Ti đang pla mjing prŏng 6ha ti să Măng Đen, čar Quảng Ngãi, aduôn Đào Thị Hương pioh ênhă prŏng lăn pla kphê Arabica. Hlăm anăn, 4ha mâo leh boh pĕ, 2 ha dôk lŏ dơ̆ng pŏk phai. Pluă mbĭt dŭm pruĕ kphê jing boh kruĕ, kruĕ dŭng, boh truôl, boh ƀơr leh anăn lu mta ana pla mjing mkăn, mkŏ mjing gru hmô pla mjing lu jơr, ba yua tŭ dưn boh tŭ lăn ala, mkŏ mjing hnư hrui wĭt kluôm thŭn.

Hluê si aduôn Hương, kphê Arabica ti Măng Đen mâo lu klei găl kyua yan adiê leh anăn lăn pla mjing. Gŏ sang ruah pla mjing kphê hnơ̆ng jăk, pĕ ksă leh anăn mkra mjing hluê si klei čuăn mơ̆ng anôk ba čhĭ.

          Ară anei 4ha kphê hrui pĕ hlăm brô 24 - 25 tôn hlăm grăp thŭn. Kyua ênoh čhĭ yuôm hĭn ênoh kah knar, kphê jing hnư hrui wĭt phŭn mơ̆ng gŏ sang. Năng mđing, đang kphê pla hlăm brô 17 thŭn leh ƀiădah ana ăt čăt đĭ jăk, brei pĕ boh hơĭt kjăp.

Kyua kphê dưi ba čhĭ kơ Ơrôp, gŏ sang aduôn Hương srăng hrui pĕ êjai kphê ksă jih, amâodưi pĕ boh mtah amâodah ka să djăp. Kphê dưi pĕ jing lu gưl, ruah boh ksă. Klei anei bi luč liê lu hruê ai ƀiădah đru kơ kphê mâo hnơ̆ng tŭ jăk, bi mâo djăp klei čuăn mơ̆ng phung blei.

Čiăng dưi mâo ênhă kphê msĕ ară anei kyua mâo ênoh prăk brei čan mơ̆ng Agribank hrăm mbĭt hŏng gŏ sang aduôn Hương mơ̆ng dŭm thŭn tal êlâo mđĭ kyar bruă mkra mjing. Thŭn 2011, gŏ sang ñu lŏ dơ̆ng čan thiăm hlăm brô 1 êklai prăk, leh anăn lŏ dơ̆ng bi mbŏ ênoh prăk. Truh kơ ară anei, nư jih jăng truh hlăm brô 1,7 êklai prăk, lu jing đru pŏk mlar ênhă pla mjing leh anăn duh bi liê kriê dlăng ana pla mjing. Aduôn Đào Thị Hương bi êdah:

“Mơ̆ng ênoh prăk lĭng čan mơ̆ng knơ̆ng prăk đru bruă lŏ hma leh anăn mđĭ kyar krĭng ƀuôn sang čiăng pŏk mlar bruă lŏ hma, mta phŭn jing hluê bruă lŏ hma truh kơ mduôn khua. Msĕ si asăr kphê ba čhĭ mơ̆ng hmei ară anei jing hơĭt kjăp. Hơĭt kjăp kyua dưi ba čhĭ ti Ơrôp. Boh kdrŭt anăn ba pô nao, brei pô khăp hluê bruă kphê anei.”

Êngao kơ kphê, gŏ sang aduôn Hương lŏ pla lu mta ana ƀơ̆ng boh leh anăn ngă bruă anôk mdei msăn. Ƀiădah, hdră tă wưng sui ăt knăm kơ bruă bruă lŏ hma, boh nik mđĭ kyar kphê Arabica hnơ̆ng tŭ jăk. Mơ̆ng klei yăl dliê mơ̆ng gŏ sang aduôn Hương, dưi ƀuh, ênoh prăk lĭng čan amâo djŏ knŏng đru kơ mnuih ƀuôn sang mâo thiăm prăk duh bi liê ƀiădah lŏ mkŏ mjing klei găl mlih mơ̆ng mkra mjing hliê điêt jing ba čhĭ mnơ̆ng dhơ̆ng, mđĭ ênoh mnơ̆ng dhơ̆ng.

Agribank Anôk bruă Kon Briah klam ti 2 alŭ wăl ti kdriêk Kon Braih leh anăn Kon Plông mơ̆ng čar Kon Tum hđăp. Ară anei anôk bruă kriê dlăng bruă ngăn prăk ti dŭm să Kon Braih, Đăk Rve, Măng Đen, Măng Bút leh anăn Kon Plông.

Ana pla mjing sui thŭn jing sa hlăm dŭm mta bruă mâo Agribank mđing tal êlâo kyua prăk hrui wĭt hơĭt, mâo wưng sui. Mơ̆ng gru hmô pla mjing leh anăn klei čiăng ngăn prăk mơ̆ng grăp gŏ sang, knơ̆ng prăk ksiêm dlăng brei čan găl guôp, mbĭt anăn dăp êpul knuă druh klam ti alŭ wăl čiăng jên jêñ thâo klă boh sĭt, đru kơ phung lĭng čan.

Hŏng alŭ wăl Kon Briah, ksu ară anei ăt jing ana pla mjing phŭn. Kphê Arabica ăt mâo mnuih ƀuôn sang uêñ mĭn, boh nik jing dŭm anôk mâo klei găl lăn pla mjing, yan adiê găl guôp. Ƀiădah, anei jing mta ana čiăng kơ hdră pla mjing dleh, hdră duh bi liê găl guôp kơh dưi bi lar boh tŭ. Nghiêm Minh Tuấn, k’iăng khua klam bruă Agribank Kon Briah brei thâo, ênoh prăk brei čan mơ̆ng anôk bruă ară anei mâo hlăm brô 1.730 êklai prăk, đĭ 86% mkă hŏng akŏ thŭn. Hlăm klei brei čan, ênoh prăk đru kơ bruă lŏ hma, pla ana sui thŭn leh anăn rông mnơ̆ng mâo ênoh lu hĭn:

“Knuă druh knơ̆ng prăk ăt dăp djăp leh anăn đru jăk êdi kơ mnuih ƀuôn sang. Hŏng phung dleh dlan kơ klei čih hră mơar knuă druh ăt đru. Agribank ăt mbha bruă kơ grăp knuă druh klam grăp alŭ wăl. Leh anăn grăp mlan mâo klei bi klă klei đĭ kyar mơ̆ng alŭ wăl pô…Êpul khua gĭt gai ăt mâo hdră tă kơ knuă druh, phung mă bruă kơ bruă đru kơ phung lĭng čan, thâo klă boh sĭt”.

Klă sĭt klei mkra mjing mơ̆ng mnuih ƀuôn sang, Agribank Kon Tum bi klă hrăm mbĭt hŏng mnuih ƀuôn sang amâo djŏ knŏng hŏng ênoh prăk ƀiădah hŏng bruă mbĭt hŏng nah gŭ, thâo klă klei čiăng leh anăn mtô kơ mnuih ƀuôn sang yua prăk djŏ hdră. Êjai ênoh prăk nao mbĭt hŏng ana pla mjing găl guôp leh anăn hdră plam jing tŭ dưn, mnuih ƀuôn sang mâo thiăm klei găl čiăng duh bi liê wưng sui, pŏk mlar hnơ̆ng leh anăn mđĭ hnư hrui wĭt.

Ară anei kluôm čar Quảng Ngãi pla leh êbeh 5.000ha kphê krĭng êăt, lu ti dŭm să Tu Mơ Rông, Măng Ri, Măng Đen, Kon Plông, Măng Bút, Đăk Plô leh anăn Xốp. Kphê krĭng êăt dưi bi klă jing sa hlăm dŭm ana pla mjing phŭn mâo klei găl, djŏ guôp hŏng yan adiê, lăn pla mjing leh anăn krĭng čư̆ čhiăng Yŭ Čar Quảng Ngãi. Bruă pŏk mlar ênhă nao mbĭt hŏng mđĭ hnơ̆ng tŭ jăk mnơ̆ng dhơ̆ng dôk pŏk êlan đĭ kyar bruă duh mkra mrâo, đru mđĭ hnư hrui wĭt kơ mnuih ƀuôn sang.

Mbĭt hŏng kphê, đa đa ana pla mjing mâo ênoh msĕ si durian, ksu…ăt dôk dưi mđĭ kyar ti dŭm alŭ wăl nah Yŭ. Anei dưi dlăng jing dŭm ana pla mjing phŭn, đru bi mlih bruă lŏ hma, mkŏ mjing hdră duh ƀơ̆ng hơĭt kjăp kơ mnuih ƀuôn sang krĭng čư̆ čhiăng.