Vel Gnil nắc muy cóh pazêng 9 vel ắt mamông tợơ đanh a hay đhị chr’val A Xan, chr’hoong Tây Giang. Lalăm a hay, đhanuôr Cơ Tu cóh vel ắt mamông coh pazêng a ral da ding, tr’mung tr’méh lưm k’đháp zr’nắh pa bhlầng. Tợơ bêl vêy c’lâng bh’rợ tệêm ngăn r’pặ đhanuôr ắt mamông ting c’lâng vel bhươl t’mêê, 78 pr’loọng đong đhanuôr nắc đh’rứah chô ooy vel t’mêê. Trung tr’méh âng a pêê nâu kêi nắc ơy ha dưr bấc râu. Vêy c’lâng, vêy điện, vêy đác liêm sạch, vêy Gươl, đhanuôr zập ngai zêng mr’hal. T’coóh bhươl Hốih Đêl, vel Ganil, chr’val A Xan, chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl:

            Vêy c’lâng nhựa, vêy c’lâng bê tong, đong xang âng đhanuôr bơơn chóh bhrợ nhâm mâng. Lalăm a hay ắt đong ba bơơ, ha dợ nâu kêi nắc ơy tệêm ngăn. Vêy c’lâng pa tệêt apêê vel bhươl, tệêm ngăn đoọng xó xe liêm buôn, zập ngai ting chroi k’rong pa dưr vel văn hoá.

            Đhơ nắc chr’val đha rựt bhlầng âng chr’hoong Tây Giang, ha dợ nắc 5 c’moo bhrợ têng vel bhươl t’mêê, đhanuôr Cơ Tu chr’val A Xan ơy ma ting chroi k’rong k’ra bhầu t’ngay công, k’ra bhầu m² k’tiếc k’bunh, bhơi ra véh, chr’nắp lấh 10 tỷ đồng… đh’rứah lâng vel đong bhrợ têng xang 9 zr’lụ ắt t’mêê. Râu pa ghít lấh mơ nắc đhanuôr dzợ chroi k’rong zên k’đhợơng zư lêy crâng đoọng ha quỹ âng vel đoọng bhrợ pa xoọng apêê cr’noọ bh’rợ liêm chr’nắp đoọng ha đhanuôr nắc cơnh bhrợ  têng c’lâng, hệ thống đong pr’noong… Tợơ đếêc ơy bhrợ váih muy cơnh liêm t’mêê đoọng ha vel bhươl k’coong ch’ngai A Xan. T’coóh Hồ Văn Nhiên, Chủ tịch UBND chr’val A Xan, chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl:

            Bh’rợ bhrợ têng vel bhươl t’mêê nắc đoo c’lâng bh’rợ nhà nước lâng đhanuôr đh’rứah bhrợ têng, đươi tợơ đếêc nắc pazêng cr’noọ bh’rợ nâu zêng t’pấh đhanuôr cher đoọng k’tiếc, cher đoọng bhươn ch’nóh đoọng bơơn bhrợ têng liêm xang cr’noọ bh’rợ âng vel đong.

            N’đhơ ơy bơơn bấc bh’nơơn liêm ta níh, ha dợ lêy pazêng nắc pr’ắt tr’mông âng đhanuôr Cơ Tu cóh k’noong k’tiếc A Xan dzợ lưm bấc râu k’đháp k’ra. Bhrợ  t’váih bhiệc bhrợ lâng pa dưr dal bh’nơơn đoọng ha đhanuôr nắc râu bha lầng âng chr’val A Xan xoọc t’hước tước. Cóh đếêc, lấh mơ pazêng m’ma chóh, bh’năn băn cóh vel đong, nắc chr’val da ding k’coong nâu dzợ pa ghít đoọng zập râu m’ma t’mêê đoọng chóh bhrợ, chếêc lêy c’lâng pa câl  chr’nóh chr’bệêt, r’dợ zúp đoọng ha đhanuôr Cơ Tu z’lấh đha rựt đanh mâng lâng pa dưr bhrợ ca van liêm ta níh. T’coóh Hồ Văn Nhiên, Chủ tịch UBND chr’val A Xan, chr’hoong Tây Giang, tỉnh Quảng Nam đoọng năl:

            Azi nắc k’rong bhiệc b’băn, k’rong pazêng zr’lụ, chóh crâng, pa bhlầng nắc lâm nghiệp lâng zập râu t’nơơm za nươu. Xọoc đâu, a zi xoọc k’rong apêê cr’noọ bh’rợ âng vel đong cơnh đẳng sâm, táo mèo, thảo quả đoọng ha y nắc bhrợ ta bhứah tước zập pr’loọng đong, ếêh râu bhrợ têng đhị chr’val dzợ, bhrợ têng cơnh ooy đoọng ha đhanuôr tự z’lấh đha rựt lâng pazêng cr’noọ bh’rợ kinh tế âng chô bh’nơơn liêm choom bhlầng.

            Muy cóh pazêng bh’rợ bhrợ têng vel bhươl t’mêê bơơn đhanuôr Cơ Tu ting xợơng bhrợ, đh’rứah lâng pazêng quyết sách âng chr’nắp liêm, đanh mâng âng chính quyền bơơn xay bhrợ, nắc bh’rợ bhrợ têng liêm xang chr’val vel bhươl t’mêê ếêh râu lấh k’đháp lâng chr’val zr’lụ k’noong k’tiếc A Xan./.

A Xan xây dựng nông thôn mới ở vùng biên giới

         Đối với đồng bào Cơtu ở xã biên giới A Xan, huyện vùng cao Tây Giang, tỉnh Quảng Nam, thực hiện chương trình Mục tiêu Quốc gia xây dựng nông thôn mới chính là xây dựng cuộc sống ấm no, hạnh phúc trên từng bản làng, bảo vệ vững chắc chủ quyền an ninh biên giới quốc gia. Sau 5 năm thực hiện 19 tiêu chí xây dựng nông thôn mới, xã nghèo A Xan đã có những đổi thay đáng mừng.

        Làng Ganil là một trong 9 ngôi làng định cư bền vững ở xã  A Xan, huyện Tây Giang. Trước đây, bà con Cơtu trong làng sinh sống trên những triền núi cao, cuộc sống nghèo khó bội phần. Từ khi có chủ trương ổn định bố trí sắp xếp dân cư theo hướng nông thôn mới, 78 hộ dân đồng loạt chuyển về làng mới. Cuộc sống của họ giờ đã đổi thay nhiều lắm. Có đường, có điện, có nước sạch, có Gươl sinh hoạt văn hóa, bà con ai cũng vui mừng, phấn khởi. Già làng Hốil Đêl, Làng Ganil, xã A Xan, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết:

       Có đường nhựa, có đường bê tông, nhà cửa của bà con được xây dựng đàng hoàng. Trước đây ăn ở lụp xụp không có điều kiện, còn bây giờ đã ổn định rồi. Có đường liên thôn, đảm bảo anh em chạy đi chạy lại an toàn, anh em góp chung để xây dựng thôn văn hóa.

       Tuy là xã nghèo khó khăn nhất của huyện Tây Giang, song qua 5 năm xây dựng nông thôn mới, đồng bào Cơtu xã A Xan đã tự nguyện đóng góp hàng ngàn ngày công, hàng ngàn m² đất đai, hoa màu, trị giá hơn 10 tỷ đồng…cùng với địa phương xây dựng hoàn chỉnh 9 mặt bằng tái định cư mới. Đáng chú ý bà con còn góp tiền quản lý bảo vệ rừng vào quỹ chung của thôn, để xây dựng các công trình phúc lợi dân sinh khác như đường giao thông, hệ thống vệ sinh…Từ đó đã tạo nên một diện mạo mới cho các bản làng vùng cao A Xan. Ông Hồ Văn Nhiên, Chủ tịch UBND xã A Xan, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết:

         Chương trình xây dựng nông thôn mới chủ trương là nhà nước và nhân dân cùng làm, nên toàn bộ chương trình này đều vận động nhân dân hiến đất, hiến hoa màu để đạt được mục tiêu xây dựng của địa phương.

        Mặc dù đã đạt được nhiều kết quả đáng mừng, song nhìn chung, đời sống của đồng bào Cơ tu xã biên giới A Xan vẫn còn nhiều khó khăn.  Giải quyết việc làm và tăng thu nhập cho bà con là hai vấn đề trọng tâm mà xã A Xan đang hướng đến. Trong đó, ngoài những giống cây, con bản địa, thì xã vùng cao này còn chú trọng đưa các loại giống mới vào sản xuất, tìm đầu ra cho nông sản, từng bước giúp bà con Cơtu thoát nghèo bền vững và vươn lên làm giàu chính đáng. Ông Hồ Văn Nhiên, Chủ tịch UBND xã A Xan, huyện Tây Giang, tỉnh Quảng Nam cho biết:

        Chúng tôi tập trung công tác chăn nuôi, khoanh vùng, trồng rừng, đặc biệt là lâm nghiệp và các loại cây dược liệu. Hiện nay chúng tôi đang tập trung các mô hình của địa phương như đẳng sâm, táo mèo, thảo quả để sắp tới sẽ nhân rộng ra các hộ dân chứ không thực hiện tại xã nữa, làm sao để bà con tự vươn lên thoát nghèo bằng những mô hình kinh tế hiệu quả nhất.

       Một khi chủ trương xây dựng nông thôn mới được bà con Cơtu đồng lòng, cộng với những quyết sách mang tính căn cơ, bền vững của chính quyền được triển khai, thì mục tiêu hoàn thành xã nông thôn mới không phải là quá khó với xã vùng biên A Xan./.