N’đhơ cắh vêy pa too pa choom liêm ta níh, cắh ma bằng cấp đắh y học, đhơ cơnh đếêc nắc cóh mắt âng bấc ngai, pa căn Hà Thị Quế ắt đhị bh’nụ 3B, thị trấn Khe Sanh, chr’hoong Hướng Hoá, tỉnh Quảng Trị nắc muy cóh pazêng ma nuýh pa dứah đh’réh cr’ay liêm choom bhlầng. Tợơ kinh nghiệm âng aconh a bhướp đớc đoọng, ma nuýh pân đil nâu nắc ơy chếêc bơơn lâng bhrợ t’váih bấc râu za nươu tợơ  chr’nắp  bơơn tợơ crâng, chroi k’rong k’rang lêy c’rơ tr’mông âng bấc ngai.

       Ơy lấh 10 c’moo đâu, tợơ bêl bơơn năl tước apêê za nươu bơơn ta bhrợ t’váih tợơ  crâng âng pa căn Hà Thị Quế, pr’loọng đong a moó Phạm Thị Gia ắt đhị bh’nụ 1, thịt rấn Khe Sanh ta luôn đươi dua za nươu lâng lêy pa căn Quế nắc cơnh ma nuýh đong âng đay. Ma nuýh đong nắc ắt cha ngai, crêê cr’ay cắh zập a ham, huyết áp xiêr, ca ay a cọ, vir móh mặt, a moó Gia nắc tước a dích Quế zước za nươu. Cóh mặt a moó Gia lâng ma nuýh đong, a dích Hà Thị Quế nắc ma nuýh pa dứah đh’réh cr’ay bhiêr choom bhlầng lâng ta níh đha nâng. A moó Gia xay moon: “Tợơ c’la âng cu âm za nươu âng a mế Quế liêm choom bhlầng, lêy cơnh đếêc nắc cu xay moon đoọng bấc ngai năl. A mế Quế lâng cu nắc đui cơnh pr’loọng đong mặt, nắc cơnh muy cha nắc bác sĩ pa dứah đh’réh cr’ay.”

       Zập râu za nươu ta bhrợ tợơ crâng âng a dích Quế học đươi tợơ râu pa choom âng bha bhướp. Bêl dzợ p’niên k’tứi, a dích nắc ta luôn ting a bhướp lâng ca coonh moọt ooy crâng pay óih lâng bấc râu riáhm hi la crâng chô đớc bhrợ za nươu pa dứah ngai cóh vel ca ay. Tợơ ơy pậ, zập bêl moọt ooy crâng đh’rứah bha bhướp lâng ca coonh đay, a dích Quế nắc pa ghít lêy đoọng năl râu za nươu. Tước nâu kêi, a dích Quế vêy lấh 60 c’moo kinh nghiệm pa dứah lâng za nươu pay bơơn tợơ crâng. A dích nắc đấh pa choom đoọng pazêng ngai lalua kiêng chếêc bơơn, năl pa dứah cr’ay tợơ n’loong, za nươu crâng. Pa căn Hồ Thị Huệ, ma nuýh cóh đăn đong cung nắc pr’zợc đh’rứah bơơn za nươu tợơ crâng lâng a dích Quế đoọng năl: “Pa căn Quế bhriêl lâng ta níh bhlầng, lalăm a hay cu cắh năl râu rị ooy t’nơơm za nươu pay bơơn tợơ crâng, cóh t’tun đâu đươi vêy ađoo pa choom đoọng nắc nâu kêi cung vêy coon chếêc năl za nươu pa dứah đoọng ha pêê lơơng. Pa bhlầng nắc zập râu n’loong zooi pa xoọng a ham tợơ xang n’niên ca coon, t’nơơm zooi pa dứah a cọ, vir móh mặt. A cu ta luôn lướt bơơn đh’rứah lâng a căn Quế moọt ooy crâng, bơơn za nươu pa dứah đoọng bấc ngai.”

       Xay moon ooy chr’nắp bhrợ têng zập râu za nươu tợơ n’loong crâng, pa căn Hà Thị Quế đoọng năl: “Tợơ đanh a đay cu ơy năl muy pâng. Nâu kêi ta coóh ặ nắc căh vêy mammông đanh dzợ, bhrợ t’váih pr’đợơ pa choom đoọng ha lang p’niên, ma nuýh đong đoọng ha pêê năl pa dứah đoọng bấc ngai lơơng.”

        Đọong đấh loon vêy za nươu pa dứah pân lơơng, vêy bấc râu za nươu bơơn a dích Quế đơơng chô chóh cóh bhươn đong ha dợ ting cơnh a dích nắc t’nơơm chắc tự nhiêm nắc liêm choom lấh mơ. Cơnh đếêcc cóh 82 c’moo, a dích Quế dzợ pa zay moọt ooy crâng, đấc ooy ha rêê chếêc lêy zập râu n’loong crâng bhrợ têng za nươu. Râu bhui har âng ma nuýh pa dứah đh’réh cr’ay lâng t’nơơm za nươu bơơn tợơ crâng nâu ếêh râu bơơn pay zên nắc tuu râu tin đươi âng ma nuýh ca ay tợơ râu za nươu n’nặc. Lấh mơ dzợ, bhiệc bhrợ âng dích Hà Thị Quế dzợ chroi k’rong zư lêy lâng pa dưr chr’nắp bh’rợ pa dứah cr’ay gia truyền lâng za nươu hi la âng ma nuýh acoon cóh đhị chr’hoong da ding k’coong Hướng Hoá moon lalay lâng tỉnh Quảng Trị moon za zưm./.

CỤ BÀ 82 TUỔI CHỮA BỆNH BẰNG CÂY RỪNG

CTV Bích Liên

        Dù không được đào tạo bài bản, không bằng cấp về y học, song trong mắt nhiều người, bà Hà Thị Quế ở khóm 3B, thị trấn Khe Sanh, huyện Hướng Hóa, tỉnh Quảng Trị là một trong những người thầy thuốc tài giỏi và đức độ. Từ kinh nghiệm cha ông mình truyền lại, người phụ nữ này đã tìm kiếm và chế biến thành công nhiều loại thuốc quý từ cây rừng, góp phần chăm sóc sức khỏe cho nhiều người.

      Đã hơn 10 năm nay, từ khi biết đến các bài thuốc được chế biến từ cây rừng của bà Hà Thị Quế, gia đình chị Phạm Thị Gia ở khóm 1, thị trấn Khe Sanh thường xuyên sử dụng thuốc và xem bà Quế như người thầy thuốc của gia đình mình. Người thân ở xa, mắc các bệnh như thiếu máu, huyết áp thấp, đau đầu, chóng mặt, chị Gia đều tìm đến bà Quế để xin thuốc. Trong mắt chị Gia và người thân, bà Hà Thị Quế là người thầy thuốc tài giỏi và đức độ. Chị Gia chia sẻ: “Từ bản thân của tôi uống thuốc của mẹ Quế rất tốt, nên tôi giời thiệu cho bà con, bạn bè khắp nước để biết. Mẹ Quế với tôi và gia đình tôi giống như một vị thầy thuốc, giống như Bác sĩ.”

     Các bài thuốc chế biến từ cây rừng bà Quế học được nhờ sự truyền dạy của ông bà mình. Lúc còn nhỏ, bà thường xuyên theo ông nội và bố vào rừng lấy củi và các loại cây, rể, lá rừng về cất trữ làm thuốc phòng khi người trong gia đình và bản làng có ai đau ốm mà chữa bệnh. Sau này lớn lên, mỗi khi vào rừng cùng ông và bố, bà Quế bám sát họ hơn để nắm bắt cách nhận biết các loại thuốc chữa bệnh. Đến nay, bà Quế có trên 60 năm kinh nghiệm chữa nhiều bệnh bằng các loại cây thuốc lấy từ rừng. Bà sẵn sàng truyền nghề cho những ai thực sự muốn tìm hiểu, tâm huyết, kiên trì với nghề chữa bệnh từ cây thuốc rừng. Bà Hồ Thị Huệ, người hàng xóm cũng là người bạn đồng hành đi rừng lấy thuốc cùng bà Quế cho biết: “Bà Quế giỏi và nhiệt tình lắm, trước đây tôi không biết gì về các loại cây rừng, sau này nhờ bà chỉ cho nên bây giờ tôi cũng biết nhiều bài thuốc để chữa bệnh cho mọi người. Đặc biệt là các loại cây giúp bổ máu sau khi sinh, cây giúp giảm đau đầu, chóng mặt. Tôi hay đi cùng bà Quế vào rừng tìm cây về làm thuốc để chữa bệnh cho nhiều người.”

      Để kịp thời cung cấp thuốc cho mọi người, có nhiều loại cây được bà Quế đưa về trồng trong vườn nhà nhưng theo bà, cây mọc tự nhiên vẫn mang lại hiệu quả tốt hơn. Chia sẻ bí quyết chế biến các loại thuốc từ cây rừng, bà Hà Thị Quế cho biết thêm: “Lâu nay miềng đã biết một nữa rồi. bây giờ già rồi không thể sống lâu, tạo điều kiện truyền lại cho con cháu, người thân để họ biết còn chữa bệnh cho người khác nữa.”

      Ở tuổi 82, bà Quế vẫn miệt mài vào rừng, lên rẫy để tìm các loại cây rừng về chế biến thuốc. Niềm vui của người thầy thuốc chữa bệnh bằng cây rừng này không phải những đồng tiền thu được mà chính bởi niềm tin người bệnh gửi gắm trong các bài thuốc. Hơn nữa, việc làm của bà Hà Thị Quế còn góp phần gìn giữ và phát triển nghề chữa bệnh gia truyền bằng thuốc nam của người dân tộc thiểu số ở huyện miền núi Hướng Hóa nói riêng và tỉnh Quảng Trị nói chung./.