5 giờ sáng, vùng núi biên giới còn chìm trong sương. 5 giờ 30 phút, cán bộ, chiến sĩ Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ cơ động từ điểm đóng quân đến các điểm cao - nơi từng diễn ra những trận đánh đặc biệt ác liệt trên mặt trận Vị Xuyên.

Địa hình hiểm trở khiến hành trình tìm kiếm không dễ dàng. Theo Thượng tá Nguyễn Hữu Tiệp, Phó Đội trưởng Đội tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang, mỗi ngày cán bộ, chiến sĩ phải vượt hàng chục kilomet đường mòn, dốc cao để tiếp cận các điểm tìm kiếm. Có những nơi, họ phải đu dây, lần tìm trong từng hốc, hang sát những vách đá cheo leo.

Từng lớp đất được gạt nhẹ, từng phiến đá được di chuyển thận trọng. Một phần hài cốt, một chiếc bình tông, chiếc lược hay đôi dép tìm thấy giữa núi rừng đều có thể trở thành dấu vết giúp đưa thêm một người lính trở về.

“Khi thấy một phần di cốt, một phần di vật của các liệt sĩ ở tại thực địa thì chúng tôi cảm thấy rất xúc động. Nó như một động lực thôi thúc giúp chúng tôi vượt qua mọi khó khăn về thời tiết, về địa hình”, Thượng tá Nguyễn Hữu Tiệp chia sẻ.

Với những người tham gia tìm kiếm, mỗi di vật được phát hiện cũng thắp lên hy vọng, rút ngắn khoảng cách chờ mong của gia đình, quê hương và đồng đội những người đã hy sinh. Có những ngày tìm kiếm không đem lại kết quả, nhưng công việc vẫn phải tiếp tục, bởi những người lính từng chiến đấu cho quê hương, đất nước vẫn còn nằm lại trên các điểm cao.

Một trong những nguồn thông tin quan trọng đối với lực lượng quy tập là những cựu chiến binh từng trực tiếp chiến đấu tại mặt trận Vị Xuyên. Mỗi lần một cựu chiến binh trở lại thực địa, ký ức về vị trí đóng quân, tuyến phòng ngự, hướng tiến công hay nơi đồng đội hy sinh có thể trở thành manh mối cho cuộc tìm kiếm.

Đầu tháng 8 vừa qua, cựu chiến binh Trịnh Xuân Hùng, nguyên Tiểu đoàn trưởng Tiểu đoàn 5, Trung đoàn 153, Sư đoàn 356, từng trực tiếp chỉ huy trận đánh năm 1985, trở lại điểm cao 685 để chỉ dẫn vị trí đồng đội. Khi chứng kiến hài cốt đồng đội được tìm thấy, người lính từng đi qua lằn ranh sinh tử đã bật khóc. Hình ảnh ấy trở thành động lực để cán bộ, chiến sĩ Đội quy tập tiếp tục nhiệm vụ.

Theo Thượng tá Nguyễn Hữu Tiệp, khối lượng công việc của Chiến dịch 500 ngày đêm rất lớn. Đội quy tập quán triệt cán bộ, chiến sĩ xây dựng quyết tâm cao, đoàn kết thực hiện nhiệm vụ, tìm kiếm thật kỹ, triệt để, đào sâu, bới kỹ đến đất liền thổ. “Đào sâu, bới kỹ đến đất liền thổ, triệt để” trở thành khẩu lệnh của những người ngày ngày đi tìm đồng đội giữa các điểm cao từng là chiến trường khốc liệt.

Thượng tá Nguyễn Trung Kiên, Phó Chủ nhiệm Chính trị, Bộ Chỉ huy Quân sự tỉnh Tuyên Quang cho biết, lực lượng chức năng đã kết nối với Ban Liên lạc Hội truyền thống Cựu chiến binh toàn quốc, Ban Liên lạc Hội Cựu chiến binh toàn quốc Mặt trận Vị Xuyên và các cựu chiến binh từng tham gia chiến đấu để thu thập thông tin.

Tuy nhiên, sau hơn 40 năm, nhiều nhân chứng trực tiếp nay đã cao tuổi, trí nhớ không còn nguyên vẹn. Có người không thể trở lại những điểm cao để chỉ dẫn, trong khi một số người đã qua đời, mang theo những ký ức chiến trường chưa kịp được ghi lại. 

Chiến trường cũng thay đổi theo thời gian. Những khu vực từng diễn ra giao tranh nay phủ màu xanh của cây rừng, nhiều vị trí bị biến đổi. Tại vùng lõi Vị Xuyên, nhiều liệt sĩ hy sinh ngay tại trận địa và không được chôn cất ban đầu. Hài cốt sau thời gian dài cũng không còn nguyên vẹn, gây thêm trở ngại cho việc nhận diện và thu thập mẫu phục vụ xác định danh tính. Trong điều kiện đó, lực lượng chức năng tiếp tục khảo sát từng vị trí trên cơ sở thông tin của cựu chiến binh, đối chứng với sơ đồ, bản đồ và điều kiện địa hình trước đây.

Vì thế, Chiến dịch 500 ngày đêm không chỉ là cuộc tìm kiếm dưới lòng đất, mà còn là hành trình chạy đua với thời gian để lưu giữ những thông tin cuối cùng về những người đã hy sinh. Mỗi ký ức được ghi lại, mỗi manh mối được xác minh, mỗi phần hài cốt được tìm thấy là thêm một bước đưa những người lính năm xưa trở về với quê hương, gia đình và đồng đội./.