Cóh pazêng t’ngay tr’nợơp âng ma nuýh bhặ ca coon c’rơ liêm, cr’loọng ơy thụ tinh nắc moót ooy cr’loong grọ ca coon. Năc lâng ngai bhặ ca coon cóh nguôi grọ ca coon, cr’loọng nắc cắh choom chô moót ooy cr’loong grọ ca coon, ha dợ dưr pậ đhị lơơng, bấc bhlầng nắc đhị c’lâng âng cr’loọng. ha dang bhặ ca coon cóh nguôi grọ ca coon ha dợ za lưa  bơơn năl nắc bhrợ k’pân bhlầng tước ma nuýh ca căn. Tu cơnh đếêc, pazêng râu chr’nắp bhlầng nắc bơơn năl ghít ca coon đắh nguôi grọ ca coon đoọng vêy cơnh đấh pa dứah. Pazêng xa nay chr’nắp bhlầng cóh c’nắt t’ruíh “ ma nuýh pa dứah đh’réh cr’ay cóh bhươl cr’noon” t’ngay đâu nắc zooi đhanuôr lâng pr’zợc năl ghít đắh đhr’năng bhặ ca coon cóh nguôi grọ ca coon:

        # Bhặ ca coon đắh nguôi grọ ca coon nắc n’hâu?

        Bhặ ca coon đắh nguôi grọ ca coon nắc pazêng ngai crêê bhặ ca coon cắh vêy đhị cr’loọng grọ ca coon ha dợ bhặ đhị lơơng đắh nguôi grọ ca coon, buôn lưm bhlầng nắc đhị c’lâng cr’loọng, bêl pa đoóh  nắc hooi bấc ơl a ham cóh cr’loong luônh, bhrợ cr’pân bhlầng tước ma nuýh ca căn.

        Bhặ ca coon đắh nguôi grọ ca coon cung zăng bấc tợơ 4,5-10,5 t’piing ra bhầu, nắc 1000 ch’nắc vêy bhặ ca coon nắc vêy tợơ 4-10 ch’nắc buôn váih cơnh đhr’năng nâu. Ma nuýh ơy váih cơnh đhr’năng đâu muy chu nắc cóh t’tun cung buôn dưr vaíh cớ.

        # Hâu tu ma nuýh pân đil bêl vêy a chắc ắt k’đháp nắc buôn váih đhr’năng bhặ ca coon đắh nguôi grọ ca coon?

        Vêy bấc râu tu dưr váih đhr’năng bhặ ca coon đắh nguôi grọ ca coon, râu tr’nợơp nắc tu viêm nhiễm c’lâng cr’loọng, pa hư ca coon dzợ cóh luônh bấc chu, viêm nhiễm đắh c’lâng n’niên ca coon. Lấh mơ nắc dzợ tu khối u phần âng ma nuýh pân đil crêê u nang cr’loọng, pazêng phẫu thuật crêê đhị c’lâng cr’loọng…

        # Râu cắh liêm váih bhặ ca coon đắh nguôi grọ ca coon

        Bhặ ca coon đắh nguôi grọ ca coon nắc choom pa đoóh đhơ đhơ bêl, bêl pa đoóh a ham hooi bấc ơl cóh luônh, ma nuýh cr’ay buôn chệêt la ngắt lâng bil mặt ha dang cắh loon đơơng tước bệnh viện, ha dang dzợ ma mông nắc cắh liêm tước c’rơ tr’mông lâng n’niên ca coon đắh ha y chroo.

        # Bhrợ têng cơnh ooy đoọng năl ghít bhặ ca coon crêê đắh nguôi grọ ca coon?

        Lâng ngai bhặ ca coon đắh nguôi grọ ca coon doó ơy pa đoóh, ma nuýh ca căn n’léh cơnh đâu?

        Zíh tước c’xêê âng ma nuýh pân đil cắh cợ váih đhị đanh t’ngay: bấc ngai crêê cơnh đâu buôn zịh tước c’xêê, cắh váih đhị 2-3 c’xêê, cung vêy  bấc ngai glúh a ham lalăm xang nắc váih tước c’xêê lâng váih đanh bhlầng, tu cơnh đếêc cắh năl a chắc ắt k’đháp. Buôn lêy a ham hooi m’bứi, tăm bhrậu lâng cắh vêy u coọc.

        Ca ăy luônh: nâu đoo nắc n’léh zập ngai cung vêy, xâng ca ay đhị luônh dứp, muy đắh, đanh đanh xâng ca ay bhlầng

        Bhiệc lêy ch’mếêt bhặ ca coon đắh nguôi grọ ca coon ha dang căh ơy pa đoóh nắc k’đháp bơơn năl. Bác sĩ choom k’poóc xâng, vêy muy khối u toor grọ ca coon, dal ting c’lâng cr’loọng, k’poóc xâng xa ay. Vêy bêl ma nuýh bhặ ca coon cơnh đâu nắc glúh a ham đắh c’lâng n’niên ca coon đui cơnh ca coon crêê u hư.

        Ch’mếêt lêy a ham nắc muy năl lêyca coon cóh luônh, ha dợ cắh năl bhặ ca coon đắh nguôi grọ ca coon.

        Siêu âm đoọng lêy cóh cr’loong grọ ca coon cắh vêy ca coon, ha dợ choom lêy khối u toor grọ ca coon, cắh cợ nắc lêy ca coon cóh c’lâng cr’loọng ( đhơ cơnh đếêc nắc k’đháp ng’lêy).

        Nội soi luônh: nâu đoo nắc cơnh đấh bhlầng, cơnh bhrợ liêm choom 100% zập ngai bhặ ca coon đắh nguôi grọ ca coon.

        Lâng ngai bhặ ca coon đắh nguôi grọ ca coon ơy pa đoóh, ma nuýh ca căn n’léh cơnh đâu:

        Zíh tước c’xêê cắh cợ hooi hớ a ham, ca ay đắh luônh dứp.

        Váih muy g’lúh ca ay bhlầng, xang đếêc nắc xâng nhứh nhêên, k’bao lệê la, vêy ngai chệêt la ngắt lâng ha dang cắh đấh loon roóch pay nắc bil mặt đhị c’lâng cấp cứu.

        P’hơơm đấh, tr’xin, huyết áp xiêr ếp. Khám lêy nắc t’nôm ca coon n’nặ ting pậ lâng ting ca ay lấh mơ, pay a ham đhị đâu nắc lêy a ham tăm lâng cắh vêy coọc.

        Siêu âm nắc lêy cóh luônh cung vêy a ham.

        Nội soi cắh cợ ruốch luônh. Đoọng pa dứah cắt lơi cr’loọng đắh bhặ ca coon đhị nguôi grọ ca coon.

        Lâng ngai a ham coọc váih cơnh nang:

        A ham coọc váih cơnh nang nắc pazêng ngai bhặ ca coon đắh nguôi grọ ca coon ơy pa đoóh, a ham hooi bấc lâng coọc đhị luônh lâng váih muy khối nang.

        Ma nuýh ca ay nắc n’léh đui cơnh bhặ ca coon đắh nguôi grọ ca coon cắh ơy pa đoóh lâng a ham hooi hớơ, xâng ca ay cóh luônh dứp đhị cr’chăl đay, r’dợ nắc doó lấh ca ay dzợ, nắc xang đếêc kiêng lướt pr’noong cắh cợ lướt đhọ bấc chu.

        Bhặ ca coon đắh nguôi grọ ca coon nắc muy râu cr’ay cr’pân bhlầng đoọng a chắc a zân ầng ma nuýh ca căn, bhrợ cắh liêm tước đhr’năng n’niên ca coon cóh ha y chroo. Cơnh đếêc nắc bhrợ têng cơnh ooy đoọng g’đéch đhr’năng cr’pân nắc đoo?

        Lêy bhrợ cơnh ooy đoọng g’đéch cr’pân bêl năl váih đhr’năng bhặ ca coon đắh nguôi grọ ca coon?

        Bhặ ca coon đắh nguôi grọ ca coon nắc muy cấp cứu buôn lưm, nắc n’léh âng ma nuýh bhặ ca coon, ha dợ bhặ ca coon đắh nguôi grọ ca coon. Tu cơnh đếêc nắc bhặ ca coon đhị zập ooy cung váih đhr;năng cr’pân tước ma nuýh ca căn.

        Tu cơnh đếêc, bêl năl đhr’năng bhặ ca coon đắh nguôi grọ ca coon nắc lêy pr’hân moót ắt viện pa dứah, xâng cơnh bác sĩ moon pa too, oó dưr mứt chô bêl bác sĩ cắh ơy xay moon râu rị, đh’rứah lâng bác sĩ pa dứah đoọng loon đấh.

        # Bhặ ca coon đắh nguôi grọ ca coon nắc muy râu cr’ay cắh ngai rơơm kiêng, pa bhlầng nắc đhị apêê ma nuýh pân đil xoọc rơơm kiêng vêy ca coon ha dợ crêê váih đhr’năng bhặ ca coon đắh nguôi grọ ca coon nắc k’đháp zêl g’đéch lâng ắt zâng, lâng apêê a noo a moó lơơng cắh ơy kiêng vêy ca coon nắc choom g’đéch váih ca coon. Lâng pa bhlầng năc pa ghít tước đhr’năng bhặ ca coon đắh nguôi grọ ca coon lâng za nươu zêl boọ váih ca coon, đươi bao cao su, oó pa hư ca coon tu nắc râu buôn váih đhr’nằng bhặ ca coon đắh nguôi grọ ca coon k’rơ pa bhlầng lâng cắh dzợ choom bhặ ca coon cóh ha y chroo./.