Tui si êpul bruă tač êngao kơ klei răng mgang mnơ̆ng dhơ̆ng dliê ti Việt Nam, Lao, Campuchia jing 3 ala čar kreh đăm gua lua mnah lu hĭn êdi hlô dliê, lehanăn mâo lu snăk hlô dliê lehanăn čĭm čap ba čhĭ hlăm sang mnia, sang huă ƀơ̆ng. Êjai anăn, mâo lu mta klei ruă bi mtưp mơ̆ng hlô dliê jing prŏng snăk djŏ hŏng mnuih. Klei čhĭ mnia hlô dliê lŏ dơ̆ng ba lu klei amâo mâo jăk mkăn, ngă luič ram hlô hlăm dliê, lehanăn hmăi amâo mâo jăk kơ klei suaih pral anak mnuih mơh.

Nguyễn Đào Ngọc Vân, pô kčĕ bruă kơ ala čar bi kdơ̆ng hŏng klei čhĭ mnia hlô mnơ̆ng dliê, mơ̆ngêpul bruă hgŭm hŏng tač êngao kơ klei răng mgang mnơ̆ng dhơ̆ng dliê ti Việt Nam lač, mơ̆ng bruă mtrŭt mjhar kăm ghă anei srăng đru phung ƀuôn sang ti dŭm boh čar, ƀuôn prŏng thâo săng, lehanăn amâo mâo lŏ blei ƀơ̆ng ôh kđeh hlô dliê. Boh tŭ dưn klei ksiêm duah brei ƀuh, kbiă hriê mơ̆ng klei phung ƀuôn sang ƀơ̆ng kđeh hlô dliê yơh, diñu mâo klei mĭn hlô dliê jing mnơ̆ng doh, khăp ƀơ̆ng, lehanăn mâo đa đa mnuih bi êdah klei thâo hiu duah ƀơ̆ng kđeh čĭm yuôm hĭn kñăm bi êdah klei hing ang pô hŏng hdơ̆ng găp, lehanăn lačdah lŏ mbŏ mnơ̆ng tŭ jăk kơ asei mlei. Mkŏ mjing sa hdră kăm ghă, mtrŭt mjhar jih jang mnuih amâo mâo lŏ blei, amâo mâo lŏ ƀơ̆ng kđeh čĭm hlô ôh. Êpul bruă mơ̆ng ala tač êngao kơ bruă răng mgang mnơ̆ng dhơ̆ng dliê ti Việt Nam lač, čang hmăng hŏng bruă kăm ghă anăn jih jang mnuih srăng thâo săng, lehanăn amâo mâo lŏ blei, amâo mâo đăm gua lua mnah ôh hlô mnơ̆ng dliê lehanăn răng mgang kơ klei suaih pral pô, lehanăn kơ jih jang yang ƀuôn, kyuadah bruă pô ngă anăn jing ênưih ba klei amâo mâo jăk kơ mnơ̆ng dhơ̆ng dliê, lehanăn kơ klei hdĭp anak mnuih, kyua mơ̆ng klei bi mtưp klei ruă mâo mơ̆ng hlô dliê truh kơ anak mnuih.

Nguyễn Văn Chính, Khua knơ̆ng bruă dliê kmrơ̆ng knŭk kna mkuôm Cúc Phương lač, klei blei kđeh hlô dliê yơh ngă kơ hlô dliê hlăm kmrơ̆ng hrŏ ram, lehanăn mơ̆ng anăn lŏ mâo lu mnuih ngă soh hiu đăm gua lua mnah hlô dliê, lehanăn mơ̆ng anăn mơh ba klei amâo mâo jăk kyua huĭ hyưt ênưih bi mtưp klei ruă mơ̆ng hlô dliê kơ anak mnuih, tơdah ăt dôk bi ƀơ̆ng nanao kđeh hlô dliê:

“Mđing kơ bruă hâo hưn, kñăm mđĭ klei phung ƀuôn sang thâo săng, amâo mâo lŏ đăm gua lua mnah hlô mnơ̆ng dliê ôh, huĭdah ngă luič ram djuê ana hlô dliê, kñăm lŏ mjut rông hlô dliê hlăm kmrơ̆ng lehanăn đru bi răng mgang klei suaih pral yang ƀuôn. Mơ̆ng anăn mjing klei mđĭ kyar kjăp kơ lăn čar”.

        Mñă kơ klei huĭ hyưt mơ̆ng dŭm klei tưp lar klei ruă mơ̆ng hlô dliê, Nguyễn Văn Long, Khua hlăm anôk bruă mdrao mgŭn klei ruă kơ mnơ̆ng rông, hlăm Phŭn bruă lŏ hma brei thâo, dlông rŏg lăn ară anei ƀrư̆ hruê ƀrư̆ dưi thâo ƀuh lu mta hlô dliê ba mtưp klei ruă kơ anăp mnuih, mâo dŭm mta klei ruă ngă luič ai dưi bi kdơ̆ng hŏng klei ruă msĕ si klei ruă (AIDS/HIV), Ebola, klei ruă hlăm êlan bi êwa mơ̆ng krĭng Msăt Boh Lăn (MERS-Cov), klei ruă tưp Covid 19 amâodah klei ruă čut kra.

Tui si Nguyễn Văn Long, Khua anôk bruă mdrao mgŭn mnơ̆ng rông lač: Boh phŭn pô mtưp klei ruă mơ̆ng hlô mnơ̆ng hŏng mnuih kyua anak mnuih bi ksĭng truh djŏ hlăm anôk hlô mnơ̆ng hdĭp, mơ̆ng anăn anak mnuih hdĭp mbĭt hŏng hlô mnơ̆ng. Lehanăn mâo dŭm klei bi lua mnah hlông dliê, dŭ mdiăng, čhĭ mnia hlô dliê. Čiăng kơ bruă mơ̆ng knŭk kna mâo kăm mkhư̆ kiăkriê kjăp bruă amâo mâo dưi lŏ đăm gua lua mnah ôh hlô dliê, lehanăn dưi gang mkhư̆ mơh klei ruă tưp mơ̆ng hlô kơ mnuih, drei bi hlue gưt dŭm êpul bruă hŏng tač êngao mtă:

“Drei bi mă bruă hŏng phung duh mkra, boh nik hŏng phung rông mnơ̆ng djŏ tuôm hŏng dŭm mta klei ruă tưp mơ̆ng mnơ̆ng rông kơ mnuih msĕ si: Klei ruă tưp mnŭ ada, klei ruă khŏ mơ̆ng mnơ̆ng rông, klei ruă hdăng, klei ruă kman ƀơ̆ng hlăm êrah. Lehanăn mâo klei bi hgŭm mbĭt hŏng klei kjăp dŭm êpul bruă ala tač êngao kơ bruă răng mgang hlô mnơ̆ng dliê, boh nik kơ klei čhĭ mnia, dŭ mdiăng hlô dliê plah wah Việt Nam hŏng dŭm ala čar lehanăn plah wah dŭm alŭ wăl hlăm lăn čar Việt Nam ară anei, jing bruă năng brei mđing hĭn êdi ară anei, anei jing sa klei lông dlăng prŏng, kyua kñăm kơ bruă čiăng dưi mkhư̆ klei ruă tưp”.

Tui si Nguyễn Quốc Hiệu, K’iăng khua anôk bruă kiă kriê mnơ̆ng dhơ̆ng dliê, năng bi mâo klei bi mguôp kjăp plah wah dŭm anôk bruă djŏ tuôm hlăm klei gang mkhư̆ klei čhĭ mnia kđeh hlô. Mbĭt hŏng anăn ksiêm dlăng, mkra mlih, thiăm mbĭt kơ klei bhiăn răng mgang hlô mnơ̆ng dliê, mkŏ mjing sa klei bhiăn mă bruă bi mguôp dŭm anôk bruă, êpul êya kiă kriê hlô mnơ̆ng dliê, boh nik hŏng bruă hâo hưn čiăng kơ phung ƀuôn sang thâo săng klă kơ dŭm mta mtrŭn mơ̆ng klei bhiăn tar rŏng lăn, mơ̆ng knŭk kna kơ bruă răng mgang hlôg mnơ̆ng dliê, lehanăn brei jih jang mnuih mâo klei thâo săng kơ klei huĭ hyưt dah mă hlô dliê jing pô ênưih bi mtưp klei ruă, amâo mâo rông, čuh tă lehanăn čhĭ mnia blei ƀơ̆ng hlô dliê ba klei jhat kơ asei mlei kơ kơ yang ƀuôn./.