Trịnh Minh Nhật (45 thŭn) ti ƀuôn hgŭm Buôn Hồ, čar Dak Lak mâo klei ruă tiê B hlăm lu thŭn hŏng anei. Ayŏng Nhật ngă jăk hdră mdrao mgŭn leh anăn nao mkă dlăng djŏ hruê kčah mơ̆ng aê mdrao, ngă dŭm klei mkă dlăng čiăng êdi čiăng bi klă boh tŭ dưn bruă mdrao mgŭn leh anăn ksiêm dlăng boh sĭt klei ruă. Hluê si Ayŏng Nhật, ñu ƀuh hlăm wưng giăm anei, bruă mkă dlăng leh anăn mă boh tŭ klei ksiêm mkă pral hĭn mkă hŏng êlâo, klei ruă ayŏng ƀrư̆ mâo klei hơĭt, klei hdĭp mda, mă bruă knuă msĕ aguah tlam. Ayŏng Trịnh Minh Nhật brei thâo:

“Kâo mâo klei ruă tiê B amâo thâo hlao 19 thŭn hŏng anei. Hruê anei kâo nao ti sang êa drao krĭng Lăn Dap Kngư čiăng mkă dlăng men gan. Kâo hơĭt ai tiê kơ hnơ̆ng jăk bruă mdrao mgŭn ăt msĕ klei ngă bruă ti sang drao anei, kyuanăn 10 thŭn anei kâo mdrao leh anăn mkă dlăng klei suaih pral grăp tuôr tinei”.

Amâo djŏ knŏng ayŏng Nhật, lu phung ruă ti B, ruă tiê C amâodah mâo klei čiăng mkă dlăng, ksiêm dlăng kman HPV dưi dưn boh tŭ êjai sang êa drao krĭng Lăn Dap Kngư ba kdrăp čŏng ksiêm mkă dlăng cobas 5800 ngă bruă. Dưi ba yua mơ̆ng knhal jih mlan 6/2026, truh kơ ară anei kdrăp ngă bruă hơĭt, bi mâo djăp klei čiăng mkă dlăng hnơ̆ng kman mơ̆ng mnuih ƀuôn sang hlăm alŭ wăl. Anei jing kdrăp yua jhlăm klei mkă dlăng sinh học phân tử, ngă klei bi klă hnơ̆ng kman hŏng hdră krĭp, čŏng pô kluôm dhuôm.

Êlâo dih bruă hluê ngă dŭm klei mkă dlăng hnơ̆ng kman lu jing hŏng kdrăp ngă bruă krah wah. Hŏng hdră anei găn lu bruă srăng ngă leh anăn čiăng mâo klei hrăm hlăm bruă sinh học phân tử. Pô ngă bruă srăng ngă lu mta bruă msĕ si mă mta ksiêm mkă, bi kltah axit nucleic, mprăp kơ êa drao, ba mta ksiêm mkă hlăm masin leh anăn ngă dŭm mta bruă hŏng kngan mkăn. Srăng luč hlăm brô 4 - 5 mmông kơ mâo boh tŭ dưn. Klei anei amâo djŏ knŏng luč lu mmông, kdrăp yua leh anăn mnuih mă bruă ƀiădah lŏ mđĭ klei arưp aram soh kyua bruă mă hŏng kiê kngan. Êngao kơnăn, hnơ̆ng klei mkă dlăng hmao ƀuh kman mơ̆ng kdrăp ngă bruă krah wah lu hĭn kyuanăn ênưih lui hĕ đa đa pô mrâo ruă, êjai hnơ̆ng kman hlăm êrah adôk ƀiă. Msir dŭm boh klei anăn, kdrăp cobas 5800 dưi mkra mjing hŏng hdră krĭp leh anăn čŏng pô kluôm dhuôm. Mơ̆ng mă mta ksiêm mkă, bi klah mta, hlăk mblang hŏng hdră sinh học phân tử truh kơ ba wĭt boh tŭ hlăm brô 3 mmông. Leh anăn pô ngă bruă mdrao mgŭn bi mrâo boh tŭ hlăm phần mềm mơ̆ng sang êa drao čiăng ba wĭt boh tŭ kơ mnuih ruă. Sơnăn, kdrăp Cobas 5800 đru bi djŏ hdră êlan, bi hrŏ klei ngă bruă hŏng kngan, bi hrŏ klei tưp plah wah dŭm mta ksiêm mkă klei ruă leh anăn mđĭ hĭn klei hơĭt mơ̆ng boh tŭ ksiêm mkă. Mbĭt anăn, kdrăp lŏ bi hrŏ mmông msir mta ksiêm mkă, mơ̆ng anăn đru kơ pô ruă mă boh tŭ klei ksiêm mkă hnưm hĭn mkă hŏng êlâo. Aê mdrao CKII H'Nương Niê, anôk bruă ksiêm mkă dlăng, sang êa drao prŏng Lăn Dap Kngư brei thâo:

“Hmei yua mă čŏng ngă bruă anei, boh tŭ ba wĭt kơ pô ruă jing djŏ êdi leh anăn mkă hnơ̆ng kman hlăm êrah pô ruă ƀiă kyuanăn măi dưi hmao ƀuh. Wưng ba wĭt boh tŭ pral hĭn mkă hŏng kdrăp ngă bruă krah wah. Boh tŭ dưn ƀuh klă jing mkiêt mkriêm mnuih mă bruă, hdră ngă bruă dưi bi hrŏ hĭn, boh tŭ dưn ba wĭt kơ pô ruă djŏ hĭn”.

          Hŏng bruă ba yua kdrăp čŏng ngă bruă cobas 5800, Sang êa drao prŏng Lăn Dap Kngư bi mbŏ leh lu kdrăp mrâo hlăm klei kriê dlăng klei suaih pral mnuih ƀuôn sang, bi klă klei gĭr mlih mrâo, ba yua klei kreh knhâo kdrăp mrâo hlăm klei mkă dlăng, mdrao klei ruă, mđing truh mta kñăm ba kơ mnuih ƀuôn sang bruă mdrao mgŭn ƀrư̆ hruê ƀrư̆ tŭ jăk, êđăp ênang leh anăn tŭ dưn hĭn.

Hnơ̆ng yuôm bhăn mơ̆ng bruă ksiêm mkă hnơ̆ng kman HBV, HCV leh anăn HPV

Ksiêm mkă hnơ̆ng kman HBV, HCV, HIV leh anăn HPV jing sa hlăm dŭm bruă yuôm bhăn hlăm bruă thâo ƀuh, mdrao mgŭn leh anăn gang mkhư̆ klei ruă tưp, đru ksiêm dlăng boh klei kman, ktuê dlăng boh tŭ mdrao mgŭn, ƀuh hnưm dŭm klei truh kjham, đru mkhư̆ klei tưp lar hlăm êpul êya. Čiăng đru kơ diih thâo săng hĭn kơ hnơ̆ng yuôm bhăn mơ̆ng bruă ksiêm mkă hnơ̆ng kman, klei yuôm bhăn bruă thâo ƀuh hnưm ăt msĕ mơh bruă klam ksiêm mkă hlăm klei mđĭ boh tŭ mdrao mgŭn leh anăn răng mgang klei suaih pral êpul êya, aê mdrao thơ̆ng II H’Nương Niê – Khua Anôk bruă ksiêm mkă, Sang êa drao prŏng krĭng Lăn Dap Kngư mâo klei kah mbha klă klơ̆ng. Ơ aê mdrao, si klei yuôm bhăn bruă ksiêm mkă hnơ̆ng kman hŏng kdrăp čŏng êran cobas 5800 hŏng klei suaih pral mnuih ruă?

 Aê mdrao CKII H’Nương Niê: Anôk ksiêm mkă dưi mprăp kdrăp čŏng êran čiăng ksiêm mkă sinh học phân tử hnơ̆ng kman hlăm êrah mnuih ruă hŏng phung mâo klei ruă tiê mta B, mta C, phung djŏ HIV, amâodah phung mniê mâo kman HPV.  Hdră mkă hơ̆ng kman anei mâo ngă hlue si klei mtă Phŭn bruă mdrao mgŭn čiăng ktuê dlăng hdră mdrao mnuih ruă. Sa čô mnuih ruă tơdah ksiêm mkă klei ruă tiê snăn srăng ngă klei ksiêm mkă mkăn kơ êlan êrah, klei dưi mdrơ̆ng hŏng klei ruă, msĕ si mnuih ruă srăng dưi ksiêm mkă hnơ̆ng tiê, dlăng tiê, leh anăn ksiêm mkă klei ruă tiê tơdah mâo klei ruă snăn srăng mkă hnơ̆ng kman. Mơ̆ng boh tŭ mkă hnơ̆ng kman anei Aê mdrao srăng mâo hdră mdrao amâodah hơăi pô ruă anei. Leh anăn hlăm hdră mdrao mgŭn srăng ktuê dlăng hnơ̆ng kman đĭ amâodah hrŏ čiăng bi mlih êa drao bi djŏ guôp. Leh anăn truh knhal tuč boh tŭ mdrao mgŭn tơdah hnơ̆ng kman dưi rơ̆ng hnơ̆ng ƀiă hĭn, rơ̆ng êđăp ênang kơ mnuih ruă snăn srăng bi klă bruă mdei êa drao kơ mnuih ruă. Anăn jing klei yuôm bhăn mơ̆ng bruă mkă hnơ̆ng kman kơ mnuih ruă.

Ya klei mdê ksiêm mkă hnơ̆ng kman hŏng kdrăp čŏng êran cobas 5800 hŏng kdrăp mâo hdră čŏng êrah mguôp hŏng kngan êlâo dih, ơ aê ndrao?

Aê mdrao CKII H’Nương Niê: Êlâo dih hmei ksiêm mkă sinh học phân tử hŏng hdră čŏng êran leh anăn kngan. Hdră anei jing hmei luč lu hruê mmông, hlăm brô 2-3 mmông kơh leh wưng anei. Leh wưng bi ksiêm dlăng anei mâo mă mta điêt dhiêt mơ̆ng kman leh snăn kơh srăng ksiêm dlăng, pia jing Realtime PCR. Wưng 2 hmei luč mơ̆ng 1 truh 2 mmông dơ̆ng. Tơdah êran boh tŭ snăn mơ̆ng aguah truh kơ tlam kơh mâo boh tŭ kơ mnuih ruă. Luč liê kdrăp mnơ̆ng êjai, luč liê mnuih mă bruă êjai. Hnơ̆ng thâo ƀuh hnơ̆ng kman lu hĭn kyua năn ênưih lui hĕ phung mrâo mâo kman wưng tal êlâo ƀiădah hnơ̆ng kman ka đei lu. Bi kdrăp čŏng êran anei wưng ba wĭt boh tŭ hlăm brô 2 mmông 40 mnĭt. Hdră hlue ngă čŏng êran. Jing hmei knŏng ba mta ksiêm dlăng hlăm masin, masin čŏng êran bi mklă, hlak mblang leh anăn mâo boh tŭ dưn.  Tơdah hmei hlue ngă hŏng masin čŏng êran anei boh tŭ ba wĭt kơ mnuih ruă djŏ klă leh anăn hnơ̆ng mkă kman hlăm êrah mnuih ruă ti hnơ̆ng ƀiă kyua anăn masin srăng dưi thâo ƀuh. Wưng ba wĭt boh tŭ kơ mnuih ruă srăng pral hĭn tơdah ngă hŏng masin čŏng êran mkrah wah.

Mnuih ƀuôn sang brei čŏng nao ksiêm mkă mơ̆ng dŭm klei ruă kyua kman

HBV, HCV, HIV leh anăn HPV ngă amâpdah hlei phung mâo klei bi knăl huĭ mâo klei ruă nao ksiêm mkă?

Aê mdrao CKII H’Nương Niê: Phung mâo klei ruă kyua kman HBV, HCV, HIV leh anăn HPV ngă khăng amâo êdah đei ôh, kyua anăn bruă nao ksiêm mkă klei suaih pral nanao, grăp gưl jing bruă čiăng êdi hŏng mnuih ƀuôn sang. Tơdah hlăm sang mâo mnuih  mâo klei ruă djŏ hŏng dŭm mta kman anei leh snăn brei drei mâo hdră kčah nao ksiêm mkă klei suaih pral. Leh anăn bruă thâo ƀuh hnưm dŭm mta kman anei jing sa hlăm dŭm klei găl čiăng đăo knăk kơ bruă mdrao mgŭn êdei anei srăng hdjul hĭn. Kyua dŭm klei bi knăl ñu amâo đei êdah ôh kyua anăn drei mâo nao ksiêm mkă ôh, drei amâo srăng thâo ôh ya mta kman anei mâo hlăm asei mlei. Êngao anăn, tơdah thâo ƀuh mnuih ruă dôk ti ya hnơ̆ng, brei mdrao mgŭn amâodah hơăi čiăng mơ̆ng anăn Aê mdrao mâo hdră kčah klă klơ̆ng mdrao kơ mnuih ruă. Msĕ si mnuih ruă mâo  klei ruă tiê mta B, phung aê mdrao srăng bi mklă mnuih ruă anăn hlăm ya wưng leh anăn brei  mnăm êa drao gang mkhư̆ kman kơ mmnuih ruă. Leh anăn grăp blư̆ ksiêm mkă aê mdrao srăng mâo hruê mmông lŏ nao ksiêm mkă kơ mnuih ruă,  grăp blư̆ nao ksiêm mkă srăng ksiêm dlăng jih jang mnơ̆ng hlăm mnuih ruă, leh anăn klei kman đĭ lêč si ngă čiăng dưi mă êa drao  bi djŏ guôp.

Mni lač jăk kơ aê mdrao kơ klei kah mbha anei.