Ƀuôn Rìn ti să Trường Sơn, kdriêk Quảng Ninh, čar Quảng Bình jing sa boh ƀuôn dôk ti knông lăn hŏng ala čar Lao mâo boh taih knông lăn hlăm brô 40km. Tinei jing djuê ana Vân Kiều hdĭp hŏng bruă hma pưk, lehanăn ma yua mnơ̆ng mơ̆ng djiê. Trần Văn Phúc, sa čô mnuih mâo k’hưm ti ƀuôn Khe Cát, să Trường Sơn, êgao kơ 80 thŭn leh, jing ti thŭn mduôn khua ƀiădah ñu ăt kjăp ai tiê, hdĭp hŏng klei kreh knhâo mă bruă thâo bi hmô jăk kơ anak čô. Hŏng bruă klam jing mnuih mâo k’hưm, ñu thâo săng klă kơ klei yuôm bhăn hlăm klei dưi êngiê lăn čar, klei êđăp ênang ti knông lăn, lehanăn djăp mta klei bhiăn mơ̆ng Đảng, knŭk kna. “Lač kơ ƀuôn hmei, ƀuôn Khe Cát anei, phung khua kiă kriê ngă jăk bruă knuă, amâo mâo kpiê êsei, amâo in jin. Digơ̆ kreh kruiñ mă bruă knuă mơ̆ng phŭn dô truh kơ ară anei. Kâo ngă hĕ klei bi hmô êlâo kơh, tal êlâo jing bi mdoh pưk sang, huă ksă mnăm tŭk čiăng kơ jih jang mnuih hlăm ƀuôn bi tui hlue. Tal dua, hlăm klei duh ƀơ̆ng mâo klei thâo bi hmô êlâo mơh čiăng kơ anak čô tui hluê. Khădah 84 thŭn leh ƀiădah kâo ăt suaih gĭr ktĭr mă bruă knuă”.

Ƀuôn Ón, jing sa hlăm dua boh ƀuôn hlăm să krĭng dlông Trọng Hoá, kdriêk Minh Hoá, čar Quảng Bình, lu kơ anei jing mnuih djuê ana Rŭk hdĭp mda. Mâo hŏng anei 60 thŭn, mnuih Rŭk ti Quảng Bình hdĭp hlăm krah kmrơ̆ng knŭk kna mkuôm Phong Nha Kẻ Bàng. Diñu hdĭp hlăm ƀăng boh tâo, lehanăn knŏng hdĭp hŏng klei hdĭp hiu duah duiñ pĕ mnơ̆ng dliê lehanăn lua mnah đuič. Mơ̆ng klei anei, thŭn 2008, kahan răng mgang knông lăn čar Quảng Bình iêo jak leh djăp êpul êya lehanăn čung atăt phung ƀuôn sang Rŭk rŭ 10ha lŏ. Kđông kahan răng mgang knông lăn Kà Seng jih ai tiê hgŭm hŏng dŭm knơ̆ng dhar bruă, bruă sang čư̆ êa alŭ wăl hâo hưn, mtrŭt mjhar đru kơ bruă mđĭ kyar klei hdĭp mda, mbĭt hŏng bruă răng mgang klei êđăp ênang hlăm alŭ wăl, msĕ si: Bi mlih mnơ̆ng pla, mnơ̆ng rông, đru phung ƀuôn sang pla dliê, rông kan lehanăn mkra war êning rông mnơ̆ng. Dŭmg thŭn kơ anei, ti sa boh ƀuôn knap mñai hĭn hlăm čar Quảng Bình anei, mâo leh lu gŏ êsei dơ̆ng thâo duah ƀơ̆ng, ngă leh hră akâo đuĕ mơ̆ng ênoh yap jing ƀun ƀin. Trần Xuân Vinh ti ƀuôn Ón jing sa hlăm dŭm phung anăn. Vinh brei thâo, klei hdĭp mda ti ƀuôn Ón hơĭt leh, lehanăn mơak hĭn leh hŏng êlâo: “Pô bi mâo klei mĭn mdê hĭn yơh mkă hŏng êlâo, amâo mâo lŏ jưh knang kơ klei knŭk kna đru nanao ôh. Hruê êlâo kyua dôk hlăm klei knap mñai, knŭk kna ngă brei pưk sang, mbha êmô brei rông. Leh mdul hĭn kei hdĭp mda ară anei, dơ̆ng thâo duh ƀơ̆ng, snăn pô amâo lŏ jưh knang nanao kơ knŭk kna ôh”.

Mbĭt hŏng anăn, lĭng kahan răng mgang knông lăn bi mguôp hŏng bruă sang čư̆ êa alŭ wăl ngă leh lu mta bruă msĕ si “kra êlan hiu duah ƀơ̆ng” pla dliê, luôm lăn huông duôr čư̆ kla”, “kra betong êlan hlăm krah ƀuôn", ktrâo atăt phung ƀuôn sang rông mnơ̆ng, pla djam mtam lehanăn djăp mta ana boh kroh pioh mđĭ kyar klei hdĭp mda, mâo čhĭ mnia. Kyuanăn dŭm boh să ti knông lăn čar Quảng Bình knư hrue knư̆ mâo klei bi mlih leh Trung tá Phạm Văn Phương, Khua kđông kahan knông lăn Ka Seng, mơ̆ng kahan knông lăn čar Quảng Bình brei thâo, sa hlăm dŭm bruă čuăn tal êlâo mơ̆ng kahan ksiêm amâodah kahan răng mgang knông lăn jing mâo klei bi mguôp kjăp hŏng phung ƀuôn sang, boh nik hŏng phung khua mduôn, khua ƀuôn, mnuih mâo k'hưm. “Klei yuôm bhăn hĭn jing kơ klei thâo săng čiăng dưi tlaih mơ̆ng klei ƀun ƀin. Sa hlăm dŭm gŏ êsei kpưn đĭ tlaih kơ ƀun jih ai tiê lŏ thâo đru kơ dŭm gŏ êsei mkăn, mơ̆ng anăn mơh hŏng dŭm bruă mâo ngă leh, mjing kơ klei mnuih ƀuôn sang ƀuh tinăn diñu srăng tui hriăm hlue ngă, lehanăn mâo leh lu mnuih dơ̆ng bi mlih klei pô mĭn”.

Drei dưi lač, dŭm boh ƀuôn ti knông lăn čar Quảng Bình mâo leh klei êđăp ênang, lehanăn klei bi mlih msĕ hŏng ară anei, sa kdrêč kyua klei thâo bi đru, klei gĭr ktĭr mơ̆ng knuă druh lĭng kahan răng mgang knông lăn. Phung ƀuôn sang kơ anei dlăng kơ kahan răng mgang knông lăn msĕ si mnuih hlăm găp djuê, hrăm mbĭt mâo klei bi mguôp răng kriê kjăp klei êđăp ênang knông lăn. Hŏng klei hur har, klei jĕ mgiăm, kñăm lŏ mđĭ hĭn ai tiê klei khăp mơ̆ng phung ƀuôn sang, mơ̆ng anăn, đru kơ lĭng kahan dưi bi leh bruă čuăn kčah jao./.