Bhrợ têng cơnh ooy đoọng pa xiêr lâng ting t’ngay t’bil lơi đhr’năng đơớh bơơn k’diíc k’điêl cóh p’niên bêl cắh ơy zập c’moo lâng tr’bơơn tr’pay diíc điêl cóh bhúh xoọng, nâu đoo nắc bh’rợ cắh vêy u buôn lâng chính quyền vel đong. Chính quyền apêê chr’hoong da ding k’coong Quảng Nam ơy xay bhrợ bấc bh’rợ xoọc vêy ta bhrợ têng, lâng cr’noỌ cr’niêng nắc vêy đợ rau liêm choom, pa xiêr đợ apêê ắt cóh đhr’năng n’jứah k’er n’jứah nắc choom ng’moon, lâng đợ rau cắh liêm crêê âng bh’rợ đớơh bơơn k’diíc k’điêl cóh p’niên bêl cắh ơy zập c’moo bhrợ t’váih.

     Chính phủ ơy bhrợ têng Đề án: Pa xiêr đhr’năng đơớh bơơn k’diíc k’điêl bêl cắh ơy zập c’moo lâng tr’bơơn tr’pay diíc điêl cóh bhúh xoọng đhị zr’lụ đhanuôr acoon cóh cr’chăl c’moo 2015 – 2025, đoọng pa dưr dal c’năl lâng cr’noọ xa nay xơợng đươi xa nay pháp luật, xăl bh’rợ tr’nêng cóh bh’rợ pay k’diíc k’điêl âng đhanuôr acoon cóh. Đhị Quảng Nam, Tỉnh uỷ công ơy bhrợ têng Chỉ thị số 07 ooy bh’rợ t’bhlâng k’đhơợng xay bh’rợ lướt xay moon, p’too pa choom, zâl cha groong, pa xiêr đhr’năng đơớh bơơn k’diíc k’điêl cóh p’niên bêl cắh ơy tước c’moo lâng tr’bơơn tr’pay diíc điêl cóh bhúh xoọng đhị zr’lụ đhanuôr acoon cóh. Đh’rứah lâng n’nắc, Ban Dân tộc tỉnh t’bhlâng xay bhrợ liêm choom bh’rợ xay moon p’too pa choom đoọng đhanuôr n’năl, bh’rợ lướt xay moon vêy Quảng Nam xay moon nắc bh’rợ đanh đươnh, lâng bấc cơnh bh’rợ tr’nêng lâng liêm choom.

    T’coóh Nguyễn Thế Phước, Phó Chủ tịch UBND chr’hoong Nam Trà My xay moon: “Azi t’bhlâng xay moon p’too pa choom đoọng ha đhanuôr, pa bhlâng nắc học sinh cóh apêê trường cấp 2, cấp 3 cóh apêê chr’val, đoọng apêê ađhi n’năl nâu đoo nắc muy bh’rợ cắh choom, bhrợ rau cắh liêm crêê ooy bh’rợ dưr váih âng zập ngai cóh ha y chroo.”

     Tơợ c’moo 2016 tước nâu cơy, Ban Dân tộc tỉnh ơy pazum đh’rứah lâng apêê vel đong, apêê cơ quan ban ngành đoọng t’bhlâng bhrợ k’rơ bh’rợ lướt xay moon p’too pa choom, zâl cha groong đhr’năng đơớh bơơn k’diíc k’điêl cóh p’niên bêl cắh zập c’moo lâng tr’bơơn tr’pay diíc điêl cóh bhúh xoọng, cóh đêếc bấc bhlâng nắc cóh 2 rau bh’rợ rau đêếc nắc giáo dục lâng truyền thông. T’coóh Hồ Thanh Tân, Phó trưởng ban Dân tộc tỉnh Quảng Nam prá: “Xoọc đâu bh’rợ lướt xay moon p’too pa choom cóh zr’lụ đhanuôr acoon cóh azi xoọc bhrợ têng bấc bh’rợ, bhrợ têng đợ bha ar bha tơ tước đoọng cóh trường học, sinh hoạt âng apêê hội đoàn thể đhị bhươl cr’noon, đh’rứah lâng xa nay bh’rợ cóh t’ruíh đài PTTH tỉnh, chr’hoong đoọng p’too pa choom ooy xa nay n’nâu. Hân đhơ cơnh đêếc, nắc đơớh vêy bh’rợ k’rong bhrợ đh’rứah bhlưa chính quyền, đoàn thể lâng pr’loọng đong nắc ng’rơơm vêy đợ rau liêm choom bấc lấh mơ.”

     Xa nay bh’rợ ngoại khoá ooy xa nay đơớh bơơn k’diíc k’điêl cóh p’niên bêl cắh ơy tước c’moo lâng tr’bơơn tr’pay diíc điêl cóh bhúh xoọng nắc vêy ta bhrợ têng đhị Trường Phổ Thông Dân tộc nội trú Nam Trà My cóh tr’nơớp k’đơơng bấc đợ rau k’rang lâng ting pấh bấc ơl âng apêê ađhi học sinh… Xang đợ rau k’chít cóh tr’nơớp, apêê ađhi ơy xay moon ta níh, ta moóh. Ađhi Hồ Thị Thiết prá: “Cóh tuổi âng cu ha dzợ ng’bơơn k’diíc đơớh nắc vêy a chắc k’đháp, cắh bơơn lướt học. Cóh rúh cu nắc bơơn lướt cha ớh, học hành nắc apêê pr’zớc n’lơơng ắt cóh đong k’rang đoọng ha k’coon, nắc bil đợ c’xêê c’moo la liêm pr’hay.”

     A đhi Hồ Thị Mai prá p’xoọng: “Xang bh’rợ ngoại khoá n’nâu nắc acu chô xay moon đoọng ha zập ngai nắc cắh choom đoọng apêê pr’zớc đơớh bơơn k’diíc k’điêl, tu váih bấc rau cắh liêm crêê cóh ha y chroo, tu cơnh đêếc nắc đoọng k’coon ta đhi lướt học đoọng vêy pr’ắt tr’mông liêm crêê cóh ha y chroo.”

     Xa nay bh’rợ xay moon p’too pa choom ooy bh’rợ đơớh bơơn k’diíc k’điêl cóh p’niên bêl cắh ơy tước c’moo lâng tr’bơơn tr’pay diíc điêl cóh bhúh xoọng công ơy vêy ta bhrợ tước ooy bhươl cr’noon, cóh tr’nơơp đợ manuýh vêy ta lướt xay moon p’too pa choom nắc ooy apêê t’coóh bhươl, trưởng cr’noọ, manuýh vêy uy tín cóh bhươl cr’noon, bh’rợ pa dưr dal c’năl đoọng ha apêê n’nâu nắc bhrợ t’váih rau chr’va lâng pa dưr dal rau liêm choom cóh bh’rợ lướt xay moon p’too pa choom cóh đhanuôr acoon cóh. T’coóh Hồ Văn Sờ prá: “Ha dang manuýh t’coóh bhươl conh azi vêy ta pa choom ooy c’năl nắc liêm choom bhlâng, azi nắc chô xay moon ooy đhanuôr cóh bhươl cr’noon đay.”

     Ting cơnh manuýh bhrợ têng bh’rợ pa chắp ch’mêết lêy Nguyễn Tri Hùng, nắc xay moon ghít lâng lêy ghít rau bha lâng âng bh’rợ đơớh bơơn k’diíc k’điêl cóh p’niên bêl cắh ơy tước c’moo lâng tr’bơơn tr’pay diíc điêl cóh bhúh xoọng nắc vêy đợ pr’đơợ đoọng bhrợ têng đợ bh’rợ zâl cha groong crêê cơnh, ting cơnh t’coóh Hùng hay tu dưr váih đhr’năng đơớh bơơn k’diíc k’điêl cóh p’niên bêl cắh ơy tước c’moo lâng tr’bơơn tr’pay diíc điêl cóh bhúh xoọng cắh u xiêr lâng vêy đhr’năng dưr váih k’rơ cóh cr’chăl đan đây, nắc ắt cóh 3 rau tu bha lâng nắc: c’năl văn hoá zr’lụ da ding k’coong dzợ ếp; rau bơr nắc tu dưr váih ooy sinh lý âng p’niên x’dơơr lâng rau 3 nắc rau tu bha lâng nắc đhr’năng cắh zập manuýh pa bhrợ cóh apêê pr’loọng đhanuôr acoon cóh đhị xoọc đâu. T’coóh Hùng xay moon: “Đợ k’coon ta đhi âng đhanuôr acoon cóh pa bhrợ bêl pậ banh nắc lướt bhrợ cha cóh ch’ngai, bhrợ t’váih đhr’năng ta bhúch manuýh pa bhrợ cóh pr’loọng đong. Rau bha lâng âng bh’rợ đơớh bơơn k’diíc k’điêl cóh p’niên k’tứi bêl cắh ơy tước c’moo cóh đâu êếh tu bha lâng nắc j’niêng cr’bưn, nắc apêê đoo kiêng vêy p’xoọng manuýh t’mêê, đơớh bơơn k’diíc k’điêl đoọng đơớh vêy k’coon ch’chau, vêy p’xoọng manuýh pa bhrợ…”

     Cóh bấc c’moo ahay, vêy bấc xa nay bh’rợ, đề án ooy bh’rợ pa xiêr đhr’năng đơớh bơơn k’diíc k’điêl cóh p’niên bêl cắh ơy tước c’moo lâng tr’bơơn tr’pay diíc điêl cóh bhúh xoọng vêy ta bhrợ têng, ha dzợ rau liêm choom nắc dzợ cắh ơy lấh, bêl pazêng bh’rợ tr’nêng lum rau zr’nắh k’đháp tu c’năl âng đhanuôr acoon cóh đhị da ding k’coong cắh ơy lấh liêm choom. Ting cơnh t’coóh Nguyễn Tri Hùng, đoọng pa xiêr lâng ting t’ngay t’bil lơi đhr’năng đơớh bơơn k’diíc k’điêl cóh p’niên bêl cắh ơy tước c’moo lâng tr’bơơn tr’pay diíc điêl cóh bhúh xoọng nắc đơớh vêy đợ bh’rợ tr’nêng ghít pa bhlâng, ghít ooy rau la lua, xay bhrợ bh’rợ zâl cha groong rau tu bha lâng, rau đêếc nắc: trình độ âng đhanuôr ếp; đhr’năng manuýh pa bhrợ cóh zr’lụ da ding k’coong lâng xa nay bh’rợ giáo dục lâng đhanuôr acoon cóh nắc vêy đợ rau tr’xăl, tu cóh pazêng bhươl cr’noon da ding k’coong, rau rơơm kiêng đoọng k’coon ta đhi lướt học, xang n’nắc bơơn mót ooy đại học nắc ch’ngai bha bhlâng… Ha dang cắh bhr’lậ đợ xa nay n’nắc nắc đhr’năng âng trình độ đhanuôr ếp- j’niêng cắh liêm crêê- ha ul đharứt nắc ta luôn dưr váih lâng rau đharứt, rau cắh liêm crêê nắc dzợ ắt đanh đươnh cóh pazêng bhươl cr’noon da ding k’coong./.

Kỳ 2:

Quảng Nam

– Nhiều giải pháp giảm thiểu tình trạng

tảo hôn và hôn nhân cận huyết  

       ( CTV Long Phi)

       Làm sao để giảm thiểu và dần đẩy lùi tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, đây là một bài toán không hề đơn giản đối với chính quyền địa phương. Chính quyền các huyện miền núi Quảng Nam đang vào cuộc với nhiều giải pháp đang được triển khai hi vọng sẽ đem lại hiệu quả, giảm bớt những trường hợp vừa đáng thương, song cũng vừa đáng trách, cho những số phận là hệ lụy của nạn tảo hôn gây ra.

     Chính phủ đã ban hành Đề án “ Giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống trong vùng dân tộc thiểu số giai đoạn 2015 – 2025” nhằm nâng cao nhận thức và ý thức pháp luật, chuyển đổi hành vi trong hôn nhân của đồng bào dân tộc thiểu số. Tại Quảng Nam, Tỉnh ủy cũng đã ban hành Chỉ thị số 07 về tăng cường lãnh đạo công tác tuyên truyền, giáo dục, ngăn ngừa, giảm thiểu tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống vùng đồng bào dân tộc thiểu số. Cùng với đó, Ban Dân tộc tỉnh tập trung triển khai, làm tốt công tác truyền thông để người dân hiểu, giải pháp truyền thông được Quảng Nam xác định là  giải pháp lâu dài, với những hình thức đa dạng và hiệu quả.

    Ông Nguyễn Thế Phước, Phó Chủ tịch UBND huyện Nam Trà My cho biết: “Chúng tôi tập trung tuyên truyền cho nhân dân, nhất là học sinh ở các trường cấp 2, cấp 3 và ở các xã, để cho các em hiểu rằng đây là một vấn đề không nên, sẽ ảnh hưởng đến vấn đề phát triển cộng đồng người sau này.”

     Từ năm 2016 đến nay, Ban Dân tộc tỉnh đã phối hợp với các địa phương, các cơ quan ban ngành để tăng cường công tác tuyên truyền, ngăn ngừa các trường hợp tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống, trong đó tập trung tiếp cận ở 2 lĩnh vực đó là giáo dục và truyền thông. Ông Hồ Thanh Tân, Phó trưởng ban Dân tộc tỉnh Quảng Nam cho rằng: “Hiện nay công tác tuyên truyền trên vùng đồng bào dân tộc thiểu số chúng tôi đang có nhiều phương án, xây dựng các tờ rơi cấp phát trong trường học, sinh hoạt của các hội đoàn thể ở địa bàn thôn, bản, lồng ghép các chương trình cùng với đài PTTH tỉnh, huyện để tuyên truyền vấn đề này. Tuy nhiên, cần có sự phối hợp giữa chính quyền, đoàn thể và gia đình thì mới hy vọng hiệu quả cao được. “

     Chương trình ngoại khóa về nội dung tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống được tổ chức tại Trường Phổ Thông Dân tộc nội trú Nam Trà My lần đầu tiên thu hút sự quan tâm và tham gia đông đủ của hầu hết các em học sinh… Sau những phút ban đầu còn e dè, thụ động, các em đã tự tin thẳng thắng trao đổi, đặt câu hỏi. Em hồ Thị Thiết cho biết. “Ở  tuổi của em mà kết hôn sớm thì sẽ mang thai, không được đi học. Ở lứa tuổi ủa em thì được bay nhay, học hành còn các bạn thì phải ở nhà lo cho con cái nên mất đi tuổi thanh xuân.”

     Em Hồ Thị Mai Cho biết thêm: “Sau chương trình ngoại khóa này em sẽ về tuyên truyền cho mọi người là không nên để các bạn kết hôn sớm vì sẽ mang lại nhiều huệ lụy sau này, nên cho con em đi học để có được một tương lai tươi đẹp “

     Chương trình truyền thông về tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống cũng đã đưa xuống tận thôn bản, ban đầu đối tượng tuyên truyền là những già làng, trưởng bản, người có uy tín trong cộng đồng, việc nâng cao nhận thức cho những đối tượng này sẽ làm lan tỏa và nâng cao hiệu quả tuyên truyền trong đồng bào dân tộc thiểu số. Già làng Hồ Văn Sờ cho biết. “ Nếu mà già làng chúng tôi được tập huấn, trạng bị kiến thức thì tốt quá, chúng tôi sẽ mang nó về tuyên truyền lại cho bà con thôn bản mình.”

     Theo nhà nghiên cứu Nguyễn Tri Hùng, cần phải xác định và nhìn ra gốc rễ của vấn đề tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống thì mới có cơ sở để xây dựng giải pháp căn cơ và hợp lý, theo ông Hùng sở dĩ thực trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống không giảm mà lại có chiều hướng tăng trong thời gian gần đây xoay quanh 3 nguyên nhân chính đó là: trình độ văn hóa khu vực miền núi còn thấp; thứ 2 là do sự phát triển tâm sinh lý của lứa tuổi thanh thiếu niên và nguyên nhân thứ 3 cũng là nguyên nhân quan trọng nhất đó là do tình trạng thiếu hụt lao động tại các gia đình dân tộc thiểu số hiện nay. Ông Hùng phân tích: “Số con em của đồng bào lao động lớn lên đi làm ăn xa nên dẫn đến thiếu lao động trong gia đình. Cái gốc rễ của tảo hôn là ở đây chứ chưa hẳn do phong tục tập quán đâu, là do họ cần có thêm thành viên mới, kết hôn sớm để nhanh có thêm con cháu, có thêm lao động…”

     Nhiều năm qua, có có nhiều chương trình, đề án về giảm thiểu tảo hôn và hôn nhân cận huyết được triển khai thực hiện, nhưng hiệu quả thì vẫn còn bỏ ngỏ khi mà các giải pháp gặp phải rào cản quá lớn bởi nhận thức của đồng bào miền núi. Theo ông Nguyễn Tri Hùng, để giảm thiểu và từng bước xóa bỏ tình trạng tảo hôn và hôn nhân cận huyết thống thì cần phải có những giải pháp cụ thể, sát thực hơn, phải giải quyết căn cơ các yếu tố được xem là cội rễ đó là: trình độ dân trí thấp; vấn đề lao động miền núi và vấn đề giáo dục đối với con em đồng bào dân tộc thiểu số cần phải có những thay đổi, bởi ở những bản làng vùng cao, ước mơ cho con em được đi học, , rồi tiếp tục được bước vào đại học vẫn thật xa xôi… Nếu không giải quyết được những vấn đề đó thì cái vòng luẩn quẩn của trình độ dân trí thấp – tập tục lạc hậu – nghèo đói lại cứ xoay vòng và rồi cái nghèo, sự lạc hậu sẽ còn tiếp tục đeo bám ở các bản làng vùng cao./.