Giăm anei, ênoh hđeh mâo klei ruă bŏk yơi nao đih mdrao ti Sang êa drao prŏng krĭng Lăn Dap Kngư mâo klei bi knăl đĭ, răng rŭng răng jing lu phung nao đih mdrao tơdah mâo leh klei bi knăl truh kjham. Klei ruă bŏk yơi jing klei ruă srăng čŏng hlao tơdah hdjul, khădah snăn phung aê mdrao hưn brei răng tơdah amâo dưi ktuê dlăng leh anăn kriê dlăng djŏ hdră, klei ruă ăt huĭ hyưt ba lu klei truh kjham kơ hđeh. Thâo săng klă klei anei, leh ƀuh anak mâo klei bi knăl êngoh hlơr, bŏk ti knga, lu phung amĭ ama nao ba mtam hđeh ksiêm mkă leh anăn mdrao ti Sang êa drao prŏng krĭng Lăn Dap Kngư. Bruă ba hđêh nao ti anôk mdrao mgŭn hnưm amâo djŏ knŏng đru bi mklă djŏ, ktuê dlăng kjăp boh klei ruă ôh ƀiădah lŏ hmao msir mgaih tơdah mâo klei bi knăl amâo jăk, mkhư̆ jih hnơ̆ng klei huĭ amâo jăk kơ klei suaih pral sui mơ̆ng hđeh. Amai Nguyễn Đoàn Phương Dung (ti ƀuôn hgŭm Thành Nhất, čar Dak Lak) brei thâo:

“Anak kâo jing Nguyễn Thùy Bảo An, thŭn anei 4 thŭn. Hlăk dôk ti sang, ñu êngoh hlơr 40 độ leh anăn ti gŭ knga ñu bŏk kyua anăn kâo ba ñu nao ksiêm mkă. Ti Sang êa drao, aê mdrao klah čŭn ñu bŏk yơi. Kâo ăt thâo tơdah hđeh bŏk yơi srăng mâo klei ruă kjham msĕ si klei ruă hlăm kpŭng êa phĭ ti gŭ prôč êhŭng, hlăm dlô, hđeh mniê srăng hmăi kơ sang anak kyua anăn kâo ba anak nao ti sang êa drao kơ phung aê mdrao ksiêm dlăng, mdrao kơ anak.”

Khădah snăn, êngao kơ phung amĭ ama thâo săng ba hđeh ti anôk mdrao mgŭn čiăng ksiêm mkă snăn adôk lu gŏ sang čŏng mdrao ti sang hlue si klei thâo djuê ana, amâo ksiêm dlăng ôh klei bi knăl amâo jăk kơ hđeh mâo klei ruă bŏk yơi. Dŭm klei truh kjham mơ̆ng klei ruă bŏk yơi khăng mâo leh ti gŭ knga mphŭn bŏk kyua anăn phung amĭ ama khăng amâo răng ôh,. Hlăm phung hđeh êkei mphŭn brŭ prŏng, klei ruă hlăm êlan mơiêk jing klei khăng mâo, ruă, bŏk, êngoh hlơr; tơdah amâo mdrao mgŭn leh anăn hmao ktuê dlăng srăng hmăi kơ klei dưi mâo anak čô êdei anăp. Msĕ snăn mơh, klei ruă hlăm sang anak kơ phung hđeh mniê ƀiă hĭn ƀiădah ăt mâo lu klei amâo jăk kơ klei ƀă kkiêng anak. Êngao anăn, đa đa srăng mâo klei ruă hlăm kpŭng êa phĭ ti gŭ prôč êhŭng  hŏng klei bi knăl ruă tian, ƀlĕ ô̆ amâodah kjham hĭn jing klei ruă hlăm dlô hŏng klei bi knăl ruă kŏ ktang, ƀlĕ ô̆ lu. Anei jing boh klei brei dưi dŏng mdrao mjêč lehh anăn mdrao ti dŭm anôk mdrao mgŭn. Aê mdrao CKII Đặng Việt Nam – Anôk mdrao kơ phung hđeh sang êa drao prŏng krĭng Lăn Dap Kngư, brei thâo:

“ Klei truh amâo jăk mơ̆ng bŏk yơi khăng tuôm hlăm phung hđeh ka tlŏ mgang, dŭm klei truh kjham snăk mâo lu leh anăn kjham hĭn. Bruă mâo klei ruă bŏk yơi amâo kriê dlăng djŏ hdră srăng mâo klei truh kjham gŏ sang amâodah phung ksiêm dlăng tal êlâo amâo thâo nik ôh srăng ngă kơ klei ruă kjham hĭn, klei bŏk yơi khăng mâo êngoh hlơr, bŏk, ruă leh anăn srăng hlao, phung aê mdrao knŏng đru mdrao klei bi knăl đuč. Hŏng phung mâo klei truh kjham srăng ba klei ruă kjham hĭn msĕ si klei ruă dlô, klei ruă kpŭng êa phĭ ti gŭ prôč êhŭng , klei ruă êlan ƀă kkiêng anak hlăm phung hđeh êkei, hŏng phung mâo klei truh kjham hĭn msĕ si klei ruă hlăm dlô, ruă kpŭng êa phĭ ti gŭ prôč êhŭng , klei ruă hlăm êlan ƀă kkiêng anak kơ phung hđeh êkei. Kyua anăn, tơdah mdrao djŏ hdră, hdjul klei ruă srăng hlao”.

 Wăt tơdah klei ruă bŏk yơi jing klei ruă ênuih tưp leh anăn srăng ba lu klei huĭ hyưt ƀiădah ară anei mâo leh vaccin gang mkhư̆ klei ruă tŭ dưn. Phung aê mdrao mtă kơ mnuih ƀuôn sang brei hđeh tlŏ vaccin gang mkhư̆ klei ruă bok yơi djăp ênŭm, djŏ hruê čiăng mjing klei dưi mdrơ̆ng, bi hrŏ klei huĭ mâo klei ruă ăt msĕ mơh mkhư̆ klei truh kjham. Vacxin gang mkhư̆ klei ruă khăng dưi tlŏ mguôp hlăm vaccin ƀlĕ sruê - bŏk yơi - rubella (MMR). Hlue si klei mtă bruă mdrao mgŭn, phung hđeh brei tlŏ 2 aruăt klă klơ̆ng: Aruăt tal sa tơdah hđeh djăp 12-15 mlan leh anăn aruăt tal dua phung hđeh 4-6 thŭn. Hlăm boh klei hđeh ka tlŏ djăp ênŭm, brei phung amĭ ama ba hđeh tlŏ mgang knư̆ hnưm knư̆ jăk. Bruă tlŏ mgang djăp ênŭm amâo djŏ knŏng đru răng mgang klei suaih pral kơ hđeh ôh ƀiădah lŏ đru mjing ai dưi mdrơ̆ng hlăm êpul êya, mkhư̆ jih hnơ̆ng klei bluh mâo klei ruă hlăm sang hră leh anăn wăl mnuih ƀuôn sang.

Klei ruă bŏk yơi srăng hlao mơ̆ng 7 – 10 hruê tơdah dưi mdrao djŏ hdră ƀiădah mâo mơh pô ruă srăng ba lu klei truih huĭ hyưt, ngă lu klei amâo jăk kơ phung hđeh truh đĭ kơ prŏng hlăm êdei anăp. Čiăng đru kơ phung amĭ ama thâo săng kơ mta phŭn, klei bi êdah, êlan tưp lehanăn hdră dlăng kriê, mdrao mgŭn tŭ dưn, êpul čih klei mrâo mâo leh klei bi blŭ hrăm hŏng Aê mdrao thơ̆ng kơ adŭ mdrao 2 Đặng Việt Nam – Adŭ mdrao phung hđeh kluôm, Sang êa drao prŏng krĭng lăn dap kngư, alum kơ ƀĭng găp kăp mđing hmư̆:

-Akâo kơ Aê mdrao brei thâo mơ̆ng mâo klei ruă bi bŏk yơi ? klei ruă anei si klei bi knăl mâo ?

Aê mdrao Nam: Klei ruă bŏk yơi mơ̆ng kman vi rút Paramyxoviridae pô ngă. Vi rút kreh ba klei ruă kơ hđeh mơ̆ng 2-12 thŭn, hŏng phung hđeh amâo mâo tuôm tlŏ vắc xin sruê – bŏo yơi -rubella. Êlan bi mtưp lu jing mơ̆ng klei bi êwa, amâodah mơ̆ng êa bah kčăi. Klei ruă bi mtưp mơ̆ng mnơ̆ng phung hđeh hlăp lêñ mbĭt, dôk bi hlăp mbĭt kčăi êa adŭng êa bah mbĭt. Tơdah mâo leh klei ruă bŏk yơi phŭn tal êlâo phung hđeh bi đĭ êngoh hlơr, hlơr asei mlei mơ̆ng 2-3 hrue. Klei ruă čŏng jih, ƀiădah mâo mơh hđeh êngoh hlơr mơ̆ng  5-7 hrue, tui hlue ai ktang asei mlei bi kdơ̆ng hŏng klei ruă, lehanăn klei hđeh mơ̆ng anôk mtưp. Tal dua phung hđeh bi bŏk gŭ knga, amâodah lŏ pia jing bŏk êdjao êa bahm kreh ƀuh hđeh bŏk bi buôr sa anôk, amâodah jih dua nah mtam, bŏk mơ̆ng gŭ klang kang trŭn jih hlăm gŭ kang snăn pia jing bơ̆k yơi.

 -Lu phung amĭ ama tơdah anak mâo klei ruă bŏk yơi duah bi mdrao mă hŏng êa drao djuê ana pô duah bi hmư̆ tui mơ̆ng pô adih pô anei, msĕ si klei duah ăp guôm hŏng hla... Si aê mdrao mâo klei čiăng mtă kơ klei anei? 

Aê mdrao Nam: Hŏng hdră mdrao hŏng êa drao ênuk ară anei, hmei mâo klei čiăng mta amâo mâo jăk ôh duah ăp guôm hŏng hla, amâodah duah mmiă mă êa drao mdjiê kman ti êngao anôk bi bŏk yơi anăn. Kyuadah yơi bŏk anei jing mâo kman ngă ti gŭ phŭn mnga, amâo mâo klei êđah bi mđuič êka kơ êngao ôh. Kyuanăn klei duah ăp hla kơ êngao jing amâo mâo klei tŭ dưn ôh. Tăpnăng mâo đa đa phung amĭ ama hđeh yua êa drao hla kyâo duah ăp guôm, amâodah yua dŭm mta êa drao mdrao nah êngao jing klei amâo mâo tŭ ôh, knŏng ngă hlăm dŭm krĭng ăp guôm anăn  ênưih bi čhuai klei bŏk gŭ knga, ênưih truh kơ klei bi mđuič êka kơ êngao, ngă kơ klei ktrŏ hĭn hlăm bruă mdrao kle ỉuă yơi. Snăn lŏ sa blư̆ amĭ ama hđeh điêt đuôt amâo mâo duah ăp ôh hŏng hla tơdah hđeh bŏk yơi.

 -Tơdah phung hđeh mâo klei ruă bŏk yơi si amĭ ama hđeh srăng dlăng kriê anak pô kơ Aê mdrao ?

Aê mdrao Nam: Klei ruă yơi kreh ƀuh truh hrue ñu čŏng hrŏ, lehanăn kreh ƀuh jing êngoh hdjul mơh. Kyuanăn bruă dlăng kriê hđeh lu jing bi mnăm êa drao bi lưh hlơr, brei phung hđeh čŭt hơô čhum ao êhai êđăp, tơdah đĭ êngoh hlơr brei mnăm êa lu, amâodah brei mnăm êa drao bi kdơ̆ng hŏng kman bi hrŏ ruă, čiăng kơ hđeh êđăp asei mlei, ƀiădah brei djŏ hŏng klei nai aê drao mtă mtăn. Mbĭt hŏng anăn amĭ ama hđeh, blŏ bi ksiêm sa klei bi knăl mkăn tơdah mâo msĕ si klei bi ƀlĕ ô̆, mâo mbĭt ruă tian, anăn jing klei bi knăl mơ̆ng klei bi mđuič truh hlăm dlô, kyua klei đuĕ nao kjham mơ̆ng klei ruă yơi, mâo đa đa jhat wăt kpŭng êa phĭ hlăm prôč êhŭng. Tơdah amĭ ama hđeh amâo mâo thâo kral klă  klei bi knăl anăn jăk hĭn ba mtam anak nao kơ sang êa drao čiăng mâo phung aê mdrao mkă dlăng čiăng hmăr hmao ƀuh lehanăn mâo hdră mdrao.

-Snăn aê mdrao mâo mơ̆ klei čiăng mtă mtăn kơ hdră gang mkhư̆ klei ruă yơi ?

Aê mdrao Nam: Ară anei klei ruă bŏk yơi mâo leh mta vắc xin tlŏ mgang kơ phung hđeh bŏ 12 mlan, snăn phung amĭ ama mâo anak hlăm wưng thŭn mlan anăn bi nao tlŏ mgang  vắc xin sruê-bŏk yơi-rubella. Leh mâo tlŏ aruăt tal êlâo, hlăm brô 15 kơ anăp hđeh anăn srăng dưi gang mkhư̆ hlăm brô 95%, tlŏ ênŭm 2 aruăt hđeh srăng dưi gang mkhư̆ truh  25 thŭn. Mbĭt hŏng anăn, tơdah hlăm wưng mlih yan, klei ruă yơi kreh mâo lu hĭn, ênưih bi mtưp hlăm phung hđeh, tơdah leh ƀuh hđeh mâo klei ruă yơi snăn amâo mâo brei ôh hđeh mkăn jĕ giăm, kñăm čiăng dưi mgang kơ phung hđeh kgŭ 12 mlan ka tlŏ ôhvắc xin amâodah phung hđeh mâo leh klei ruă mkăn./.

-Lač jăk kơ aê mdrao lu!