Nắc đhị zư đợc zâp râu chr’nắp liêm lịch sử, sinh thái, văn hoá âng Đăk Lăk moon lalay, zr’lụ Tây Nguyên moon zr’nưm, Bảo tàng Đăk Lăk zâp c’moo t’pấh lấh 300 r’bhâu g’lúh ta’mooi lướt lêy chi’ớh. Lấh mơ zâp pr’đươi pr’dua cắh gợt, bảo tàng Đăk Lăk dzợ vêy đợ pr’đươi pr’dua mamung, bêl bhrợ têng bh’rợ đoọng zâp nghệ nhân acoon cóh chi’ớh p’cắh truyền thống âng acoon cóh đay. Đợ bh’rợ nâu nắc bhrợ pr’đơợ t’pấh đoọng ha bảo tàng lâng chrooi pa’xoọng liêm choom đắh bhiệc zư lêy, padưr văn hoá ty chr’nắp âng zâp acoon cóh ooy Đăk Lăk moon lalay, Tây Nguyên moon zr’nưm.

Hân đhơ 75 c’moo ơy, đhị c’moo pr’hắt pr’hiêl, hân đhơ cơnh đêếc, nghệ nhân Y Mip Ayun, acoon cóh Ê Đê cóh vel Kô Siêr, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk dzợ đa đấh pa bhréh bêl bhrợ têng lâng chi’ớh zâp râu tr’coọ xa’nưl đhị Bảo tàng Đăk Lăk. Đhị đâu t’coóh cơnh ngoọ bơơn chô cớ bêl ahay xoọc bêl dzợ nặc p’niên kiêng xơợng plong a’luốt n’toong ching lâng chấc lêy năl bhiệc bhrợ têng tr’coọ xa’nưl. Tr’pang têy đoo đa’đấh cắt bhrợ đợ n’coo am, ra’zol ta tứi đoọng bhrợ têng đợ a’luốt laliêm. Bấc bêl vêy ta’mooi kiêng năl pachoom nắc tự lêy bhrợ têng, hân đhơ cắh lấh năl p’rá liêm gít nắc t’coóh cung liêm ta’níh moon pachoom đoọng bhrợ lâng plong a’luốt. T’coóh moon, bơơn zâp ngai k’rang lêy cơnh đâu nắc chr’nắp bhlâng, tu cóh vel đông xoọc đâu cắh dzợ vêy bấc g’lúh đoọng xay moon ooy đợ râu tr’coọ xa’nưl cơnh đâu dzợ. Nghệ nhân Y Míp Ayun moon: “Acu lêy ha dang dzợ bấc ngai kiêng năl năl đoo mưy râu bhui har pậ chr’nắp bhlâng, râu k’rêệm loom. Acu hay đợ apêê pr’zợc xoọc ahay, hân đhơ cơnh đêếc, xoọc đâu vêy ngai cắh dzợ mamung, acu cung lêy hay bhlâng, kiêng đơơng a’luốt đoọng plong bhrợ zâp cơnh, hân đhơ ooy pr’hát eirei cung cơnh đêếc, lêy n’jứah bhrợ n’jứah k’noọ lêy bhrợ padưr đợ xa’nưl pr’hay, cơnh ngoọ xrặ pr’hát nêy ậh.”

N’jứah nặc mưy nghệ nhân taanh n’đoóh a’doóh, lâng nắc mưy manứih moon pachoom ta’mooi lướt lêy chi’ớh âng Bảo tàng Đăk Lăk, amoó H Djuih Êban, acoon cóh Ê Đê pa bhlâng tự hào bêl xay moon tước ta’mooi pấh lêy chi’ớh đợ râu chr’nắp liêm văn hoá âng acoon cóh đay. Đhị zâp g’lúh chi’ớh p’cắh bh’rợ thủ công ty chr’nắp, amoó H Djuih cắh mưy chi’ớh bhrợ taanh bhai nắc dzợ trực tiếp xay moon râu ta’moóh moon âng ta’mooi crêê tước bh’rợ cơnh pr’đươi pr’dua đoọng bhrợ têng zâp ta’la n’đoóh a’doóh xoọc đâu, bhiệc bhrợ t’váih pr’hoọm pr’chăm, cr’chăl t’ngay taanh bhrợ mưy ta’la n’đoóh a’doóh, xa’nập xập ooy zâp g’lúh bhiệc bhan, liêm chr’nắp âng bh’rợ taanh bhai ooy pr’ắt tr’mung âng manứih Ê Đê. Nghệ nhân H Diuih Ê Ban moon: “Lâng bh’rợ taanh n’đoóh a’doóh nâu nắc g’lúh đoọng p’cắh moon ooy đợ j’niêng cr’bưn âng đay lâng đợ ta’mooi tước lưm lêy lâng nắc vêy g’lúh đoọng zư lêy đợ pr’hoọm văn hoá acoon cóh. Ooy đâu đoọng đợ ta’mooi pấh lêy ooy Bảo tàng Đăk Lăk đh’rứah lướt lêy chi’ớh lâng choom lêy pachoom bhiệc bhrợ ha cơnh đoọng taanh đợ râu pr’chăm laliêm, đợ ta’la n’đoóh a’doóh liêm.”

Lêy cha’mêết ooy đợ g’lúh chi’ớh cơnh đâu, zâp nghệ nhân dưr váih pa’noong p’têết âng truyền thống ty ahay lâng xoọc đâu, âng pazêng văn hoá âng đay lâng đhanuôr zâp ooy. Nâu đoo nắc bh’rợ liêm chr’năp lâng nắc bơơn độp râu zooi zúp, xay moon liêm chr’nắp tơợ ta’mooi lêy chi’ớh cóh bảo tàng. T’coóh Huỳnh Văn Thông, ta’mooi lướt lêy chi’ớh tước tơợ chr’hoong Châu Thành, tỉnh Đồng Tháp xay moon: “Acu lêy nâu đoo nắc mưy bh’rợ tr’nêng văn hoá p’têết pazưm lâng mưy cr’chăl đenh đươnh lâng manứih acoon cóh. Đợ bh’nơơn pr’đươi nâu acu lêy nắc lêy p’cắh lâng vêy đợ râu xăl t’mêê lấh đoọng dưr váih tr’đăn liêm lấh mơ, c’léh bh’rợ ooy manứih acoon cóh cóh Buôn Ma Thuột liêm gít lấh mơ.”

Đoọng zư lêy taluôn zâp bh’rợ chi’ớh bh’rợ tr’nêng thủ công ty chr’nắp Tây Nguyên đhị pr’đơợ zâp nghệ nhân cóh vel bhươl zâp c’moo doọ lấh lướt vốch bấc, zên bạc cắh bấc, Bảo tàng nắc ơy lêy cha’mêết t’đang k’đươi xã hội hoá xang nặc chấc lêy nghệ nhân, bhrợ padưr c’lâng bh’rợ k’đươi moon nghệ nhân chi’ớh ting c’xêê, quý. Lấh mơ nắc zâp t’ngay bhiệc bhan, tết, bảo tàng Đăk Lăk t’bhlâng zâp bh’rợ p’cắh moon đoọng ta’mooi vêy đợ g’lúh lêy chi’ớh pr’hay chr’nắp đợ văn hoá, lịch sử âng vel đông, k’tiếc k’ruung. Lấh mơ bh’rợ zư lêy đợ c’cir văn hoá âng đhanuôr zâp acoon cóh Tây Nguyên, cóh đâu nắc xoọc bơơn đhanuôr lâng ta’mooi năl tước cơnh mưy đhị c’năl văn hoá liêm chr’nắp./.

Bảo tàng Đăk Lăk:

Làm sống lại nghề truyền thống thông qua hoạt động trải nghiệm

                                         PV H’Xíu

Là nơi lưu giữ các giá trị lịch sử, sinh thái, văn hóa của Đắk Lăk nói riêng, vùng Tây Nguyên nói chung, Bảo tàng Đăk Lăk mỗi năm thu hút hơn 300 ngàn lượt khách tham quan. Ngoài các hiện vật tĩnh, bảo tàng Đăk Lăk còn có cả những “hiện vật sống”, khi tổ chức nhiều hoạt động để  các nghệ nhân dân tộc thiểu số trình diễn nghề thủ công, giới thiệu các sản phẩm thủ công truyền thống của dân tộc mình. Những hoạt động này tạo thêm sức hút cho bảo tàng đồng thời góp phần hiệu quả trong việc bảo tồn, phát huy văn hóa truyền thống của các tộc người ở Đăk Lăk nói riêng, Tây  Nguyên nói chung.

Dù đã bước qua tuổi 75, cái tuổi xưa nay hiếm, nhưng nghệ nhân Y Mip Ayun, dân tộc Ê Đê ở buôn Kô Siêr, thành phố Buôn Ma Thuột, tỉnh Đăk Lăk vẫn rất nhanh nhẹn khi chế tác và biểu diễn các nhạc cụ tại Bảo tàng Đăk Lăk. Tại đây ông như được trở về với những ngày xưa khi còn là cậu thiếu niên thích nghe thổi sáo đánh chiêng và tò mò tìm hiểu chế tác nhạc cụ. Đôi bàn tay ông thoăn thoắt cắt gọt những ống tre, ống trúc để tạo nên cây sáo thổi lên những âm thanh réo rắt. Đôi khi có những du khách tò mò muốn tự tay làm thử, dù không rành sõi tiếng, nhưng ông vẫn nhiệt tình chỉ cách làm, cách thổi. Ông bảo, được mọi người quan tâm như thế là quý lắm, vì ở buôn làng bây giờ không còn nhiều cơ hội để giới thiệu về những loại nhạc cụ như thế này nữa. Nghệ nhân Y Mip Ayun chia sẻ: “Tôi cảm thấy nếu như vẫn còn người muốn biết thì đó là một niềm vui lớn, niềm hạnh phúc thật sự. Tôi nhớ những người bạn thuở xưa, nhưng bây giờ có người không còn nữa, tôi cảm thấy nhớ lắm, tôi mang cây sáo ra thổi, thổi tù và cũng thế, đing năm cũng thế, cả trong câu hát eirei cũng thế, mình cứ vừa làm vừa nhớ vừa nghĩ rồi hình thành nên giai điệu, giống như là sáng tác bài hát vậy.”

Vừa là một nghệ nhân dệt thổ cẩm, đồng thời là một nhân viên hướng dẫn của Bảo tàng Đăk Lăk, chị H Djuih Êban, dân tộc Ê Đê, rất tự hào khi giới thiệu đến khách tham quan những giá trị văn hóa của dân tộc mình. Tại các buổi trình diễn nghề thủ công truyền thống, chị H Djuih không chỉ trình diễn cách dệt vải mà còn trực tiếp giải đáp thắc mắc của du khách liên quan đến nghề như: nguyên liệu để sản xuất các tấm thổ cẩm hiện nay, cách phối màu hoa văn, thời gian dệt một tấm thổ cẩm để may váy áo mặc trong các dịp lễ hội, ý nghĩa của nghề dệt vải trong cuộc sống của người Êđê. Nghệ nhân H Djuih Êban nói: “Với nghề dệt thổ cẩm này thì nó sẽ là cơ hội để truyền bá về những nét phong tục của mình đối với những du khách đến thăm quan và một phần nữa là mình sẽ có cơ hội để mà gìn giữ những bản sắc văn hóa dân tộc. Qua đó để cho những du khách tham quan đến Bảo tàng Đăk Lăk cùng trải nghiệm và có thể học cách làm thế nào để dệt những hoa văn đẹp, những tấm vải đẹp.”

Thông qua những dịp trình diễn như thế,các nghệ nhân trở thành "cầu nối" giữa truyền thống và hiện đại, giữa cộng đồng văn hóa của mình với công chúng. Đây hoạt động thiết thực và ý nghĩa và đã nhận được sự ủng hộ, phản hồi tích cực từ du khách tham quan Bảo tàng. Ông Huỳnh Văn Thông, khách tham quan đến từ huyện Châu Thành, tỉnh Đồng Tháp nhận xét: “Tôi thấy đây là một làng nghề văn hóa gắn với một quá trình lâu dài đối với người dân tộc. Những sản phẩm này tôi thấy cần được quảng bá và có những nét đổi mới hơn để trở nên gần gũi hơn, hình ảnh về người dân tộc ở Buôn Ma Thuột sẽ rõ nét hơn.”

Để duy trì thường xuyên các hoạt động trình diễn nghề thủ công truyền thống Tây Nguyên trong điều kiện các nghệ nhân ở buôn làng mỗi năm lại ít đi, kinh phí còn hạn chế, Bảo tàng đã chủ động kêu gọi xã hội hóa rồi tìm kiếm nghệ nhân, xây dựng lịch trình mời nghệ nhân trình diễn theo tháng, quý. Đặc biệt là các ngày lễ, Tết, Bảo tàng Đăk Lăk tăng cường các hoạt động tương tác nhằm tạo cho du khách có những cơ hội trải nghiệm thú vị những giá trị văn hóa, lịch sử của quê hương, đất nước. Ngoài chức năng lưu giữ những di sản văn hóa của cộng đồng các dân tộc Tây Nguyên, nơi đây đang dần được người dân và du khách biết đến như một địa chỉ văn hóa đặc sắc./.