Bêl ahay, mưy đhị zr’lụ k’tiếc chr’val Sơn Bua, chr’hoong Tây Sơn, tỉnh Quảng Ngãi xoọc đâu nắc k’tiếc âng tỉnh Quảng Nam. Tước c’moo 1999, bêl pác lêy cớ k’tiếc hành chính, k’ha riêng apêê manứih Ca Dong cóh đâu ting c’lâng Trường Sơn Đông chô ặt đhị t’mêê nắc vel 3, vel 2 Trà Vân, chr’hoong Nam Trà My xoọc đâu. hân đhơ cơnh đêếc, chô đhị ặt t’mêê, cắh vêy bấc đhị k’tiếc liêm choom đoọng bhrợ ha’rêê nắc apêê chô cớ đhị ha’rêê ty đoọng bhrợ ha’rêê, bhrợ crâng. Lâng bhiệc nâu nắc ặt váih tước đâu…

            ....Apêê moon đợ apêê nâu nắc đhanuôr Quảng Nam cắh cậ đhanuôr Quảng Ngãi ting cơnh c’lặ c’năl hành chính ha cơnh cung choom. Hân đhơ đêếc, ooy cr’noọ âng apêê, đợ apêê nâu dzợ nặc đhanuôr manứih Ca Dong cơnh bêl ahay. Apêê dzợ ặt g’nưm đh’rứah đoọng bhrợ cha, đh’rứah hát đh’rứah đợ pr’hát hơnh déh ha’roo t’mêê, đh’rứah chi’ớh pr’hay chr’nắp đhị râu xa’nưl chiing cha’gâr cóh vel đông, đh’rứah ặt chi’ớh cóh tết Máng Nước, cắh cậ đh’rứah ting tr’pác bêl lưm zr’nắh k’đhạp, đha’rứt đha’rắh. Apêê cắh vêy chấc tr’dzơơng lêy tu bhiệc “hâu anoo lướt bhrợ đhị k’tiếc âng cu” ha dợ tr’dzơơng lêy, tu apêê dzợ vêy pr’ắt bh’rợ liêm chr’nắp, mr’đoo a’ham, tơơm ríah.

            P’căn Đinh Thị Út, Chủ tịch UBMTTQVN chr’val Sơn Bua đoọng năl, k’conh đay nắc manứih cóh chr’val Sơn Mùa, Quảng Ngãi, ha dợ k’căn đay nắc manứih Quảng Nam. c’moo 1969, bêl k’conh cắh dzợ nắc k’căn âng đơơng pazêng 5 azi đhi noo chô ooy vel t’coóh Thanh. Tước c’moo 1996, mưy ma moó t’ha dzợ ặt, ha dợ pazêng 4 apêê đhi noo lơơng âng p’căn Út nắc zêng chô cớ ooy Sơn Bua đoọng ặt mamung.

              Bấc c’moo đăn đâu, bêl đợ xa’nay bh’rợ chóh-pa dưr pa’xớc crâng padưr liêm choom, đhanuôr cóh vel đông nắc ting p’gít lêy tước quyền lợi âng đay lâng lêy cơnh đêếc, apêê moon bhiệc đhanuôr Trà Vân moót bhrợ ha’rêê, chóh crâng cóh đâu nắc bhrợ cắh liêm crêê tước bấc quyền lợi âng apêê. C’moo 2013, đha’đhâm c’moor 2 đắh vel đông nắc dưr váih tr’dzơơng lêy lâng tr’vay tr’lin. Tu bhiệc nâu cung doọ râu bhrợ ha mốp lết, apêê nắc chô ặt cớ cơnh bêl l’lăm lâng tước xoọc đâu doọ dzợ vêy váih tu bhiệc cơnh đêếc. hân đhơ cơnh đêếc, cung cắh râu bhrợ têêm ngăn, ha dợ đợ ha y chroo, tu bhiệc cơnh bêl c’moo 2013 nắc doọ dzợ dưr váih. Lêy gít bhiệc nâu, bhr’cộ bơr đắh nắc bấc chu tợt ặt pazưm đh’rứah chấc lêy c’lâng bh’rợ liêm choom bhlâng, lêy cha’mêết 2 râu bh’rợ nắc lêy đhanuôr cóh vel 3 lêy chroót k’tiếc đoọng ha đhanuôr cóh vel Nước Tang lâng c’lâng bh’rợ thứ 2 nắc lêy rơơm bơơn chô ặt cớ đhị k’tiếc hành chính l’lăm c’moo 1991.

            T’coóh Trần Văn Mẫn, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Trà My ặt k’rang, rơơm kiêng Chính phủ đươi bhrợ cơnh cr’noọ cr’niêng bơơn rạch chô ặt cớ đhị k’noong k’tiếc hành chính bêl cắh ơy váih bản đồ 364 c’moo 1991 âng Hội đồng Bộ trưởng. Ha dợ lalua đoọng lêy, k’tiếc ha’rêê âng apêê xoọc bhrợ têng nâu nắc k’tiếc tơợ ahay a’hươn ơy, hân đhơ pác k’noong k’tiếc tước đâu, apêê nắc dzợ bhrợ têng đhị đêếc. Lâng tước đâu, apêê dzợ kiêng zâp t’ngay lướt bhrợ têng đhị ha’rêê, k’tiếc crâng cóh đâu. Amoó Hồ Thị Tuyết 37 c’moo k’tiếc ông Thanh, vel 3 bêl amoó lâng bơr pêê pr’zợc âng đoo âng đơơng ha’roo ooy Nước Tang đoọng xát, nắc amoó rơơm kiêng bơơn chô cớ cơnh ahay, cơnh k’conh k’căn ơy bhrợ, nắc xang bêl bhrợ ha’rêê ắt luôn cóh đêếc, doọ dzợ ra’diu lướt ha dợ hi’dưm chô.

            Bhiệc chô cớ đhị k’noong k’tiếc hành chính, cắh nặc mưy g’đách đợ xa’nay t’ruíh cơnh bhiệc bhan tơợp c’moo 2013, nắc dzợ đhị liêm chr’nắp đoọng trứah bhlếh đợ râu zr’nắh k’đhạp xoọc ặt bhrợ pa’xiêr bhiệc padưr pa’xớc âng đhanuôr cóh đâu. tu bêl râu cắh liêm crêê dzợ ặt váih nắc prang Quảng Nam lâng Quảng Ngãi cắh choom bhrợ padưr k’rơ bh’rợ padưr hạ tầng đoọng ha bhiệc padưr pa’xớc âng đhanuôr.

 TRĂN TRỞ TRÀ VÂN

         Trước đây, một phần vùng đất xã Sơn Bua, huyện Tây Sơn tỉnh Quảng Ngãi bây giờ thuộc đất của tỉnh Quảng Nam. Đến năm 1999, khi phân chia lại địa giới hành chính, hàng trăm người Ca Dong ở đây theo đường Trường Sơn Đông đến nơi ở mới là thôn 2, thôn3, xã Trà Vân huyện Nam Trà My bây giờ.Nhưng đến nơi ở mới, không có nhiều khoảnh đất bằng phẳng để làm rẫy, nên họ phải trở về rẫy cũ để làm rẫy, làm rừng. Và điều ấy tồn tại đến bây giờ….

          Người ta gọi họ là dân Quảng Nam hay dân Quảng Ngãi theo địa giới hành chính sao cũng được. Nhưng trong tâm thức họ vẫn là cộng đồng người Ca Dong như trước đây. Họ vẫn dựa vào nhau để làm ăn, cùng ca chung bài ca mừng lúa mới, cùng say sưa trong tiếng chiêng làng, cùng đắm mình trong tết Máng Nước, hay cùng san sẻ những lúc ngặt nghèo. Họ không vì cái chuyện “sao anh sang làm trên đất của tôi” mà hiềm khích nhau, bởi họ còn có mối quan hệ máu mủ với nhau.

         Bà Đinh Thị Út - Chủ tịch Ủy ban MTTQ Việt Nam xã Sơn Bua cho biết, cha bà là người xã Sơn Mùa, Quảng Ngãi, còn mẹ là người Quảng Nam. Năm 1969, khi cha bà mất, thì mẹ đưa cả 5 anh chị em bà về về nóc ông Thanh. Đến năm 1996, ngoại trừ chị cả, thì 4 anh chị em của bà Út đều trở lại Sơn Bua để sinh sống.

          Những năm gần đây, khi những chương trình trồng - phát triển sinh kế rừng dần phát huy hiệu quả, người dân địa phương càng chú trọng đến quyền lợi của mình và theo lẽ đó, họ cho rằng việc người dân Trà Vân sang làm rẫy, trồng rừng ở đây đã ảnh hưởng ít nhiều đến quyền lợi của họ. Năm 2013, thanh niên hai địa phương Sơn Bua của Quảng Ngãi và Trà Vân của Quảng Nam đã xảy ra những xô xát. Sự việc ấy không để lại hậu quả đáng tiếc, họ đã làm hòa lại như trước và đến bây giờ vẫn chưa có thêm sự việc nào tương tự. Nhưng điều đó không lấy gì làm đảm bảo, rằng sau này, sự việc như hồi năm 2013 sẽ không tái diễn. Nhìn thấy điều đó, lãnh đạo hai bên đã không ít lần ngồi với nhau tìm giải pháp hữu hiệu nhất, tất nhiên là xoay quanh sự lựa chọn một trong 2 phương án là người dân thôn 3 phải “trả” đất cho người dân thôn Nước Tang và phương án còn lại là mong được trở lại địa lý hành chính trước năm 1991.

            Ông Trần Văn Mẫn, Phó Chủ tịch UBND huyện Nam Trà My trăn trở, mong rằng Chính phủ đồng ý với mong muốn được quay trở lại địa giới hành chính trước khi có bản đồ 364 năm 1991 của Hội đồng Bộ trưởng (nay là Chính phủ)  Vì suy cho cùng, đất rẫy mà họ đang canh tác ấy, chính là mảnh đất truyền thống mà ngay cả sau khi phân chia địa giới đến nay, họ vẫn cần cù với nó. Và đến bây giờ, họ vẫn muốn mỗi ngày được miệt mài trên từng rẫy, từng khoảnh rừng ở đây. Chị Hồ Thị Tuyết 37 tuổi ở nóc ông Thanh, thôn 3, xã Trà Vân, huyện Nam Trà My, khi chị cùng một số bạn của mình mang thóc sang Nước Tang để xay gạo, đã mong muốn “được trở lại đây sinh sống như trước giống như ông bà cha mẹ”, tức là sau khi làm rẫy, thì ở lại đó luôn chứ không phải cảnh sáng đi tối về.

          Câu chuyện trở lại địa giới hành chính, không đơn thuần là tránh những chuyện như sự việc hồi năm 2013, mà còn là điểm cốt yếu để tháo gỡ những khó khăn vẫn đang ghì chặt sự phát triển của người dân nơi đây. Bởi khi sự “nhập nhằng” vẫn đang diễn ra thì cả Quảng Nam và Quảng Ngãi không thể đẩy mạnh xây dựng cơ sở hạ tầng phục vụ cho sự phát triển của người dân./.