăng klei hluăt ƀơ̆ng mnơ̆ng ngă leh anăn hnơ̆ng tŭ jăk mnơ̆ng dhơ̆ng. Êa leh anăn mnơ̆ng tŭ jăk dưi ba nao truh kơ grăp phŭn kyâo; guôm hŏng mŭng đru bi hrŏ klei hluăt ƀơ̆ng mnơ̆ng ngă, krơ̆ng hnơ̆ng hơăp leh anăn bi hrŏ bruă kriê dlăng.

Hŏng ênhă anei, Tấn mĭn tĭng hrui mâo hlăm brô 100 ton c̆êñ hruê hlăm sa wưng mâo 3 gưl. Ênoh c̆hĭ ară anei đĭ mơ̆ng 15.000-17.000 prăk/kg. Mnơ̆ng dhơ̆ng phŭn ăt ba c̆hĭ kơ phung ghan mnia hlăm ala c̆ar kyua anăn Tấn hlăk lŏ dơ̆ng bi leh hdră ngă bruă, mđĭ hnơ̆ng tŭ jăk leh anăn tui duah phŭn agha.

“Pla snăn hbâo leh anăn mnơ̆ng tŭ jăk pô pruê bi knar kơ ana leh anăn lu jing răng mgang klei hluăt ƀơ̆ng mnơ̆ng ngă. Ngă leh snăn pô thâo ya mta hluăt ƀơ̆ng mnơ̆ng ngă, ana kreh djŏ ya mta mnơ̆ng ngă čiăng răng êlâo. Hlăm hdră ngă pô ăt hriăm êmuh, bi trông mbĭt hŏng ƀĭng găp, ayŏng adei. Ară anei ênoh msĕ snei jing jăk êdi, kyua 8 sao pô ngă mâo wăt êtuh tôn, ênoh anei dưi dlăng jing ƀĭng ngă lŏ hma čang hmăng, čang guôn”.

Boh sĭt mơ̆ng gru hmô brei ƀuh, dưi mkăp mrô krĭng pla mrâo knŏng jing knhuang tal êlâo. Čiăng krơ̆ng kjăp mrô krĭng pla leh anăn pŏk mlar anôk ba čhĭ, mnuih pla mjing ăt hluê ngă djŏ hdră, ksiêm dlăng mnơ̆ng dhơ̆ng ba yua, hnơ̆ng tŭ jăk mnơ̆ng dhơ̆ng leh anăn klei dưi tui duah phŭn agha.

Ti să Đơn Dương, dŭm gŏ êsei pla boh kruê̆ hruê̆  hlăk dôk mđĭ sa knhuang êjai amâo djŏ knŏng krơ̆ng kjăp dŭm klei găl mơ̆ng mrô krĭng pla mjing ƀiădah lŏ duh bi liê sang ală kĭng, pla mjing hluê hdră sinh học leh anăn kriê dlăng kjăp klei čih pioh krĭng pla mjing čiăng mđĭ hnơ̆ng tŭ jăk, hnơ̆ng mâo leh anăn ênoh yuôm mnơ̆ng dhơ̆ng.

Mơ̆ng mlan 6/2024, Nguyễn Ngọc Vân bi mlih êbeh 3ha sang ală kĭng, sang ñuăl ba pla mjeh boh kruê̆ hruê̆  TC19. Kdrăp ñuăl đru bi hrŏ lu mnơ̆ng ngă mơ̆ng êngao, bi hrŏ hnơ̆ng boh mâo klei êka, mbĭt anăn krơ̆ng kjăp klei đĭ jing, mđĭ hnơ̆ng mnơ̆ng dhơ̆ng djăp hnơ̆ng čuăn ba čhĭ kơ ala tač êngao.

Hdră mkra mjing dưi tă hdră êlan hluê hdră sinh học, bi hrŏ klei ba yua hbâo pruê, êa drao răng mgang mnơ̆ng pla mjing hoá học. Mbĭt anăn, klei čih pioh krĭng pla, hră mơar ngă bruă, hruê mmông leh anăn hnơ̆ng mâo boh mnga dưi hưn mthâo čiăng đru kriê dlăng leh anăn tui duah phŭn agha. Nguyễn Ngọc Vân brei thâo:

“Dŭm sang hrui blei boh kruê̆ hruê̆ prŏng diñu lac̆ tơdah pô ngă hluê hdră doh snăn kah knar amâo mâo ti gŭ ôh 40.000 prăk/kg snăn pô gĭr ktưn rơ̆ng hnơ̆ng c̆uăn anăn. Jih ngă hlăm sang ñuăl snăn dưi mkhư̆ lu mnơ̆ng dhơ̆ng mơ̆ng êngao phiơr mŭt. Mnơ̆ng ngă ƀiă snăn boh siam, jăk hĭn, hnơ̆ng djăp hnơ̆ng c̆uăn ba c̆hĭ kơ ala tac̆ êngao ăt lu hĭn mơh”.

Hlăm đang war, Vân lŏ duh bi liê kơ kdrăp čiăng bi hrŏ klei kpĭ leh hrui pĕ. Boh kruê̆ hruê̆ djăp thŭn dưi hrui pĕ, lŏ dơ̆ng mđam čiăng đĭ êa mil kñĭ êlâo kơ mbha mta. Mta 1 mâo knơ̆ng bruă hrui blei hŏng ênoh hlăm brô 42.000 prăk/kg.

Ăt ti krĭng anei, ayŏng Nguyễn Phi Hùng duh bi liê hlăm brô 1ha boh kruê̆ hruê̆  hluê hdră doh, mđing kơ mnơ̆ng dhơ̆ng sinh học leh anăn bi hrŏ klei ba yua êa drao. Bruă rơ̆ng kơ mrô krĭng pla mjing dưi mkăp mbĭt hŏng ksiêm dlăng mnơ̆ng dhơ̆ng ba yua, hnơ̆ng tŭ jăk mnơ̆ng dhơ̆ng leh anăn ksiêm dlăng êlâo kơ ba hlăm hdră ba čhĭ.

Pla hluê hdră anei snăn bi hrŏ brei krih dŭm mta êa drao hoá học, ênoh ăt hơĭt hĭn mkă hŏng pla ti êngao. Hbâo, êa drao lu jing ba yua hluê hdră sinh học. Mnơ̆ng dhơ̆ng leh anăn ba nao ksiêm dlăng, djăp hnơ̆ng čuăn kơh dưi ba čhĭ".

Dŭm gŏ êsei mkra mjing dôk ƀrư̆ ƀrư̆ bi leh klei čih pioh krĭng pla mjing leh anăn tui duah phŭn agha, mơ̆ng hră čih pioh hdră pla mjing, mnơ̆ng yua, hruê leh anăn hnơ̆ng mâo truh kơ klei hâo hưn anôk đŭng hruh, mrô krĭng pla leh anăn anôk ba čhĭ mnơ̆ng dhơ̆ng. Mơ̆ng anăn, mrô krĭng pla mjing jing kdrăp kriê dlăng hnơ̆ng tŭ jăk hlăm kluôm hdră pla mjing.

Hluê ngă Hdră mtrŭn 36/2026 mơ̆ng Knŭk kna, klei ngă hră mơar kơ mrô krĭng pla, mrô anôk đŭng hruh dưi ngă ênưih hĭn, ƀiădah brei rơ̆ng kjăp hdră ngă bruă, hnơ̆ng tŭ jăk leh anăn klei čih pioh ăt brei rơ̆ng kjăp. Anei jing tur knơ̆ng čiăng kơ boh kruê̆ hruê̆  Lâm Đồng mđĭ ênoh yuôm, pŏk mlar anôk ba čhĭ leh anăn ngă jăk hĭn dŭm hnơ̆ng čuăn ba čhĭ kơ ala tač êngao.

Hdră mtrŭn mrô 36/2026 mơ̆ng knŭk kna bi hrŏ leh klei ngă hră mơar kơ mrô krĭng pla mjing, mrô anôk đŭng hruh, mjing klei găl čiăng kơ mnuih ƀuôn sang, êpul hgŭm bruă lehanăn anôk bruă duh mkra dưi mâo klei găl hĭn. Khădah snăn, dưi mkăp mrô knăl mrâo knŏng jing knhuang tal êlâo. Yuôm bhăn hĭn jing si srăng ngă čiăng kơ krĭng pla mjing krơ̆ng kjăp hdră mă bruă, ksiêm dlăng hnơ̆ng tŭ jăk, tui duah phŭn agha lehanăn mkăp mnơ̆ng dhơ̆ng hŏng wăl anôk mnia mblei hơĭt kjăp. Lê Quốc Thanh, Khua anôk bruă mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma ala čar hưn kơ dŭm hdră msir čiăng kơ hdră mtrŭn nao hlăm klei ngă bruă.

-Akâo kơ ih brei thâo, hdră mtrŭn 36/2026 mơ̆ng knŭk kna bi ênưih leh klei ngă hră mơar kơ mrô krĭng pla mjing, mrô anôk đŭng hruh. Anôk bruă mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma ala čar si srăng ngă čiăng kơ ƀĭng ngă lŏ hma, êpul hgŭm bruă ênưih dưi dưn lehanăn hluê ngă tŭ dưn hĭn?

Lê Quốc Thanh: Leh hdră mtrŭn mrô 36 mâo mtrŭn, anôk bruă mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma ala čar bi hgŭm leh hŏng dŭm anôk bruă thơ̆ng kơ bruă čih mkra hră mơar pioh mjuăt bi hriăm, ktrâo lač lehanăn mjuăt bi hriăm kơ phung mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma hlăm kluôm ala.

Hmei mkŏ mjing dŭm mta hră mơar hluê hdră ênưih, ênưih thâo săng čiăng kơ phung knuă druh alŭ wăl leh anăn mnuih ƀuôn sang dưi ba yua mtam. Hră mơar dưi mđup brei wăt rup leh anăn hlăm dŭm kdrăp hâo hưn, đru kơ mnuih pla mjing dưi ksiêm dlăng hdră ngă bruă, hdră hưn mthâo leh anăn dŭm knhuang hluê ngă djŏ tuôm kơ mrô krĭng pla mjing, mrô anôk đŭng hruh.

Mbĭt hŏng anăn, Anôk bruă mkŏ mjing klei mtô bi hriăm, mjuăt bi hriăm kơ êpul mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma, boh nik jing êpul mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma gưl să leh anăn êpul mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma yang ƀuôn. Anei jing êpul ngă bruă klă anăp hrăm mbĭt hŏng mnuih ƀuôn sang ti krĭng pla mjing, đru kơ mnuih ƀuôn sang tŭ mă dŭm klei čuăn mrâo leh anăn msir mghaih dŭm boh klei mâo hlăm boh sĭt.

-Dưi mkăp mrô knăl mrâo knŏng jing knhuang tal êlâo. Ya hdră êlan čiăng kơ dŭm krĭng pla mjing krơ̆ng kjăp mrô knăl, rơ̆ng hnơ̆ng tŭ jăk leh anăn tui duah phŭn agha?

Lê Quốc Thanh: Mbĭt hŏng hră mơar ktrâo lač kơ klei čih anăn, hưn mthâo mrô krĭng pla mjing hlăm kdrăp điện tử, hmei lŏ čih mkra dŭm hdră êlan pla mjing klă klơ̆ng leh anăn mkŏ mjing klei hriăm mjuăt čiăng kơ mnuih ƀuôn sang hluê ngă djŏ mtam ti krĭng pla mjing.

Mrô krĭng pla mjing knŏng jing sa klei găl. Klei yuôm bhăn hĭn jing mnuih pla mjing brei ba yua leh anăn rơ̆ng djŏ hdră mnêč. Kyua anăn, Anôk bruă mjuăt bi hriăm êpul mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma leh anăn mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma êpul êya ti alŭ wăl čiăng kreh nao mbĭt, đru kčĕ kơ mnuih ƀuôn sang.

Hlăm hdră mkra mjing, mơ̆ng ba yua mnơ̆ng dhơ̆ng bruă lŏ hma phŭn tal êlâo truh kơ gang mkhư̆ klei hluăt ƀơ̆ng mnơ̆ng ngă amâo dah dŭm boh klei mâo, mnuih ƀuôn sang dưi bi trông klă anăp hŏng êpul mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma čiăng mâo klei ktrâo lač djŏ guôp. Knŏng tơdah kriê dlăng leh anăn krơ̆ng kjăp mrô krĭng pla mjing snăn kơh mnơ̆ng dhơ̆ng dưi mkăp djŏ hŏng klei čiăng mơ̆ng wăl anôk mnia mblei.

Akâo kơ ih brei thâo, hŏng ana kruĕ hruĕ ti Lâm Đồng, si anôk bruă ktrâo atăt c̆iăng mđĭ lar bruă pla mjing hluê hdră, mkŏ krĭng pla mjing hŏng bruă mkra mjing lehanăn ba c̆hĭ kơ ala tac̆ êngao?

Lê Quốc Thanh: Ară anei mâo leh lu êdi phung duh mkra duh bi liê kơ sang mkra mjing. Klei yuôm bhăn jing brei mkŏ mjing krĭng pla mjing hơĭt kjăp lehanăn mkŏ mjing bruă pla mjing hlue hŏng ênoh yuôm.

Hlăm anăn, bruă klam mơ̆ng êpul hgŭm bruă, êpul bi mguôp leh anăn bruă sang čư̆ êa alŭ wăl jing yuôm bhăn êdi. Êpul mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma leh anăn mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma êpul êya srăng đru kơ mnuih ƀuôn sang kơ hdră mnêč, mkŏ mjing hdră mkra mjing, ruah hdră mnêč leh anăn dŭm hdră ba yua djŏ guôp. Dŭm mta bruă brei mkŏ mjing mđrăm mbĭt, kyuadah tơdah amâo mâo mđing kơ ya mta bruă snăn klei tŭ dưn srăng toh hroh. Hlăm klei pla mjing ară anei ăt dôk điêt, mkŏ wĭt bruă pla mjing jing mta yuôm bhăn êdi čiăng mkŏ mjing krĭng pla mjing djăp prŏng leh anăn hơĭt kjăp.

Hŏng gru hmô boh kruê̆ hruê̆  ti Lâm Đồng, phŭn tal êlâo kâo ƀuh mnuih ƀuôn sang klă klơ̆ng thâo ngă leh hdră mnêč. Ƀiădah, ăt brei ksiêm dlăng jăk hĭn hnơ̆ng tŭ jăk, boh nik jing hnơ̆ng bi knar mơ̆ng mnơ̆ng dhơ̆ng.

Bruă anei brei ngă mtam mơ̆ng klei c̆uăl mkă krĭng pla mjing, kriê dlăng, khăt adhan lehanăn dŭm hdră mnêc̆ ngă bruă mkăn. Sa mta bruă mkăn jing brei mkŏ wĭt bruă pla mjing hluê hdră. Ară anei lu mnuih ƀuôn sang ăt c̆hĭ mnơ̆ng kơ phung ghan mnia lehanăn jưh knang lu hlăm yan boh mnga.

Hmei hmăng hmưi dŭm klei kuôl kă bi hgŭm dưi mkŏ mjing hnưm hĭn, mơ̆ng hlăk mphŭn mkra mjing. Ƀĭng ngă lŏ hma brei bi mklă mơ̆ng akŏ mnơ̆ng dhơ̆ng srăng mkăp kơ anôk ba čhĭ čiăng ba yua djŏ hnơ̆ng čuăn hdră mnêč mơ̆ng anôk ba čhĭ anăn; mbĭt anăn bi hgŭm kjăp hŏng anôk bruă duh mkra leh anăn sang mkra mjing čiăng pral hĭn kơ anôk ba čhĭ.

-Hlăm wưng kơ anăp, hdră bruă mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma si srăng ngă čiăng bi mguôp tŭ dưn hĭn plah wah ƀĭng ngă lŏ hma, êpul hgŭm bruă, anôk bruă duh mkra leh anăn anôk mnia mblei?

Lê Quốc Thanh: Êlâo hĭn, brei bi mlih klei mĭn mơ̆ng mnuih ngă bruă mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma. Êlâo dih, bruă mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma lu jing kơ klei ba jao hdră mnêč; bi ară anei brei mlih jing klei mĭn hrăm mbĭt, đru kčĕ leh anăn bi mlih mbĭt hŏng mnuih pla mjing.

Mnuih ngă bruă mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma brei hluê ngă hŏng klei mĭn bruă duh mkra bruă lŏ hma leh anăn jih jang ênoh yuôm. Amâo djŏ knŏng thâo kơ hdră pla mjing ƀiădah lŏ thâo kơ anôk mnia mblei, hnơ̆ng čuăn hnơ̆ng tŭ jăk, mnơ̆ng dhơ̆ng ba yua leh anăn dŭm klei čiăng djŏ tuôm kơ bruă ba čhĭ mnơ̆ng dhơ̆ng. Tal dua, hmei lŏ dơ̆ng mđĭ kyar êpul mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma yang ƀuôn čiăng mđĭ ênoh mnuih klă anăp nao hgŭm đru kơ dŭm hdră mkra mjing.

Tal tlâo, anôk bruă mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma srăng bi hgŭm kjăp hĭn hŏng bruă sang čư̆ êa alŭ wăl hlăm hdră lŏ mkŏ wĭt bruă pla mjing, ktrâo lač kơ mnuih ƀuôn sang nao hgŭm hlăm êpul hgŭm bruă leh anăn hdră mkra mjing mơ̆ng phŭn hlŏng kơ êdŭk.

Mta kñăm jing mkŏ mjing êpul mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma ƀrư̆ hruê ƀrư̆ thơ̆ng kơ bruă, hrăm mbĭt, đru, ktrâo lač, hưn brei răng leh anăn hâo hưn kơ mnuih pla mjing. Mâo msĕ snăn, mtrŭt mđĭ bruă lŏ hma kơh klă sĭt jing kdrông mkŏ plah wah mnuih ƀuôn sang ngă lŏ hma, êpul hgŭm bruă, anôk bruă duh mkra leh anăn wăl anôk mnia mblei.