MĐĬ BOH TŬ BOH MNGA BRUĂ LŎ HMA KRĬNG ČƯ̆ ČHIĂNG KNÔNG LĂN QUẢNG TRỊ

VOV4.Êđê- Lač kơ mnơ̆ng mơ̆ng bruă lŏ hma sui hŏng anei, arăng kreh lač kơ krĭng lăn dap. Khă snăn, ti Quảng Trị, krĭng lăn čư̆ čhiăng, knông lăn mâo klei găl mđĭ kyar msĕ si ana kphê, hbei blang, mtei, ana pioh mkra hlĭn êa drao dưi mđĭ kyar jing krĭng thơ̆ng pla dŭm mta mnơ̆ng anei lehanăn dŭm mta mnơ̆ng mâo mkra mjing dưi ba čhĭ ti lu ala čar.

 

 

 

 

Krĭng knông lăn mơ̆ng Khe Sanh truh kơ Hướng Phùng ti kdriêk Hướng Hoá dưi bi hmô msĕ si Đà Lạt tal 2, kyua mâo klei găl mơ̆ng êlâo jing lăn hrah bazan, yan adiê êđăp jih thŭn. Kyuanăn yơh, êlâo dih phung Prăng čuăn ruah anôk anei jing anôk pla mjing kphê hlăm dŭm thŭn kiă kriê krĭng Ngŏ. Dŭm să Hướng Phùng, Hướng Linh, Hướng Sơn dưi dlăng jing anôk pla mjing kphê phŭn ti Quảng Trị hŏng ênhă êbeh 5.000ha. Kphê tinei lu jing Arabica, sa mta kphê jăk mâo lu mnuih ti Ơrôp khăp êdi. Hluê si Lê Trung Hưng, sa čô thơ̆ng kơ kphê jăk yâo brei thâo:

 

Klei găl mơ̆ng kphê krĭng anei jing mâo leh klei hing mơ̆ng đưm truh kơ ară anei, ti Việt Nam drei, jih jang thâo sơăi Quảng Trị mâo kphê nao mbĭt hŏng hƀuê ênuk pla mjing kphê mơ̆ng ênuk Prăng mrâo ba mjeh kphê, lŏ sa mta jing ƀĭng ngă lŏ hma tinei mâo klei kreh kriăng êdi, kyua diñu thâo lăn ala, yan adiê tinei găl êdi hŏng bruă pla mjing ana kphê.

 

Tơdah ana kphê dôk mđĭ kyar hŏng êlan mnơ̆ng jăk yâo, bi kơ ana hbei ƀlang tinei dưi pŏk phai klei mnia mblei truh kơ Orôp leh anăn Amrĭk. Hŏng kluôm ênhă pla mjing êbeh 12.000 ha, klei tŭ mơ̆ng ana hbei ƀlang ba wĭt kơ ƀĭng ngă lŏ hma ti Quảng Trị knŏng dôk ti tluôn ana mdiê. Ti 2 kdriêk krĭng čư̆ čhiăng Hướng Hóa leh anăn Dak Rông, anôk pla mjing kơ sang măi mkra mjing kpŭng hbei ƀlang Hướng Hoá mâo êbeh 6.000ha. Hnơ̆ng hbei ƀlang mơ̆ng ênhă anei dôk bi djăp 60% hnơ̆ng ngă bruă mơ̆ng sang măi. Pătdah, knŏng ti Quảng Trị đuč, ƀĭng ngă lŏ hma pla mjing ana hbei ƀlang ti kdriêk Hướng Hoá mkŏ mjing êpul hgŭm bruă êtuh êklăk prăk, jing hnư prăk hrui wĭt mơ̆ng dŭm gŏ sang pla mjing hbei ƀlang tinei mâo mơ̆ng 100 êklăk prăk kơ dlông. Lê Văn Thể, khua kiă kriê srăng mkra mjing kpŭng hbei ƀlang Hướng Hoá – Quảng Trị brei thâo:

Ana hbei ƀlang pla mjing ti krĭng anei mâo hnơ̆ng boh mnga leh anăn hnơ̆ng tŭ jăk êdi, mâo phung blei ba yua hlăm leh anăn êngao ala čar khăp čiăng, mâo anăn knăl jăk čiăng dưi ba čhĭ mnơ̆ng dhơ̆ng anei. Kâo ƀuh klei găl mơ̆ng bruă mđĭ hnơ̆ng boh mnga jing prŏng êdi, hnơ̆ng hbei ƀlang kah knar mơ̆ng Quảng Trị mơ̆ng 16 – 20 tôn hluê si grăp krĭng.

Klei yăl dliê mơ̆ng ana kphê leh anăn hbei ƀlang dưi bi klă anăn knăl. Ti dŭm krĭng kngư leh anăn čư̆ čhiăng knông lăn Quảng Trị lŏ mâo thiăm ana mtei leh anăn dŭm mta ana êa drao mkăn. Hŏng klei bi mguôp mơ̆ng dŭm mta ana pla mjing anei, dưi mkŏ mjing leh klei tŭ dưn kơ jih jang mnơ̆ng dhơ̆ng boh mnga bruă lŏ hma. Hluê si klei tĭng mkă mơ̆ng dhar bruă lŏ hma, Quảng Trị mâo hlăm brô 1000 mta ana êa drao mdê mdê msĕ si dŭm mta ana quế, sa nhân, ana kpăr, ana chẩu, trŏng prĭl, êč atâo, kñĭt, êya, Diệp Hạ Châu… Hluê si aduôn Mai Thị Thủy, knơ̆ng bruă mkra mjing êa drao Định Sơn – Quảng Trị:

Mai Thị Thủy, công ty mkra êa drao hlĭn Định Sơn- Quảng Trị:

 

Krĭng hmei pla mjing amâo mâo yua êa drao, amâo mâo yua hdră angre, hmei knŏng yua mă hbâo brŭ…

 

Ăt msĕ hŏng dŭm alŭ wăl čư̆ čhiăng mkăn, Quảng Trị mâo lu mta boh mnga bruă lŏ hma mâo boh tŭ hlăm bruă duh mkra, bŏ hŏng klei găl dưi mđĭ kyar, đru mkŏ mjing hdră duh ƀơ̆ng leh anăn mđĭ hĭn hnư hrui wĭt kơ mnuih ƀuôn sang. ƀiădah, lu mta boh mnga bruă lŏ hma krĭng anei amâo mâo jăk dưi truh ôh ti dŭm anôk mnia mblei prŏng, mkra mjing hŏng klei hliê leh anăn điêt, ka mâo ôh boh tŭ kjăp kơ klei bi mguôp. Mâo đa đa mnơ̆ng dhơ̆ng duh bi bi liê kơ rup, anăn knăl leh anăn mâo klei tŭ yap jing mnơ̆ng dhơ̆ng OCOP gưl čar, ƀiădah bruă hưn mdah ăt dôk awăt êdu, kyuanăn bruă truh kơ phung ba yua, pŏk phai anôk mnia mblei ăt dôk kƀah lu mơh. Mbĭt hŏng anăn lŏ mâo lu klei dleh dlan mkăn msĕ si yan pla mjing, hnơ̆ng tŭ jăk mnơ̆ng dhơ̆ng, hnơ̆ng čoh čuăn anôk mnia mblei. Hluê si phung thơ̆ng kơ bruă, čiăng mkra mjing ƀrư̆ hruê ƀrư̆ lu boh mnga bruă lŏ hma doh, kñăm mđĭ klei bi ktưn, mđĭ kyar boh mnga bruă lŏ hma alŭ wăl čư̆ čhiăng, dŭm knơ̆ng bruă, dhar bruă, alŭ wăl leh anăn phung pla mjing čiăng bi mâo ênŭm dŭm hdră kčah klă klơ̆ng. Hluê si aduôn Nguyễn Thị Thu, Khua kiă kriê mkŏ mjing Bruă lŏ hma mnơ̆ng dhơ̆ng hdĭp kjăp MEVI brei thâo:

 

Sơnăn, klă sĭt tinei mâo 2 bruă anăn jing bruă ka mâo ôh boh kdrŭt, si ngă hdră êlan srăng ngă, drei čiăng mkŏ mjing dŭm mta mnơ̆ng dhơ̆ng leh anăn jing anôk tui hriăm, ba klei khăp čiăng kơ ƀĭng ngă lŏ hma. Tal 2, dŭm hdră mkăp anăn čiăng kñăm kơ hnơ̆ng tŭ jăk hlăm bruă mtô mjuăt bi hriăm, kbiă mơ̆ng dŭm klei čiăng klă sĭt mơ̆ng mnuih ƀuôn sang leh anăn mtô lač hluê si klei bi hmô djă kngan ktrâo bruă, đa đa hluê hriăm mơ̆ng dŭm đang war leh tŭ jing, anăn yơh jing bruă dưi đru kơ mnuih ƀuôn sang, tơdah amâo mâo mâo, ngă klei anăn jing dleh êdi.

Phạm Hồng Quất, Khua kiă kriê anôk bruă mđĭ kyar anôk mnia mblei leh anăn knơ̆ng bruă kreh knhâo mrâo mrang lač msĕ sơnei:

 

Klei anăn dôk kƀah lu êdi čiăng kơ diñu dưi mlih amâodah dŭm mta mnơ̆ng dhơ̆ng bruă lŏ hma ară anei mâo lu hnơ̆ng mrâo, čiăng kơ dŭm mta mnơ̆ng dhơ̆ng mtah doh nao mbĭt hŏng klei đĭ kyar kjăp, anăn jing dŭm hdră tă dưi bi lar klei găl mơ̆ng pô. Čiăng dưi ngă bruă anăn srăng mđĭ hĭn klei bi mguôp mkŏ mrâo leh anăn mđĭ kyar wăl mnơ̆ng dhơ̆ng hdĭp mlih mrâo leh anăn pŏk, bi mguôp kjăp hŏng klei čô̆ kơ bruă ala čar leh anăn nao mbĭt hŏng mnuih ƀuôn sang Việt Nam ti ala tač êngao čiăng dưi nao hmar leh anăn kjăp hĭn.

 

Dưi lač msĕ sơnei, čư̆ čhiăng, dliê kmrơ̆ng brei leh kơ krĭng lăn Quảng Trị dŭm klei găl hjăn čiăng mđĭ kyar bruă lŏ ham. Ƀiădah ênhă pla mjing amâo mâo prŏng ôh, dŭm mta boh mnga bruă lŏ hma lu jơr. Čiăng mđĭ hĭn boh tŭ kơ boh mnga bruă lŏ hma, boh nik jing dŭm alŭ wăl krĭng čư̆ čhiăng, ƀĭng ngă lŏ hma drei dôk mkŏ mjing leh anăn bi klă dŭm mta mnơ̆ng dhơ̆ng jing mnơ̆ng jăk yâo. Boh tŭ anăn jing klei bi mguôp mơ̆ng sa krĭng bŏ hŏng mđiă leh anăn angĭn hjan.

 

 

Viết bình luận