C’nặt t’ruíh đoọng ha pân đil t’ngay đâu, xay moon đắh bấc ma nuýh pân đil Mông choom bhrợ du lịch. Đhanuôr lâng pr’zợc đh’rứah đương xợơng.

          7 giờ đấh ra diu, bến xe Sa Pa, tỉnh Lào Cai dzợ đh’lúc nhưr. Cóh nguôi pleng cha cệêt 7⁰C. Bấc ơl pân đil Mông tước đhiêr xe âng đơơng t’mooi t’mêê tước bến. T’mooi ma nuýh Tây đhuônh, apêê pa prá lâng p’rá Anh, k’đươi chếêc năl du lịch homestay.

          Đhang ma nuýh cắh lấh dal, mắt muy mí ha dợ lêy móh mắt bhui har bhlầng, a moó Hạng Thị Tùng nắc glúh tơợ bấc ma nuýh đh’rứah lướt đh’rứah pa prá lâng t’moo. BoÓp p’rá tr’béch pa bhlầng: “Bơơn t’pấh t’mooi nắc vốch tour,  cắh vêy t’mooi nắc đhêy đhị SaPa tước 2h-3h nắc tớt xe chô. Apêê ngai cắh vêy tour đhị Hà Nội nắc chô đh’rứah lâng cu, ngai âi vêy tour nắc n’đhơ ặ doó. T’đang t’pấh t’mooi nắc prá cơnh đâu “hello, you have booking?... t’mooi n’đoo cắh booking nắc chô ooy đong cu!”

          A moó Tùng đoọng năl, đong đha rựt, zập c’moo nắc muy chóh muy hân noo ha roo cắh zập cha. Lêy t’mooi du lịch tước SaPa ting t’ngay ting bấc, a moó nắc taanh n’đoóh a doóh xang đơơng pa câl zập prang cóh thị trấn. Ha dợ bh’nơơn âng chô cung cắh ha mơ. Năl ghít apêê t’mooi kiêng tước cha ớh đhị apêê vel bhươl ha dợ cắh lấh năl c’lâng lướt, a moó nắc pa chắp xợơng a đay nắc bhrợ “ma nuýh xay moon” du lịch. Mơ chu k’đơơng t’mooi, a moó vêy âng chô 300.000-500.000 đồng.

          Ơy 5 c’moo, zêng cơnh pị đác píh, zập bêl 4h đấh ra diu nắc a moó Tùng tớt xe thồ z’lấh k’zệt cây số đấc ooy thị trấn Sa Pa “t’pấh” t’mooi. A moÓ Tùng moon: “Cắh vêy zên câl xa nập đoọng ha coon, cân phân, câl m’ma ha roo, câm m’ma a bhoo. A cu nắc pa zay bhrợ  têng. A đay cắh vêy bhiệc bhrợ đoọng bơơn zên nắc bhrợ têng cơnh đâu đoọng t’bơơn zên. Muy tuần k’đương 2-3 cha năc a năm, cắh vêy bấc. bơơn mơ 1-2 ức đồng a năm”.

          P’rá Anh a moo nắc tợơp pa choom prá tợơ bêl dzợ pa câl n’đoóh a doóh, nâu kêi nắc prá xay bấc lấh mơ. A moÓ Tùng moon cắh muy a đoo năm, đhị chr’val Hầu Thào dzợ bấc apêê a đhi a moó pân đil Mong “bhrợ tour” k’đơơng t’mooi. Lấh mơ pa bhrợ cóh ha rêê, a pêê nắc p’loon đấh ooy thị trấn, trực đhi bến xe. T’mooi đhuônh, apêê lưm ta moóh, xay moon, k’đươi apêê lướt du lịch đhị vel bhươl, chếêc năl homestay đhị đong đay. Tước bêl cắh vêy t’mooi đhị bến xe dzợ nắc apêê chếêc lướt ding cóh thị trấn t’bơơn t’mooi. Chr’nắp zên tợơ 400-600 r’bhầu đồng/t’mooi pazêng lâng zên cha, bếch đhêy. K’díc ting đơơng t’mooi, cắh cợ nắc ắt cóh đong zư ca coon, pa liêm đong xang.

          A moó Sùng Thị Sung k’chăng tu t’mêê bơơn muy cha nắc t’mooi Pháp t’đang tợơ Hà Nội: “A cu đoọng số điện thoại đoọng ha t’mooi. T’mooi kiêng, apêê nắc xay moon đoọng pr’zợc đay. A nhi vêy pr’zợc cắh, moon đoọng cu? Nắc a cu pác zên đoọng a nhi?”

          K’đơơng tour, zập c’xêê pazêng pân đil cơnh a moó Sung, a moó Tùng vêy bh’nơơn tợơ 2-4 ức đồng. Cắh muy k’rang pr’ắt tr’mông, băn ca coon cha học, amoó Tùng nắc dzợ lưm, prá xay lâng bấc ngai, a cọ đay bơơn năl bấc râu rị dzợ.

          Bấc apêê t’mooi homestay blo tợơ Trung Quốc, Nhật Bản, Campuchia, Anh, Pháp,  Hà Lan, Hungary, Phần Lan… Cơnh đếêc, bhrợ têng cơnh ooy pân đil Mông cóh đâu choom t’pấh t’mooi liêm buôn bhlầng? Râu chr’nắp lớơp cóh bh’ar k’tứi nắc đhơ đhơ ngai pân đil Mông zêng vêy bêl đơơng tour zêng vêy. Zập trang bh’ar xrắh muy râu p’rá lâng xa nay lalay cơnh: nắc râu pa chắp xợơng âng khách gàng, xrắ chr’na, xay moon ooy vel bhươl… âng apêê t’mooi đắh k’tiếc k’ruung lơơng liêm loom xrắ đớc. Nắc cơnh muy chr’nắp liêm đoọng ha bhiệc t’pấh t’mooi mơ chu t’mooi lơơng tước, lâng bấc ngai tước tợơ apêê k’tiếc lalay ooy.

          Ting cơnh t’coóh Đỗ Trọng Nguyên, Phó trưởng phòng Văn hoá- Thông tin chr’hoong Sa Pa, chr’hoong nâu nắc ta luôn t’pấh đhanuôr pấh pa dưr kinh tế, pa bhlầng nắc bhiệc ting đơơng tour, đhanuôr nắc n’jứah choom giao lưu văn hoá, n’jứah âng chô bh’nơơn. Đhơ cơnh đếêc, đoọng tệêm ngăn ha bh’rợ chếêc lêy năl, chr’hoong đoọng đhơ đhơ ngai t’mooi đươi dua dịch vụ homestay zêng xay moon lâng đội liên ngành. Đhanuôr ký gr’hoọt brhợ têng apêê quy định cóh quy chế k’đhợơng lêy du lịch cộng đồng âng chr’val; quy ước, hương ước vel bhươl, đoọng zư lêy chr’nắp văn hoá acoon cóh.

          Pazêng ma nuýh cắh vêy zên bạc cơnh a moó Tùng, a moó Sung nắc ma nuýh k’đơơng tour, pa cắh du lịch dịch vụ homestay cóh  vel. Ha dợ pazêng pr’loọng đong đhị chr’val Hầu Thào zêng vêy pr’đợơ cơnh díc điêl a moó Giàng A Cáng, cắh muy k’đơơng tour, a nhi nắc dzợ bhrợ dịch vụ homestay đoọng ha t’mooi pấh.

          Đơơng tour tự do tợơ c’moo 2004, pêê c’moo t’tun, díc điêl a noo nắ chroi k’rong 100 ức đồng, nắc tợơ bhrợ têng bh’rợ du lịch homestay. Đong ắt bhứah 80m² ơy pa liêm pa mâng, bhrợ pa xoọng đong pr’noong, r’lắp máy tính, wifi. T’mooi du lịch tước đong ting bấc lấh. A moÓ Mao, k’điêl a noo Cáng đoọng năl: “T’mooi châu Âu, châu Á đhơ đhơ ngai cung t’pấh lứch. Bấc nắc 700-800 r’bhầu đồng/cha nắc t’mooi. M’bứi nắc cung 500-600 r’bhầu đồng/cha nắc t’mooi. Zập tuần bơơn 1-2 ức đồng. Tợơ đấh ra diu tước giờ t’pấh 2 cha nắc t’mooi Pháp n’nặc.K’díc cu cắh vêy k’đơơng t’mooi, a đoo cắh choom p’rá p’rá a pêê, muy a cu k’đơơng apêê”.

          Ta bhứah zr’lụ ắt đhêy, pr’loọng đong a noo Cáng pa liêm bhươn chóh pa xoọng bhơi ra véh, p’lêê p’coo, băn pa xoọng a ọc, a tứch. Pr’lọong đong a moó nắc r’pặ bh’rợ ghít liêm, k’díc ắt cóh đong pa liêm đong xang, pa ặt t’mooi, k’điêl đấc ooy thị trấn t’bơơn tour. Pazêng t’ngay cắh vêy t’mooi, k’díc chở k’điêl đấc ooy thị trấn, đương k’điêl t’pấh t’mooi xang nắc k’đơơng apêê chô ooy đong đay. Dáp lêy, zập c’xêê bh’nơơn bh’rợ pr’loọng đong a noo cung 6-7 ức đồng. Đợ zên nắc đoo zập đoọng 4 p’nong ca coon cha học liêm ta níh. T’ping lâng t’ngay lalăm a hay bêl vêy cha bêl jâng, nắc pr’ắt tr’mông nâu kêi doó lấh g’lếêh zr’nắh.

          Chr’hoong Sa Pa xoọc vêy lấh 100 đhị ắt đhêy homestay. Zập đhị nắc t’pấh mơ 15-20 t’mooi. Apêê c’la pa đhêy t’mooi homestay zêng bơơn pa choom, tập huấn c’năl đắh du lịch. Cóh c’moo 2016 t’mêê đâu, ơy vêy lấh 200 chu đhanuôr bơơn pa choom cơnh pa ặt t’mooi, bhrợ marketing, pa choóm p’rá Anh, cơnh bhrợ têng cóh đong. Đợ t’mooi du lịch tước chếêc lêy năl homestay đhi Sa Pa c’moo hay nắc dzoóc tước 60.000 chu t’mooi./.

NHỮNG PHỤ NỮ MÔNG GIỎI LÀM DU LỊCH

                                            Hải Huyền

          Du lịch cộng đồng tại Sa Pa, tỉnh Lào Cai những năm gần đây rất khởi sắc. Điều đặc biệt là nhiều phụ nữ dân tộc thiểu số đã bắt tay mở hướng làm ăn mới với sự trợ giúp của chính quyền địa phương. Chuyên mục dành cho “Phụ nữ” hôm nay, giới thiệu về những người phụ nữ Mông giỏi làm du lịch.... 

           7 giờ sáng, bến xe khách Sa Pa, tỉnh Lào Cai vẫn đặc quánh sương mù. Ngoài trời 7 độ C. Rất đông phụ nữ Mông xúm quanh những chiếc xe khách vừa tới bến. Khách Tây xuống, họ tíu tít nói tiếng Anh như gió, mời chào khách trải nghiệm du lịch homestay.

           Dáng người thấp đậm, chắc nịch, đôi mắt một mí trên khuôn mặt tươi rói, chị Hạng Thị Tùng bước ra từ đám đông đang ríu rít trò chuyện với khách. Giọng chị lanh lảnh: “Bắt được khách thì đi tour, không bắt được khách thì nghỉ ở Sa Pa đến 2h – 3h lại bắt xe đi về. Khách nào không có tour ở Hà Nội thì đi cùng mình, người ta có tour thì thôi. Mời khách thì bảo là: hello, you have booking ?.... Khách không booking thì về nhà mình!”.

             Chị Tùng cho hay, nhà nghèo, mỗi năm chỉ trồng được một vụ lúa chẳng đủ ăn. Thấy khách du lịch đến Sa pa ngày một đông, chị bèn làm thổ cẩm rồi mang đi bán rong khắp thị trấn. Nhưng lãi lời cũng chẳng là bao. Biết được khách rất thích vào bản chơi nhưng không am tường địa hình, chị nảy ý định tự mình trở thành “hướng dẫn viên” du lịch. Mỗi lần dẫn khách, chị kiếm được 300.000 – 500.000 đồng. 

           5 năm rồi, đều như vắt chanh, cứ 4 giờ sáng chị Tùng lại bắt xe ôm vượt gần chục cây số lên thị trấn Sa Pa “bắt” khách. Chị Tùng nói “Không có tiền mua quần áo cho con, mua phân, mua giống lúa, mua giống ngô. Mình phải làm chứ. Mình không có việc làm kiếm tiền thì mình phải đi kiếm như thế này chứ. Một tuần thì mình được 2 người – 3 người thôi, không được nhiều đâu. Chỉ được 1 – 2 triệu thôi”.

            Vốn tiếng Anh chị tự học hỏi được hồi còn đi bán thổ cẩm, giờ xem ra rất hữu ích. Chị Tùng bảo không riêng gì chị, ở xã Hầu Thào rất nhiều chị em phụ nữ Mông "làm tour" dẫn khách. Hết ngày đi nương, họ tranh thủ lên thị trấn, trực tại bến xe. Khách xuống, họ ra thăm hỏi, giới thiệu, chào mời du lịch bản, trải nghiệm homestay ngay chính nhà mình. Bến hết, họ lại lang thang khắp thị trấn, "bắt" khách. Giá giao động 400 - 600 ngàn đồng/khách bao gồm ăn, ngủ, nghỉ. Chồng, hoặc đi theo để chở khách, hoặc ở nhà chăm con, dọn nhà. 

          Chị Sùng Thị Sung cười giòn tan vì vừa đón được vị khách Pháp liên hệ từ Hà Nội: “Mình cho khách số điện thoại. Khách thích, họ lại giới thiệu cho bạn bè. Em có bạn không, giới thiệu cho chị? Mình sẽ chia hoa hồng!”.

             Dẫn tour, mỗi tháng những phụ nữ như chị Sung, chị Tùng có thu nhập từ 2 – 4 triệu đồng. Không chỉ trang trải được cuộc sống, nuôi được con ăn học, chị Tùng còn bảo gặp gỡ, giao tiếp với nhiều người, cái đầu mình cũng mở mang thêm nhiều thứ. 

             Phần đông những vị khách homestay đến từ Trung Quốc, Nhật Bản, Campuchia, Anh, Pháp, Hà Lan, Hungary, Phần Lan… Vậy, làm thế nào phụ nữ Mông nơi đây có thể “bắt” khách một cách dễ dàng ? Bí mật nằm trong cuốn sổ tay nhỏ mà bất kỳ người phụ nữ Mông nào dẫn tours đều có. Mỗi trang giấy ghi một thứ tiếng với nội dung khác nhau: nào cảm nhận khách hàng, viết thực đơn, giới thiệu về bản… do chính những vị khách ngoại quốc tốt bụng viết. Nó như một bảo bối nhỏ để tiếp thị cho từng vị khách, đến từ nhiều đất nước khác nhau.

            Theo ông Đỗ Trọng Nguyên, Phó Trưởng phòng Văn hóa - Thông tin huyện Sa Pa, huyện này luôn khuyến khích người dân tham gia phát triển kinh tế, nhất là việc tham gia dẫn tour, bà con vừa có thể giao lưu văn hóa, vừa tăng thu nhập. Tuy nhiên, để đảm bảo an toàn cho hành trình trải nghiệm, huyện chủ trương bất kỳ du khách nào sử dụng dịch vụ homestay đều phải báo với đội liên ngành. Người dân ký cam kết thực hiện các quy định trong quy chế quản lý du lịch cộng đồng của xã; quy ước, hương ước thôn bản, nhằm giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc.

            Những người không có vốn liếng như chị Tùng, chị Sung sẽ là người dẫn tour, quảng bá dịch vụ homestay trong bản. Nhưng những gia đình ở xã Hầu Thào có điều kiện như vợ chồng anh Giàng A Cáng, không chỉ dẫn tour, họ mở hẳn dịch vụ homestay để phục vụ nhu cầu của khách.

           Dẫn tour tự do từ năm 2004, ba năm sau, vợ chồng anh góp được 100 triệu, bắt đầu làm mô hình du lịch homestay. Căn nhà sàn 80m2 được tu sửa, làm thêm công trình phụ, lắp máy tính, wifi. Khách du lịch đến nhà anh ngày một đông. Chị Mao, vợ anh Cáng cho hay: “Khách châu Âu, châu Á mình đón hết. Nhiều thì 700 – 800 ngàn đồng/khách. Ít cũng 500 – 600 ngàn đồng/khách. Mỗi tuần được 1 – 2 triệu. Từ sáng đến giờ đón được 2 vị khách Pháp đấy. Chồng mình không đi dẫn đâu, chồng mình không biết tiếng, chỉ mình đi thôi” .

             Mở rộng được không gian nghỉ ngơi, gia đình anh Cáng cải tạo vườn trồng thêm rau củ, nuôi thêm lợn, gà. Gia đình chị phân công công việc rõ ràng, chồng ở nhà dọn dẹp, tiếp khách, vợ lên thị trấn “bắt” tour. Những ngày vắng khách, chồng đèo vợ lên thị trấn, chờ vợ “bắt” khách xong rồi đón họ về nhà. Tính ra, mỗi tháng thu nhập gia đình anh chị khoảng 6 – 7 triệu đồng. Số tiền đó đủ để nuôi được 4 đứa con ăn học tử tế. So với bữa đói bữa no ngày trước, cuộc sống giờ đây bớt nhọc nhằn.

            Huyện Sa Pa hiện có trên 100 cơ sở lưu trú homestay. Mỗi cơ sở đón được khoảng 15 – 20 khách. Các chủ cơ sở homestay đều được đào tạo, tập huấn các kỹ năng về du lịch. Trong năm 2016 vừa qua, đã có trên 200 lượt người dân được đào tạo các kỹ năng phục vụ khách, làm marketing, học tiếng Anh, cung cách phục vụ tại gia. Lượng du khách đến trải nghiệm homestay tại Sa Pa năm qua lên tới 60.000 lượt khách./.