4 mmông tlam, knăm trŭn ti jơ̆ng čư̆. Boh dlông giăm 2 êbâo met, klei êăt truh amâo guôn truh yan puih. Sa bĭt ƀuôn dôk ti čŏng čư̆ Ngọc Linh, ti să Să Ngọc Linh, ƀuôn prŏng Đà Nẵng (kdriêk Nam Trà My, čar Quảng Nam hđăp), dưi bi hmô msĕ si čuôr sang kwar krah. Dŭm pluh thŭn êlâo, anei jing sa hlăm dŭm anôk ƀun hĭn hlăm lăn čar. Ară anei mdê leh: ti krah čư̆ dliê mâo sang prŏng, mâo sang mâo 2, 3 boh êdeh ôtô hlăm tač. Phung pô êdeh jing mnuih Sêdang, ngăn dŏ truh leh dŭm êtuh êklai prăk.

Ya klei găl mâo ti čŏng čư̆ anei? Klei wĭt lač ti gŭ êyui dliê khua, mta ana mâo aduôn aê mnuih Sêdang pia hŏng anăn hgăm jing “Ana kyâo mdap”. Leh anăn klei mlih anăn kčưm mơ̆ng anak mnuih aguah tlam.

Hdơr hruê kkiêng sa čô hđeh hlăm ƀuôn, sa čô êkei mduôn djă sa ana sâm Ngọc Linh mŭt hlăm sang. Mduôn ƀuôn Hồ Văn Du mdưm ana Sâm ti anăp amĭ mda asei, mtă mtăn msĕ hŏng ba jao ngăn drăp yuôm.

 “Hruê anei jing hruê kkiêng ĕ, gŏ sang kâo mâo sa hnư mnơ̆ng điêt brei kơ ĕ. Amĭ ĕ gĭr kriê dlăng, răng mgang ana Sâm Ngọc Linh ăt jing răng mgang dliê. Srăng kriê dlăng jăk brei kơ ana hnưm mâo mnga, mâo asăr. Êdei anei ĕ mâo prăk nao sang hră”.

Hồ Thị Hương, amĭ ĕ điêt, hơ̆k mơak leh anăn lač jăk:

 “Amĭ anak kâo srăng pla leh anăn dlăng kriê truh kơ hbil mâo mnga, mâo asăr. Truh kơ ĕ nao sang hră, hriê kơ prŏng kơh kâo čhĭ ana Sâm Ngọc Linh anei.”

Giăm 70 thŭn hdĭp, êbeh 40 thŭn Đảng, mduôn ƀuôn Hồ Văn Du, alŭ 2, să Trà Linh, jing pô mâo nanao ƀô̆ mta hlăm wưng bŏ mlan amâodah bŏ thŭn mơ̆ng phung hđeh hlăm ƀuôn. Hnư mnơ̆ng ñu brei jing sa phŭn sâm Ngọc Linh nanao. Mâo pô mâo ñu brei Sâm Ngọc Linh mơ̆ng hlăk mrâo bŏ sa mlan, ară anei êbeh leh 40 thŭn.

Hồ Văn Du pioh jih klei hdĭp čiăng djă pioh mta ana anei. hlăk 18 thŭn, ñu tui hluê knuă druh nao hlăm dliê mă sâm leh anăn wĭt pla, đru mkŏ mjing anôk bruă mkra êa drao Trà Linh. Thŭn 1983, dưi mjut mjing sâm, ñu nao djăp anôk hưn kơ mnuih ƀuôn sang đăm lŏ nao mă ôh sâm hlăm dliê, ƀiădah čŏng pô pla bĕ.

Pla sâm suăi êmăn, guôn lu thŭn kơh mâo hrui wĭt, êjai anăn mdiê rah hlŏng mâo ƀơ̆ng mtam. Ñu ăt nao hlăm grăp đang pla ktrâo bruă. Thŭn 1993, dŭm boh sâm tal êlâo dưi čhĭ hŏng ênoh 100 êbâo prăk sa kg, lu hĭn mkă hŏng boh mnga mkăn, ƀiădah truh thŭn 2000, sa kg truh dŭm êklăk prăk. Jih sa ƀuôn bi dlăng hdơ̆ng pô, leh anăn lui jih lŏ hluê Du nao pla Sâm. Ayŏng Hồ Văn Dang, knuă druh să Trà Linh yăl dliê:

 “Êlâo dih êkei êdam alah mă bruă, kreh nao mnăm kpiê, mâo awa Du mđĭ ai pla Sâm leh anăn kpưn đĭ tlaih ƀun. Mnuih ƀuôn sang ti Trà Linh khăp kơ awa, bi iêo kơ ñu jing Ama Du.

Tơdah Du jing pô rah mjeh tal êlâo hlăm ai tiê mnuih Trà Linh, sa čô hriăm mkăn mơ̆ng ñu mjing leh asăr mjeh anăn jing sa klei găl. Arăng iêo kơ ñu jing “Khua Sâm” Hồ Văn Lượng, ăt dôk ti alŭ 2, să Trà Linh, hŏng đang Sâm truh 30ha. Ƀiă pô thâo, êbeh 30 thŭn êlâo, Sang ñu ƀun ƀin rin tap, êsei huă knŏng djăp truh mlan 3, dŭm mlan adôk jing rông ŭn brung. Lượng hdơr hruê nao ti kdriêk čiăng čan 18 êklăk prăk wĭt pla sâm, leh anăn ară anei ñu čiăng phung nao êdei amâo lŏ suăi msĕ hŏng ñu ôh.

 “Grăp thŭn kâo mkriêm ƀiă, hlăm brô 5 êklai prăk, mơĭt ti knơ̆ng prăk đru ba ala ƀuôn, čiăng đru kơ phung ƀun ƀin msĕ hŏng pô êlâo dih mâo păk duh ƀơ̆ng. Bi đang sâm kâo ară anei duh bi liê dŭm êtuh êklai prăk. Mnuih mă bruă ăt dŭm êtuh čô. Ti gŏ sang dleh, ka mâo sâm pla, kâo mưn diñu hŏng ana Sâm, čiăng diñu mâo mnơ̆ng tlaih ƀun.

Mưn phung mă bruă hŏng ana Sâm. Anăn jing hdră grăp čô wĭt lač jăk kơ pô đru kơ pô hŏng grăn wah đru leh kơ ñu jing pô mdrŏng prăk êklai. Bùi Như Chương mơ̆ng krĭng êa ksĭ Núi Thành nao ti Trà Linh ngă pô gak răng đang êa drao, hriăm bruă pla Sâm. Ară anei ñu mâo leh đang sâm dŭm pluh êklai prăk.

 “Bi kơ klei khăp mnuih Sedang ti Trà Linh diñu hdĭp jăk êdi. Kâo leh mnuih ƀuôn sang dưi mâo msĕ ară anei kyua mâo ayŏng Hồ Văn Du. Grăp čô khăp, bi kơup mgang, bi đru đĭ kyar. Ară anei kâo mâo klei găl, kâo lŏ wĭt đru kơ mnuih ƀuôn sang tinei pla Sâm”.

Anăn jing klei mâo leh dŭm pluh thŭn ti čŏng čư̆ Ngọc Linh: pô dưi mă sâm mđup brei lŏ mđup brei kơ pô mkăn, pô tlaih ƀun lŏ đru kơ pô mkăn taih ƀun. Ară anei bruă pla Sâm jing hdră êlan, hdră mtrŭn, jing năn prăk hdră êlan truh kơ grăp boh sang. Klei aduôn ar mnuih Sêdang mdăp hlăm dliê khua, ară anei mâo mnuih ƀuôn sang kluôm ala pia jing mnơ̆ng yuôm lăn čar.

Čiăng mâo sa ƀuôn mdrŏng prăk êklai ti anôk ƀun hĭn lăn čar, mâo dŭm êlan brei phung ruah hdră bi mdrŏng hrăm mbĭt. Ti čŏng čư̆ Ngọc Linh, sa ana sâm amâo djŏ knŏng jing êa drao. Ñu lŏ jing ngăn drăp pioh kơ hđeh, jing klei mtă djă pioh dliê leh anăn hdră yang čư̆ lač jăk kơ phung thâo răng mgang pô.