Dŭm hruê êgao, knăm mơak Katê mkŏ mjing mčhĭt muăt ti dŭm ƀuôn Čam ti krĭng Dhŭng čar Khánh Hòa. Ênai hgơr, ênai ki, dŭm ênhiang kdŏ djuê ana mđrăm mbĭt hŏng klei hơ̆k mơak bi tuôm mơ̆ng mnuih ƀuôn sang hlăm hruê mơak. Tĭng tluôn ai êwa knăm mơak jing dŭm klei bi mlih hlăm klei hdĭp êpul êya, mơ̆ng êlan klông dưi mkra mđĭ truh kơ dŭm wăl anôk bi kƀĭn prŏng siam hĭn.

Ti să Phước Hậu, anôk mâo 4 alŭ mnuih ƀuôn sang Chăm Bà La Môn hŏng êbeh 11.000 čô mnuih hdĭp mda, dŭm hdră bruă nah gŭ dôk đru mguôp mkra mđĭ klei găl găn êrô lehanăn hdĭp mda mơ̆ng mnuih ƀuôn sang. Mơ̆ng akŏ thŭn truh kơ ară anei, alŭ wăl bi leh 5 hdră bruă hŏng ênoh prăk giăm 5 êklai prăk ti 4 alŭ. Aduôn Quảng Thị Kim Thoại, hơ̆k kdơ̆k brei thâo:

"Mâo klei mđing dlăng mơ̆ng Đảng leh anăn Knŭk kna, ƀuôn sang dưi bi mlih msĕ si mâo dŭm ktuê êlan dưi mkra mđĭ čiăng kơ mnuih ƀuôn sang êrô êbat. Anôk čưng boh, anôk kdŏ mmuñ ăt dưi mkra mđĭ čiăng kơ mnuih ƀuôn sang kdŏ mmuñ hlăm wưng Knăm mơak Katê".

Mbĭt hŏng bruă duh bi liê kơ anôk bruă nah gŭ, dŭm hdră ala čar kñăm lŏ mđing đru kơ hdră duh ƀơ̆ng, mđĭ klei thâo ngă bruă, đru kơ mnuih ƀuôn sang krĭng mnuih djuê ƀiă leh anăn krĭng čư̆ čhiăng ba yua tŭ dưn klei găl mâo mơ̆ng alŭ wăl. Dŭm bruă mjuăt bi hriăm, ktrâo lač kơ hdră mnêč đru leh kơ lu gŏ sang čŏng bi mlih mnơ̆ng pla, mnơ̆ng rông, duah hdră mđĭ hnư hrui wĭt.

Ti alŭ A Xây, să Tây Khánh Vĩnh, khua mduôn Cao Dáng, 71 thŭn, mnuih Raglai, jing sa hlăm dŭm čô ba akŏ bi mlih gru hmô mkra mjing. Hlăm ênhă 3 sao boh kruĕ dŭng, ñu bi mguôp rông mnơ̆ng leh anăn rông kan, ba wĭt hnư hrui wĭt êbeh 100 êklăk prăk grăp thŭn. Mơ̆ng boh tŭ klă sĭt, ñu lŏ dơ̆ng mtrŭt mjhar mnuih ƀuôn sang hlăm alŭ tui hriăm, ba yua hlăm klei găl mơ̆ng grăp gŏ sang. Cao Dáng lač:

“Lăn čư̆ čhiăng snăn pla dŭm mta ana mâo ênoh yuôm msĕ si pla boh kruĕ dŭng, mkra ênao êa, rông ŭn. Brei pô ngă klei bi hmô kơ mnuih ƀuôn sang. Leh Knŭk kna mkŏ mjing klei hriăm mjuăt bruă pla mjing dlăng kriê wiê ênăk, si tôhmô pla ya mta ana dlăng kriê si ngă leh hdră snăn hriăm mjuăt leh snăn tui tiŏ anăn pô wĭt ba yua boh sĭt čiăng ngă đang war pô. Bi mnuih ƀuôn sang Raglai pô ngă tŭ jing snăn mnuih ƀuôn sang hluê ngă, mnuih ƀuôn sang lač ih ngă mâo klei tŭ jing snăn kâo hluê ngă msĕ snăn yơh”.

Ti să Nam Khánh Vĩnh, hdră mđĭ kyar bruă duh mkra đang war mguôp hŏng bruă hiu čhưn ênguê êpul êya ăt dôk dưi tĭng dlăng čiăng mđĭ ênoh yuôm mnơ̆ng dhơ̆ng lŏ hma, mkŏ mjing thiăm bruă mă kơ mnuih ƀuôn sang. Êpul hgŭm bruă pla mjing leh anăn hrui blei mnơ̆ng lŏ hma Hiệu Linh ară anei mâo 30 ha boh kruĕ dŭng mtah. Krĭng anei lŏ mâo ênao êa, hnoh êa leh anăn drai êa, mjing klei găl mđĭ kyar dŭm hdră bruă lông ngă, hưn mthâo mnơ̆ng dhơ̆ng lŏ hma leh anăn dhar kreh alŭ wăl.

Năng mđing, hlăm brô 90% mnuih hgŭm hlăm êpul hgŭm bruă jing mnuih djuê ƀiă, lu jing mnuih Raglai leh anăn mnuih Tày. Hluê si Đoàn Văn Hưởng, Khua êpul hgŭm bruă Hiệu Linh, mđĭ kyar bruă hiu čhưn ênguê êpul êya srăng mjing thiăm anôk ba čhĭ mnơ̆ng dhơ̆ng leh anăn pŏk mlar klei găl bruă mă ti alŭ wăl.

Êpul hgŭm bruă hmei mâo truh 90% jing mnuih djuê ƀiă. Pŏk ngă gru hmô hiu čhưn ênguê êpul êya anei, lu jing hưn mdah mnơ̆ng dhơ̆ng, dhar kreh mơ̆ng alŭ wăl, mơ̆ng mnuih ƀuôn sang krĭng anei nanao. Hiu čhưn ênguê dưi mđĭ kyar, ênoh yuôm mnơ̆ng dhơ̆ng dưi mđĭ lu hĭn, msir mghaih thiăm bruă mă kơ mnuih ƀuôn sang, hnư hrui wĭt mơ̆ng Êpul hgŭm bruă ăt srăng đĭ hĭn mkă hŏng wăl anôk mnia mblei ară anei".

Wưng thŭn 2021-2025, ênoh prăk knŭk kna gưl dlông leh anăn alŭ wăl mkăp hluê ngă 3 Hdră kñăm ala čar ti Khánh Hòa mâo êbeh 3.300 êklai prăk. Hlăm anăn, Hdră kñăm ala čar mđĭ kyar bruă duh mkra - ala ƀuôn krĭng mnuih djuê ƀiă leh anăn krĭng čư̆ čhiăng dưi mkăp êbeh 1.920 êklai prăk.

Ênoh prăk anei đru rŭ mdơ̆ng sang mrâo giăm 1.700 gŏ êsei, đru bi mlih bruă mă kơ giăm 3.000 gŏ êsei ƀun kƀah lăn pla mjing; mbĭt anăn đru êa yua kơ êbeh 1.000 gŏ êsei leh anăn duh bi liê 20 anôk mkăp êa. Dŭm hdră êlan amâo djŏ knŏng mđing msir mghaih dŭm klei čiăng êdi ƀiădah lŏ mjing klei găl čiăng kơ mnuih ƀuôn sang hơĭt klei hdĭp, ƀrư̆ ƀrư̆ mđĭ kyar bruă duh mkra.

Khă snăn, čiăng kơ ai dưi mđĭ lar tŭ dưn sui, bruă pŏk ngă brei mguôp hŏng klei čiăng klă sĭt, klei găl mkra mjing leh anăn klei dưi truh mơ̆ng grăp êpul êya. Anôk bruă nah gŭ brei nao mbĭt hŏng klei ktrâo lač hdră mnêč, đru hdră duh ƀơ̆ng leh anăn mđĭ lar dŭm gru hmô dưi bi mklă leh klei tŭ dưn. Mnuih ƀuôn sang ăt brei dưi nao hgŭm ruah gru hmô, čŏng mkŏ mjing bruă mkra mjing leh anăn tui duah anôk ba čhĭ mnơ̆ng dhơ̆ng.

Chamalea Thị Thuỷ, Khua knơ̆ng bruă djuê ana lehanăn klei đăo čar Khánh Hòa, brei thâo wưng kơ anăp, čar lŏ dơ̆ng bi mklă mđĭ kyar bruă duh mkra krĭng mnuih djuê ƀiă lehanăn krĭng čư̆ čhiăng jing bruă klam phŭn.

“Wưng kơ anăp, čar Khánh Hòa bi mklă bruă iêo mkrum djăp ai dưi, klei mâo mđing kơ bruă mđĭ kyar bruă duh mkra krĭng mnuih djuê ƀiă krĭng čư̆ čhiăng jing bruă klam phŭn wưng thŭn 2025-2030. Čar Khánh Hòa ăt bi mklă dŭm bruă klam phŭn, mđĭ lar klei găl, ai ktang mơ̆ng krĭng čư̆ čhiăng, mơ̆ng anăn, iêo mkrum klei găl djŏ guôp čiăng mđĭ kyar krĭng mnuih djuê ƀiă leh anăn krĭng čư̆ čhiăng ƀrư̆ hruê ƀrư̆ jăk hĭn”.

Mơ̆ng dŭm ktuê êlan mkăp kơ klei hdĭp, knăm mơak truh kơ dŭm gru hmô mkra mjing leh anăn hdră ngă bruă hiu čhưn ênguê êpul êya, klei bi mlih ti krĭng mnuih djuê ƀiă leh anăn krĭng čư̆ čhiăng Khánh Hòa brei ƀuh bruă klam mơ̆ng dŭm hdră êlan đru tơdah dưi bi mguôp hŏng klei čiăng sĭt. Klei tŭ dưn hơĭt kjăp amâo djŏ knŏng dôk hlăm ênoh prăk duh bi liê, ƀiădah lŏ dôk hlăm bruă mjing hdră duh ƀơ̆ng djŏ guôp, mđĭ lar ai dưi leh anăn đru kơ mnuih ƀuôn sang čŏng pô kpưn đĭ.