T’coóh vel Y Wăn Mlô ( buôn dh’nớc Ama Lâm) ma nứih Êđê, nắc muy cha nắc bấc ngai chắp hơnh cóh chr’val Ea Drông, thị xã Buôn Hồ, tỉnh Đăc Lắc. bấc c’moo ha nua, t’coóh âi p’too moon bấc ngai âi ting c’bhúh lệt Fulro rạch chô lâng vel bhươl, p’too moon đha nuôr pa zum têy bhrợ pa dưr vel bhươl t’mêê, pa dưr bh’rợ tr’nêng, t’bil ha ul pa xiêr đha rựt.

   Acoon c’lâng bê tông xó trúih  vel Kmiên, z’lấh acoon đhr’đấc bhơớc p’teeẹt lâng apêê nang cà phê liêm t’viêng. Mị n’đắh toor c’lâng, bấc đhr’nong đong chóh bhrợ liêm ga mắc ặt c’chăl lâng apêê đhr’nong đong đh’rơơng âng ma nứih Êđê. T’coóh vel A ma Lâm bhui har đoọng năl: vel bhươl nâu câi âi yêm têêm, loó n’căr tr’xăl n’hang, đha nuôr ca bhố ngăn: “Xoọc đâu đhr’năng yêm têêm cóh vel bhươl nắc liêm bhlâng, doó dzợ vêy đha đhâm ngai grô proọng. pr’ặt tr’mông âng đha nuôr z’zăng dưr ta clơ, apêê đoo bhrợ cha, k’rang đoọng ha pr’loọng đong, ca coon cha chau lướt học. Vêy bấc pr’loọng đong bơơn chóh đong 300 – 400 ức đồng, câl đươi xe cộ… Acu p’too moon apêê pr’loọng đong p’zay k’rong k’mía đoọng ca coon cha chau lướt học, cắh choom âi vêy zên nắc muy a ộm cha cha k’goóh. Choom p’too moon ca coon cha chau học hành, vêy bh’rợ tr’nêng liêm ta níh….”

     Lêy pr’ặt tr’mông yêm têêm cơnh nâu câi, hắt ngai năl apêê c’moo 2001, 2004, chr’val Ea Drông âi ting nắc đhị bhrơợng ooy cắh yêm têêm cóh tỉnh Đắc Lắc. Nắc tu đơớh buôn xơợng đươi apêê mốp lệt g’lớc rơl, ha zuuc moon, bấc ngai acoon cóh âi z’lấh c’noong k’tiếc lệt xa nay. Muy bơr ngai z’lấh c’noong k’tiếc cắh tr’clông, ặt ma mông p’lơớp cóh crâng ca coong, cắh pân chô lâng pr’loọng đong. T’coóh vel Ama Lâm âi tước zấp đong xay moon đoọng đha nuôr năl ghít râu lệt chêr âng apêê mốp lệt. cơnh lâng chr’nắp âng đay lâng râu lứch loom luônh âng đay, t’coóh lướt chơớc lum lêy đợ apêê ngai lấh crêê rơl g’lớc, p’too moon apêê đoo rạch chô lâng vel bhươl. T’coóh vel A ma Lâm xay trúih cớ: “Cr’chăl đêếc, vêy bấc đha đhâm c’mâr cắh pân chô ôy đong nắc diing ma mông ặt cóh crâng, ca conh ca căn k’đươi acu p’too moon đoọng apêê rạch chô. Acu âi tước lum p’too moon apêê đoo rạch chô, xay moon ha pêê đoo năl c’lâng n’nắc c’lâng lệt. zấp ngai âng cu âi p’too moon chô ooy vel bhươl xang n’nắc doó dzợ ngai bhrợ lệt cớ. muy bơr ngai crêê ha zuuc moon công b’bơơ loom, n’đhơ cơnh đêếc a pêê đoo âi bơơn k’dhơợng nhâm loom, ma mông tin pháp luật âng nhà nước, k’rang bhrợ cha ặt ma mông băn k’điêl cacoon. Acu công lướt p’too moon cóh bấc chr’val, bấc vel.”

    T’coóh Y Bhiết Kdăm, ặt cóh vel Klát B, chr’val Ea Drông, nắc muy cóh bấc ngai crêê ta rơl g’lớc ting apêê ma nưuíh mốp lệt, lơi pr’loọng đong moọt ooy crâng, k’rong ặt zêl pa hư chính quyền. Bơơn t’coóh vel A ma lâm p’too moon, t’coóh âi rạch chô pa cắh, đớp xơợng đợ râu toom moon âng pháp luật lâng rạch bhrợ cớ lang đay. T’coóh Y Bhiết xay trúih: “Bêl ahay tu cắh năl râu rí tu cơnh đêếc nắc lướt bhrợ lệt xa nay, lâng ặt zêng lâng râu toom moon âng pháp luật. N’đhơ cơnh đêếc nâu câi acu nắc muy cha nắc đha nuôr ta luôn ting xơợng c’lâng xa nay âng nhà nước. Acu ting pấh zấp bh’rợ trnêng âng vel đong. Acu công bơơn k’đươi moon pấh đại hội cóh tỉnh Đắc Lắc đớc đoọng ha đại biêur liêm choom. Acu bơơn giấy khen lâng pr’hêl. Acu lêy nắc đoo muy râu bhui haê bhlâng. Ama Lâm âi ptoo moon ha cu ting c’lâng xa nay âng Đảng lâng Nhà nước. a đoo p’too moon a cu ma mông liêm ta níh, liêm crêê lâng vel bhươl. Đợ râu âng đoo p’too moon zêng liêm crêê ha zi.”

    C’moo đâu âi 73 c’moo, n’đhơ c’rơ âi đhur, dzung âi k’bao, n’đhơ cơnh đêếc cóh ooy vêy bh’rợ nắc t’coóh vel A ma Lâm đơớh tước. đợ boóp p’rá âng t’coóh zêng bơơn đớp râu mr’cơnh loom âng đha nuôr, tu đợ râu xay moon liêm crêê la lua. T’coóh vel A ma Lâm cắh muy nưl ghít đhr’niêng cr’bưn âng ma nứih Ê-đê, nắc dzợ năl ghít ooy chính sách pháp luật âng Đảng, Nhà nước, tu t’coóh nắc bêl ahay bhrợ Chủ tịch UBND chr’val chô đhêy hưu. T’coóh Y Son Byă, trưởng vel Kmiên, chr’val Ea Drông, đoọng năl: “Ama Lâm ta luôn p’too moon vel bhươl zư đớc đhr’niêng cr’bưn âng ma nứih Ê-đê, cơnh zư lêy ching goong, đhr’niêng cr’bưn âng ma nứih Ê-đê. Zư đớc râu liêm pr’hay. Pa choom đha nuôr cóh vel bhrợ cha, p’too moon đha đhâm c’mâr cóh vel oó grô proọng, mốp lệt, t’bhlâng bhrợ têng, bhrợ pa dưr vel bhươl.”

    Cơnh lâng râu chroi đoọng cắh pa đhêy ha vel bhươl, bấc c’moo ha nua, t’coóh vel A ma Lâm âi bơơn Ban k’đhơợng xay Tây Nguyên, Ủy ban acoon cóh, UBND tỉnh Đắc Lắc lâng bấc cấp, bấc ngành ta luôn hơnh déh. Lâng hun ch’ner ga mắc bhlâng cơnh lâng t’coóh nắc lêy vel bhươl ting t’ngay ting ca bhố ngăn./.

Ama Lâm - già làng Ê-đê tiêu biểu

(K’Hạnh )

    Gìa làng Y Wăn Mlô (tên thường gọi là Ama Lâm) dân tộc Êđê, là một người uy tín tiêu biểu ở xã Ea Drông, thị xã Buôn Hồ, tỉnh Đắk Lắk. Những năm qua, ông đã vận động nhiều người lầm đường lạc lối theo Fulro quay trở về buôn làng, động viên bà con chung tay xây dựng nông thôn mới, phát triển sản xuất, xóa đói giảm nghèo.

    Con đường bê tông chạy dọc theo buôn Kmiên, băng qua con dốc dựng đứng nối với những vườn cà phê xanh mướt. Hai bên đường, nhiều ngôi nhà xây dựng khang trang nằm xen lẫn giữa những ngôi nhà sàn truyền thống của người Ê đê. Già làng Ama Lâm phấn khởi cho biết: buôn làng nay đã bình yên, thay da đổi thịt, người dân ấm no, sung túc: “Hiện nay tình hình an ninh ở trong buôn rất tốt, không còn tình trạng thanh niên quậy phá. Cuộc sống của người dân khấm khá, họ lo làm ăn, lo cho gia đình, con cái đi học. Có nhiều gia đình xây đựơc nhà 300-400 triệu, mua sắm xe cộ... Tôi khuyên các gia đình chịu khó đầu tư tiền bạc cho con cái đi học, không phải cứ có tiền thì uống rượu chè. Phải khích lệ con cái học hành, có nghề nghiệp…”

     Thấy cuộc sống bình yên như hôm nay, ít người biết rằng những năm 2001, 2004, xã Ea Drông từng là điểm nóng về an ninh trật tự ở tỉnh Đắk Lắk. Chỉ vì nhẹ dạ tin lời kẻ xấu lôi kéo xúi giục, nhiều người dân tộc thiểu số đã vượt biên trái phép.  Một số người vượt biên bất thành, sống lẩn khuất trong rừng, không dám về với gia đình. Gìa làng Ama Lâm đã đến từng nhà phân tích để bà con hiểu rõ luận điệu sai trái của kẻ xấu. Bằng uy tín và sự nhiệt tình của mình, ông tìm gặp những người lầm đường lạc lối, động viên họ quay về với buôn làng. Gìa làng Ama Lâm kể lại: “Thời đó, có nhiều thanh niên không dám về nhà mà đi sống ngoài rừng, bố mẹ họ nhờ tôi khuyên bảo để họ quay về.  Tôi đã trực tiếp đi vận động họ quay trở về, khuyên bảo họ con đường đó là sai.  Tất cả những ngừơi tôi đã vận động về buôn làng thì sau đó không có ai lặp lại sai lầm. Một số người do bị kích động nhiều cũng lung lay ý chí nhưng rồi họ đã giữ được lập trường của mình, sống theo pháp luật của nhà nước, lo làm ăn sinh sống nuôi vợ con.  Tôi cũng đi vận động ở nhiều xã, nhiều buôn.”

    Ông Y Bhiết Kdăm, ở buôn Klát B, xã Ea Drông, là một trong số những người bị dụ dỗ đi theo đám người xấu, bỏ gia đình trốn vào rừng, tụ tập chống phá chính quyền. Được già làng Ama Lâm động viên, ông đã quay về trình diện, chấp nhận bản án nghiêm khắc của pháp luật và làm lại cuộc đời. Ông Y Bhiết tâm sự: “Lần trước vì thiếu hiểu biết nên tôi lầm đường lạc lối, và chịu phạt theo pháp luật của nhà nước. Nhưng bây giờ tôi là một người dân luôn theo đường lối, chủ trương của nhà nước. Tôi tham gia mọi phong trào của địa phương. Tôi cũng được mời tham gia đại hội ở tỉnh Dak Lak dành cho đại biểu tiến tiến. Tôi đựoc nhận giấy khen và quà tặng. Tôi thấy đó là một niềm vui lớn.  Ama Lâm đã dạy bảo tôi theo đường lối của Đảng và nhà nước. Ông dạy chúng tôi sống ngay thẳng, tốt bụng, hòa đồng với buôn làng. Những điều ông dạy rất có ích cho chúng tôi.”

     Năm nay đã 73 tuổi, dù sức đã kém, chân đã mỏi, nhưng hễ ở đâu có việc là già làng Ama Lâm luôn có mặt. Những ý kiến của ông đều nhận được sự đồng thuận của bà con, bởi những phân tích có lý, có tình.  Già làng Ama Lâm không chỉ am hiểu phong tục tập quán của người Êđê, mà còn rành rọt về chính sách pháp luật của Đảng, Nhà nước, vì ông nguyên là Chủ tịch UBND xã về nghỉ hưu.   Ông Y Son Byă, Trưởng buôn Kmiên, xã Ea Drông, cho biết: “Ama Lâm luôn dạy bảo cho buôn làng gìn giữ phong tục tập quán của người Êđê, như bảo vệ cồng chiêng, luật tục của người Êđê. Gìn giữ những điều tốt đẹp. Dạy người dân trong buôn cách làm ăn, khuyên bảo thanh niên trong buôn không quậy phá, cố gắng làm việc xây dựng buôn làng.”

    Với những đóng góp không ngừng cho cộng đồng, những năm qua, già làng Ama Lâm đã được Ban chỉ đạo Tây nguyên, Ủy ban dân tộc, UBND tỉnh Đắk Lắk và nhiều cấp, nhiều ngành thường xuyên biểu dương khen thưởng.  Và phần thưởng lớn nhất đối với ông là thấy buôn làng ngày càng ấm no, hạnh phúc./.