Ở các bản vùng cao, thông tin về một loại cây trồng mới có giá trị kinh tế cao không phải lúc nào cũng dễ dàng đến được với người dân. Đặc biệt, với đồng bào các dân tộc thiểu số, rào cản ngôn ngữ, tập quán sản xuất lâu đời và tâm lý lo ngại về vốn đầu tư, kỹ thuật là những trở ngại không nhỏ.

Từ thực tế đó, Đồn Biên phòng Vàng Ma Chải đã lựa chọn cách làm gần dân, sát dân. Thông qua hệ thống loa truyền thanh ở cơ sở, cán bộ, chiến sĩ tuyên truyền bằng tiếng phổ thông kết hợp với ngôn ngữ của đồng bào Mông, Dao, Hà Nhì, giúp người dân dễ nghe, dễ hiểu hơn về giá trị của Sâm Lai Châu cũng như kỹ thuật và định hướng phát triển cây trồng này.

Những thông tin ngắn gọn, gần gũi, được lặp lại thường xuyên qua hệ thống loa đã dần tạo sự quan tâm trong cộng đồng. Từ chỗ còn e dè với một loại cây trồng mới, nhiều hộ dân đã chủ động tìm hiểu, tham gia các buổi tập huấn và đăng ký xây dựng mô hình. Riêng tại bản Ngải Thầu, xã Sì Lở Lầu, đến nay đã có 54 hộ dân tham gia mô hình trồng Sâm Lai Châu do Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu triển khai.

Khu vực biên giới Lai Châu hiện có 11 xã, hơn 26.000 hộ với trên 124.000 nhân khẩu thuộc 20 dân tộc cùng sinh sống. Thu nhập bình quân của người dân khu vực biên giới mới đạt khoảng 26,5 triệu đồng/người/năm; toàn tuyến vẫn còn khoảng 6.700 hộ nghèo và hơn 4.200 hộ cận nghèo.

Trong điều kiện sinh kế của người dân chủ yếu vẫn dựa vào sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ, việc tìm kiếm những cây trồng có giá trị kinh tế cao, phù hợp với điều kiện sinh thái vùng núi và có khả năng phát triển dưới tán rừng là yêu cầu cấp thiết.

Cuối năm 2024, Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng tỉnh Lai Châu đã chỉ đạo 13 đơn vị Biên phòng triển khai trồng thí điểm Sâm Lai Châu, mỗi đơn vị khoảng 100m². Những vườn sâm thực nghiệm không chỉ giúp cán bộ, chiến sĩ trực tiếp nghiên cứu, tích lũy kinh nghiệm mà còn tạo ra những mô hình trực quan để người dân “mắt thấy, tay chạm”.

Từ kết quả bước đầu, Ban Chỉ huy BĐBP tỉnh tiếp tục triển khai mô hình giúp dân phát triển cây sâm gắn với nhiệm vụ bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới. Sau quá trình khảo sát tại 11 xã biên giới, bản Ngải Thầu, xã Sì Lở Lầu được lựa chọn xây dựng mô hình điểm theo Kế hoạch số 697.

Không dừng lại ở việc hỗ trợ giống, cán bộ, chiến sĩ BĐBP trực tiếp xuống địa bàn tuyên truyền, tập huấn và hướng dẫn kỹ thuật cho người dân. Đến nay, lực lượng Biên phòng đã tổ chức 52 buổi tập huấn, 51 buổi tuyên truyền, huy động 156 lượt cán bộ xuống các thôn, bản vận động người dân tham gia.

Kết quả bước đầu, 54 hộ dân tại Ngải Thầu đã xây dựng 63 nhà giàn, mái che với tổng diện tích gần 6 ha, trồng hơn 15.200 cây Sâm Lai Châu. Tỷ lệ sinh trưởng của cây đạt khoảng 85%. Bộ đội Biên phòng phối hợp với doanh nghiệp hỗ trợ giống, vật tư, phân bón và vật liệu làm nhà giàn với tổng giá trị khoảng 1,8 tỷ đồng, đồng thời huy động thêm khoảng 600 triệu đồng từ nguồn xã hội hóa.

Theo Đại tá Trương Minh Đức, Chỉ huy trưởng BĐBP tỉnh Lai Châu, mô hình phải được triển khai theo hướng chắc chắn, phù hợp với điều kiện thực tế của từng địa bàn và lấy hiệu quả của người dân làm thước đo. Bộ đội Biên phòng không chỉ vận động người dân trồng sâm mà còn phát huy vai trò kết nối giữa người dân, doanh nghiệp và chính quyền, từng bước hình thành vùng nguyên liệu ổn định.

Lai Châu hiện có trên 146 ha Sâm Lai Châu với sự tham gia của 45 tổ chức, doanh nghiệp và 136 hộ gia đình, cá nhân; gần 6 triệu cây sâm đã được trồng và quản lý thông qua hơn 120 mã số cơ sở trồng.

Tuy nhiên, tiềm năng phát triển của cây sâm vẫn còn rất lớn. Diện tích có khả năng phát triển được đánh giá khoảng 30.000 ha. Mục tiêu đến năm 2030, Lai Châu phát triển khoảng 3.000 ha Sâm Lai Châu, trong đó khu vực biên giới dự kiến khoảng 1.350 ha.

Phát biểu tại Hội thảo về cơ chế, giải pháp phát triển Sâm Lai Châu trên địa bàn các xã biên giới, ông Hà Trọng Hải, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lai Châu xác định, việc phát triển Sâm Lai Châu phải gắn với nâng cao giá trị kinh tế dưới tán rừng, nhưng không chạy theo diện tích bằng mọi giá. Trọng tâm là quy hoạch vùng nguyên liệu tập trung, bảo đảm chất lượng, gắn sản xuất với chế biến, tiêu thụ và xây dựng thương hiệu.

Đây cũng là hướng đi phù hợp với thực tế vùng biên Lai Châu, nơi tỷ lệ che phủ rừng đạt trên 62%. Khi cây sâm được phát triển dưới tán rừng, người dân không chỉ có thêm sinh kế mà còn có thêm động lực để gắn bó với rừng, bảo vệ rừng và giữ gìn môi trường sinh thái.

Tuy nhiên, các nhà khoa học cũng cho rằng, việc phát triển cây sâm phải được thực hiện bài bản. Sâm Lai Châu có chu kỳ sinh trưởng dài, đòi hỏi vốn đầu tư lớn và kỹ thuật chăm sóc khắt khe. Đặc biệt, nguy cơ sâu bệnh, thối củ, thối rễ có thể xuất hiện từ năm thứ tư, thứ năm nếu không có quy trình kỹ thuật và biện pháp phòng trừ phù hợp.

Vì vậy, cùng với việc mở rộng diện tích, Lai Châu cần tiếp tục giải quyết đồng bộ các vấn đề về quy hoạch vùng trồng, nguồn giống, vốn đầu tư dài hạn, chuyển giao kỹ thuật và liên kết doanh nghiệp trong chế biến, tiêu thụ sản phẩm.

Từ mô hình 54 hộ dân ở Ngải Thầu đến mục tiêu hình thành 1.350 ha vùng trồng tại khu vực biên giới vẫn là một chặng đường dài. Nhưng với sự vào cuộc đồng bộ của BĐBP Lai Châu đang cho thấy một hướng đi đáng kỳ vọng. Khi người dân có sinh kế ổn định, đó cũng chính là nền tảng để xây dựng thế trận biên phòng toàn dân, củng cố “thế trận lòng dân” vững chắc nơi phên dậu Tổ quốc.