Nắc zập tuần, pr’căn Trần Thị Trúc Hạ ắt coh thành phố Đà Nẵng đh’rưah lâng apêê pz’zớc, pr’loọng đong bhrợ têng bh’rợ lướt la lêy coh zr’lụ bán đảo Sởn Trà đoọng ắt đh’rưah lâng crâng k’coong. Tơợ zr’lụ thành phố Đà Nẵng, pr’loọng đong a ngăh Hạ bil mơ 30 phút lướt xe máy nắc tước ooy crâng, lâng bấc rau n’loong, n’cuông, bhơi xấc la liêm pr’hay. A ngăh Trần Thị Trúc Hạ xay moon, Sơn Trà nắc rau tr’haanh âng đhanuôr Đà Nẵng, nắc zr’lụ lướt du lịch pr’hay pa bhlâng đoọng ha manuýh kiêng lêy crâng k’coong: “Sơn Trà lâng acu chr’nắp pa bhlâng, tu coh đâu vêy cruung đác la liêm pr’hay. Coh pazêng t’ngay đhêy ắt nắc acu đơơng âng apêê pr’zớc lâng học trò tước ooy đâu, đoọng apêê ađhi nắc bơơn lướt lêy crâng k’coong, tr’đăn lâng crâng k’coong. Lâng acu kiêng pa bhlâng coh Sơn Trà tu coh đâu vêy a đhăh, a chim la liêm, bha lâng nắc boọ dzuung bhrậu lâng bhót rơợc.”

     Nắc bha lắh crâng bha lâng coh Việt Nam ắt coh m’pâng thành phố, bán đảo Sơn Trà nắc ta la xooh t’viêng âng thành phố Đà Nẵng vêy chr’nắp ooy bấc rau sinh học. Pazêng đhăm ga mắc k’dâng 4.400 hecta, zr’lụ zư lêy crâng k’coong âng Sơn Trà vêy k’nặ 1 r’bhâu rau bhơi xậc, k’nặ 300 rau a đhăh, cóh đêếc vêy 37 rau chr’nắp pa bhlâng, vêy ta xay moon t’bhlâng zư lêy. Zr’lụ n’nâu nắc dzợ vêy zr’lụ k’đơơng bấc ta mooi tước la lêy, cơnh: da ding Bàn Cờ, chùa Linh Ứng, t’nơơm n’loong ga mắc c’cir lâng đợ toor biển la liêm pr’hay dzợ bấc cơnh ty đanh ahay… Tơợ c’moo 2003, bêl chính quyền thành phố Đà Nẵng xay moon nắc đoọng Sơn Trà đươi dua coh bh’rợ du lịch, tước nâu cơy, đợ ta mooi tước la lêy, cha ớh, đhêy ắt ting t’ngay bấc lấh mơ. Coh x’rịa c’moo ahay, Thủ tướng Chính phủ ơy xay moon Quy hoạch zazum pa dưr du lịch k’tiếc k’ruung Sơn Trà tước ooy c’moo 2025, cr’noọ bh’rợ tước ooy c’moo 2030. Nắc dưr vaih zr’lụ du lịch k’tiếc k’ruung, bhưah k’dâng 1 r’bhâu hecta, bán đảo Sơn Trà nắc vêy ta t’đui đoọng pa dưr pazêng rau du lịch sinh thái, đhêy ắt cấp dal chr’nắp pr’hay âng zr’lụ toor biển Nam Trung bộ moon la lay lâng prang k’tiếc k’ruung moon zazum. Tơợ đêếc pa têết Sơn Trà – Hải Vân lâng Hội An bhrợ t’vaih zr’lụ tước la lêy chr’nắp coh truih c’lâng bộ lâng c’lâng biển âng k’tiếc k’ruung. T’cooh Nguyễn Xuân Bình, Phó Giám đốc Sở Du lịch thành phố Đà Nẵng xay moon, nâu đoo nắc rau bhui har pa bhlâng, nắc pr’đơợ đoọng Đà Nẵng pa dưr du lịch, hân đhơ cơnh đêếc công xay moon bấc rau zr’nắh k’đháp: “Bh’rợ pa dưr nắc xay moon rau zư lêy, môi trường nắc rau bha lâng. Tu cơnh đêếc, quy hoạch n’nâu nắc bhrợ t’vaih pr’đơợ pháp lý ghít lâh mơ ooy bh’rợ pa dưr du lịch công cơnh xa nay chr’nắp đoọng ha hêê zư lêy bấc cơnh âng sinh học đhị bán đảo Sơn Trà. Coh bh’rợ pa dưr azi ta luôn k’noọ bh’rợ n’nâu nắc bhrợ têng cơnh ooy vêy đợ rau dưr váih nhâm mâng coh pazêng rau.”

     Bán đảo Sơn Trà nắc dzợ vêy ta n’năl tước nắc zr’lụ ắt mamông âng 300 boọ dzung bhrậu chr’nắp, ắt cóh t’nooi vêy đhr’năng dưr bil lứch cóh sách bhrôông âng Việt Nam lâng nắc vêy c’bhuh zư lêy crâng k’coong bha lang k’tiếc xay moon nắc rau a đhăh đơơh hân ng’zư lêy. T’cooh Trần Hữu Vỹ, Giám đốc Trung tâm Green Việt- c’bhuh zư lêy a đhăh coh crâng xay moon: Pa dưr du lịch bán đảo Sơn Trà nắc la liêm lâng crâng k’coong, zư lêy zr’lụ ắt mamông âng pazêng rau a đhăh chr’năpo, pa bhlâng nắc đợ boọ dzung bhrậu: “Acu k’noọ cóh Sơn Trà nắc ahêê căh choom xây dựng lâng đhr’năng pa bhlâng bấc, pa bhlâng nắc zr’lụ đhêy ắt cắh cậ ắt đhêy coh da ding, tu Sơn Trà nắc la lay cơnh lâng coh zr’lụ n’lơơng, Sơn Trà đăn ooy thành phố. Đhăm k’tiếc âng Sơn Trà k’tứi lâng đhr’năng crâng k’coong cơnh đâu nắc ahêê pác zr’lụ pa bhlâng bấc nắc bhrợ rau căh liêm crêê ooy đhr’năng ăt mamông âng boọ dzung bhrậu lâng pazêng rau a đhăh n’lơơng.”

     Ting cơnh ch’mêết lêy, zr’lụ Du lịch k’tiế k’ruung Sơn Trà nắc đương hơnh déh 3,5 ức ta mooi du lịch, dzoóc 60% t’piing lâng cr’chăl xoọc đâu lâng tước c’moo 2030 nắc đương hơng déh 4,6 ức chu ta mooi, chô đơơng đợ rau thu nhập 4.300 tỷ đồng ha thành phố Đà Nẵng. T’cooh Hà Văn Siêu, Phó Tổng cục Du lịch xay moon, Đà Nẵng nắc lêy ghít bh’rợ zư lêy cr’liêng ngọc chr’nắp Sơn Trà: “Sơn Trà nắc 1 zr’lụ bấc rau ooy du lịch sinh thái, xa nay bh’rợ zư lêy môi trường nắc bh’rợ bha lâng lâng bh’nơơn bh’rợ du lịch âng Sơn Trà ghít pa bhlâng ooy đhr’năng ga mắc lâng rau bh’rợ crêê tước bhlưa manuýh lâng môi trường. Tu cơnh đêếc, azi ta đang moon lâng thành phố Đà Nẵng cóh bh’rợ ta đang moon k’rong bhrợ, đoọng xay moon đợ bh’nơơn bh’rợ nhâm mâng vêy đợ rau liêm crêê lâng môi trường.”

Pa dưr Du lịch k’tiếc k’ruung Sơn Trà muy cơnh zazum nắc pa xiêr lâng pay lơi đợ zr’lụ du lịch ma tự bhrợ, la léh ma muúch, bhrợ bấc rau cắh liêm crêê tước ooy crâng k’coong coh đâu. Hân đhơ cơnh đêếc, pa dưr công xay moon đợ rau zr’năh k’đháp coh bh’rợ zư lêy crâng k’coong, rau bấc ơl âng sinh học, môi trường ắt mamông âng muy bơr a đhăh a chim chr’nắp coh đâu./.

BÁN ĐẢO SƠN TRÀ:

VIÊN NGỌC QUÝ CỦA THÀNH PHỐ ĐÀ NẴNG

                                                        Thành Long

      Bán đảo Sơn Trà được mệnh danh là viên ngọc quý của thành phố Đà Nẵng, vừa được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt quy hoạch là Khu du lịch Quốc gia. Đây là cơ hội để thành phố Đà Nẵng quy hoạch, đưa bán đảo Sơn Trà lên tầm cao mới. Tuy nhiên, phát triển du lịch bền vững gắn với bảo tồn là bài toán đang đặt ra với thành phố biển Đà Nẵng.

     Cứ mỗi cuối tuần, bà Trần Thị Trúc Hạ ở thành phố Đà Nẵng cùng bạn bè, gia đình tổ chức dã ngoại lên bán đảo Sơn Trà để hòa mình vào thiên nhiên. Từ trung tâm thành phố Đà Nẵng, gia đình bà Hạ chỉ mất 30 phút đi xe máy là đến với rừng, với cỏ cây hoa lá hoang sơ. Bà Trần Thị Trúc Hạ cho biết, Sơn Trà là niềm tự hào của người dân Đà Nẵng, là điểm du lịch lý tưởng cho người yêu thiên nhiên: “Sơn Trà đối với tôi rất thân thuộc, bởi vì ở đây có cảnh quan rất đẹp. Những ngày nghỉ tôi thường đưa bạn bè và học trò đến đó để các em được dã ngoại, được gần gũi với thiên nhiên. Và điều mà tôi rất yêu thích Sơn Trà bởi ở nơi đó có những động vật rất đẹp, đó là Voọc chà vá chân nâu và khỉ vàng.”

      Là cánh rừng già duy nhất ở Việt Nam nằm trong thành phố trẻ, bán đảo Sơn Trà là lá phổi xanh của thành phố Đà Nẵng có giá trị đặc sắc về đa dạng sinh học. Tổng diện tích khoảng 4.400 héc ta, Khu Bảo tồn thiên nhiên Sơn Trà có gần 1.000 loài thực vật, gần 300 loài động vật hoang dã, trong đó có 37 loài quý hiếm được xếp vào loài nguy cấp cần ưu tiên bảo vệ. Nơi đây còn có nhiều điểm thu hút du khách, như: đỉnh Bàn Cờ, chùa Linh Ứng, cây đa Di sản và những bãi biển đẹp còn nguyên nét hoang sơ... Từ năm 2003, khi chính quyền thành phố Đà Nẵng đưa Sơn Trà vào khai thác phục vụ khách du lịch, đến nay, lượng khách đến tham quan, vui chơi, nghỉ dưỡng ngày càng tăng. Cuối năm ngoái, Thủ tướng Chính phủ đã phê duyệt Quy hoạch tổng thể phát triển Khu Du lịch quốc gia Sơn Trà đến năm 2025, định hướng đến năm 2030. Chính thức trở thành Khu du lịch quốc gia, rộng hơn 1.000 ha, bán đảo Sơn Trà được ưu tiên phát triển các loại hình du lịch sinh thái, nghỉ dưỡng cao cấp đặc sắc của vùng duyên hải Nam Trung Bộ nói riêng và cả nước nói chung. Từ đó kết nối Sơn Trà- Hải Vân và Hội An tạo thành điểm đến quan trọng của tuyến du lịch đường bộ và đường biển quốc gia. Ông Nguyễn Xuân Bình, Phó Giám đốc Sở Du lịch thành phố Đà Nẵng nhận định, đây là tin vui, là cơ sở để Đà Nẵng phát triển du lịch nhưng cũng đặt ra nhiều thách thức: “Việc phát triển phải đặt yếu tố bảo tồn, yếu tố môi trường lên hàng đầu. Cho nên quy hoạch này tạo cơ sở pháp lý rõ ràng phân định phạm vi phát triển du lịch cũng như phạm vi cần thiết chúng ta phải bảo tồn đa dạng sinh học trên bán đảo Sơn Trà. Trong quá trình phát triển chúng tôi luôn ý thức việc này là làm sao đó cái sự phát triển đảm bảo yếu tố hài hòa nhất.”

      Bán đảo Sơn Trà còn được biết đến là nơi sống của hơn 300 cá thể Voọc chà vá chân nâu quý hiếm, thuộc danh mục ở mức nguy cấp trong Sách đỏ Việt Nam và được Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên thế giới xếp vào danh sách các loài động vật cần được bảo vệ vô điều kiện. Ông Trần Hữu Vỹ, Giám đốc Trung tâm Green Việt- Tổ chức về bảo tồn động vật hoang dã lưu ý rằng: phát triển du lịch bán đảo Sơn Trà cần phải hài hòa với thiên nhiên, bảo vệ nơi trú ngụ của các loài động vật quý hiếm, nhất là “Nữ hoàng” Linh trưởng- Vọoc Chà vá chân nâu: “Tôi nghĩ rằng trên Sơn Trà chúng ta không nên xây dựng với mật độ quá dày đặc biệt các khu nghỉ dưỡng hay lưu trú trên kia, bởi Sơn Trà đặc thù hơn các khu vực khác, Sơn Trà rất gần thành phố. Diện tích Sơn Trà quá nhỏ và với sinh cảnh như thế này mà chúng ta chia cắt nhiều quá thì có thể ảnh hưởng đến việc di chuyển của Vooc chà vá chân nâu và các loài động vật hoang dã khác.”

      Theo tính toán, Khu Du lịch quốc gia Sơn Trà sẽ đón 3,5 triệu lượt khách du lịch, tăng 60% so với thời điểm hiện tại và đến năm 2030 đón trên 4,6 triệu lượt khách, mang về nguồn thu khoảng 4.300 tỷ đồng cho thành phố Đà Nẵng. Ông Hà Văn Siêu, Phó Tổng cục Trưởng, Tổng cục Du lịch cho rằng, Đà Nẵng cần thận trọng để bảo vệ viên ngọc quý Sơn Trà: “Sơn Trà là 1 khu đặc trưng về du lịch sinh thái thì vấn đề bảo vệ môi trường được đưa lên hàng đầu và tính chất sản phẩm du lịch của Sơn Trà rất khắt khe cả về quy mô và tình tương tác giữa con người với môi trường. Vì vậy chúng tôi khuyến nghị đối với thành phố Đà Nẵng trong việc kêu gọi xúc tiến đầu tư để đưa ra những sản phẩm bền vững có trách nhiệm với môi trường.”

      Phát triển Khu Du lịch quốc gia Sơn Trà một cách tổng thể sẽ giúp giảm thiểu và loại bỏ các cơ sở, điểm du lịch tự phát, manh mún, gây ảnh hưởng đến môi trường sinh thái tại đây. Tuy nhiên, phát triển cũng đặt ra thách thức trong việc bảo tồn thiên nhiên, đa dạng sinh học, môi trường sống của một số loài động vật quý hiếm nơi đây./.