Xang 5 c’moo xay bhrợ xa nay bh’rợ bhươl cr’noon t’mêê, pr’ắt tr’mông âng pazêng bhươl cr’noon Chăm tỉnh Bình Thuận ting t’ngay la liêm pr’hay lấh mơ. Bấc c’lâng lướt cóh chr’val, cóh bhươl cr’noon nắc vêy ta bhrợ lâng nhựa, bê tông, bhrợ t’váih rau liêm crêê đoọng ha đhanuôr cóh bh’rợ đơơng âng hàng hoá. Hân đhơ cơnh đêếc, n’đóh n’đóh đươi dua cóh pr’ắt tr’mông lâng đợ rau pr’đươi tơợ bh’rợ b’băn dợ ta vất lơi cóh c’lâng lướt; bấc pr’loọng đong dợ băn bh’năn cóh đong ắt lâng t’bil lơi n’đóh n’nóh cắh crêê cơnh. Rau đâu cắh muy bhrợ nha nhự ooy môi trường ting n’nắc nắc dợ bhrợ mốp muy chr’val Chăm vêy ta xay moon nắc bhươl cr’noon t’mêê.

     Phan Thanh nắc chr’val âng manuýh Chăm cóh tr’nơớp âng chr’hoong Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận ơy bhrợ têng xang 19/19 cr’noọ bh’rợ bhươl cr’noon t’mêê lâng ting cơnh cr’noọ xa nay nắc vêy ta xay moon bhrợ têng xang xa nay bh’rợ bhươl cr’noon t’mêê cóh tr’nơớp c’moo đâu. Nâu đoo nắc cắh muy rau bhui har âng Đảng bộ, chính quyền ting n’nắc nắc rau bhui har âng bấc ơl đhanuôr Chăm chr’val Phan Thanh. A noo Dương Quốc Khánh ắt cóh cr’noon Mai Lãnh, chr’val Phan Thanh, chr’hoong Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận prá: “Acu lêy c’lâng p’rang lướt ooy bhươl cr’noon nắc lứch vêy ta bhrợ lâng bê tông, liêm buôn pa bhlâng. Đươi vêy bhươl cr’noon t’mêê nắc bơơn vêy cơnh đêếc. C’moo t’tun la liêm lấh mơ lâng c’moo l’lăm. Tơợ đêếc nắc rau bhui har tu cơnh đêếc ting xay bhrợ k’rơ pa bhlâng bh’rợ tr’nêng. Vêy mơ ooy nắc acu chrooi đoọng mơ đêếc.”

     Cóh 3 c’moo đăn đâu, chr’val Phan Thanh nắc ơy bhrợ têng c’lâng nhựa, c’lâng bê tông k’nặ 25 km cóh bhươl cr’noon crêê cơnh xa nay âng Bộ Giáo thông Vận tải. C’lâng lướt cóh bhươl cr’noon liêm crêê, cắh muy liêm buôn đoọng ha bh’rợ lướt chô âng đhanuôr ting n’nắc nắc bhrợ ha bh’rợ đơơng âng hàng hoá công liêm buôn, pa dưr rau chr’nắp âng chr’nóh chr’bêết. Đhị zr’lụ chr’val Phan Thanh công dưr váih bấc bh’rợ pazum pa bhrợ lâng pa câl bh’nơơn bh’rợ âng đhanuôr lâng doanh nghiệp, nhâm mâng zr’lụ pa câl, ting t’ngay pa dưr bh’rợ pa dưr kinh tế zazum đhị vel đong. Đợ pr’loọng đong đharứt ting cơnh xa nay bấc n’đắh pay mơ 3,18% cóh pazêng chr’val.

    Cắh muy t’bhlâng k’rong bhrợ ooy c’lâng p’rang, pa dưr rau chr’nắp âng chr’nóh chr’bêết, nắc chính quyền cóh đâu dợ k’rang ooy tín ngương âng đhanuôr Chăm. UBND chr’hoong Bắc Bình ơy xay moon bhrợ têng đhị zr’lụ piing xal lâng đhăm ga mắc mơ 5 hecta. Cóh c’xêê 11/2016 bêl đêếc ahay, chính quyền vel đong ơy ta đang moon đhanuôr công cơnh apêê liêm loom cher đoọng k’nặ 60 ức đồng đoọng bhrợ t’mêê bh’rợ óch manuýh cắh dợ đoọng ha đhanuôr Chăm Bà-la-môn cóh cr’noon Bình Mỹ, bhrợ t’váih rau liêm crêê đoọng ha đhanuôr bêl bhrợ têng j’niêng cr’bưn, hân đhơ cóh hân noo boo đhí. T’coóh Văn Vĩnh Lạc ắt cóh cr’noon Bình Mỹ, chr’val Phan Thanh, chr’hoong Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận bhui har prá: “Đhanuôr cr’noon Bình Mỹ n’nâu họp cớ cóh đêếc vêy vêy apêê chức sắc, chức việc đh’rứah ta đang moon đoọng vêy zên bhrợ têng zr’lụ óch manuýh cắh dợ. Đoọng ra vai âng manuýh cắh dợ bơơn chô ooy pleng. Acu lêy t’ping lâng ahay nâu đoo nắc liêm choom bhlâng. Đhanuôr cóh đâu zập ngai công bhui har.”

     Đh’rứah lâng rau bhui har âng a noo Dương Quốc Khánh ắt cóh cr’noon Mai Lãnh, cắh cậ t’coóh Văn Vĩnh Lạc ắt cóh cr’noon Bình Mỹ, bấc đhanuôr Chăm cóh đâu dợ cắh yêm loom bêl dợ bấc êế c’roóc cóh c’lâng lướt t’mêê vêy ta bhrợ lâng bê thông. Muy bơr đong sinh hoạt cộng đồng dưr váih zr’lụ ắt cóh ha dum âng bé. Đong pr’noong âng đong sinh hoạt cộng đồng cóh muy bơr bhươl cr’noon cắh dợ choom ng’đươi. T’coóh Đào Văn Lương, Chủ tịch UBND chr’val Phan Thanh, chr’hoong Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận prá: “Bhrợ têng bhươl cr’noon t’mêê đhị zr’lụ chr’val nắc c’lâng lứch vêy ta bhrợ lâng bê tông, sạch liêm. Nắc vêy muy bơr pr’loọng đong băn c’roóc, m’bé p’lóh lơi cóh bhươl cr’noon. Cóh pazêng t’ngay c’xêê ha y nắc t’bhlâng ta đang moon, đươi tơợ apêê chức sắc xay moon p’xoọng, b’băn cơnh ooy nắc liêm choom lấh mơ, zư lêy rau liêm pr’hay cóh bhươl cr’noon.”

     Chr’val Phan Thanh công ơy ký hợp đồng lâng Ban k’đhơợng lêy xa nay bh’rợ công cộng chr’hoong Bắc Bình k’rong n’đóh n’nóh, cóh muy tuần vêy 2 chu xe tước ooy pr’loọng đong đoọng k’rong n’đóh n’đóh crêê cơnh. Hân đhơ cơnh đêếc, nắc dợ muy bơr pr’loọng đong cắh tộ xơợng đươi lâng đơơng n’tóh n’đóh n’nóh ooy k’tiếc cóh hoọng bhươl cr’noon cắh cậ n’tóh đhị toor k’ruung. Tơợ đanh, n’đóh n’nóh dưr bấc, bhrợ rau n’nặ mốp, bhrợ nha nhự môi trường. Đhị đêếc cậ, muy bơr pr’loọng đong nắc dợ đớc đác đươi cóh pr’loọng đong hooi ooy c’lâng lướt. t’coóh Trần Ngọc Tân – Phó CHủ tịch UBND chr’hoong Bắc Bình prá: “Muy zr’lụ đhanuôr ắt mamông âng cr’noon, chr’val nắc lứch vêy c’lâng z’roóh đác crêê cơnh. Ha dợ cóh muy bơr c’lâng lướt, đhanuôr cắh ơy bhrợ c’lâng ch’hooi đác, pa bhlâng nắc 3 chr’val âng manuýh Chăm ắt mamông. Xoọc đâu đác đươi cóh pr’loọng đong vêy bấc rau cắh liêm crêê cóh muy bơr zr’lụ, muy bơr cr’chăl. Zr’nắh k’đháp bhlâng nắc bh’rợ ch’hooi đác âng apêê pr’loọng đong, ha dợ ting cơnh xa nay nắc ng’pếch boọng đoọng đác hooi, nắc apêê pr’loọng đong n’nâu lứch ch’hooi đác ooy c’lâng.”

     Bh’rợ chr’val Phan Thanh, chr’hoong Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận vêy ta xay moon bhươl cr’noon t’mêê cóh ha y chroo nắc rau bhui har ga mắc lâng công nắc trách nhiệm xoọc xay moon ha Đảng bộ, chính quyền lâng đhanuôr chr’val Phan Thanh. Tu vêy ta xay moon bhươl cr’noon t’mêê ơy k’đháp, đoọng zư nhâm mâng xa nay n’nâu nắc k’đháp lấh mơ dợ. Đoọng bhrợ têng liêm choom xa nay n’nâu nắc đơớh vêy đợ rau pazum têy âng zập cha nắc manuýh Chăm cóh đâu./.

VIỆC CẦN LÀM NGAY Ở MỘT XÃ CHĂM ĐẠT CHUẨN NÔNG THÔN MỚI

                                                                                         PV Jasi

      Sau 5 năm triển khai thực hiện chương trình xây dựng nông thôn mới, diện mạo của các làng Chăm tỉnh Bình Thuận ngày càng khởi sắc. Nhiều tuyến đường trục xã, trục thôn được nhựa hóa, bê tông hóa, tạo điều kiện thuận lợi cho bà con đi lại cũng như lưu thông hàng hóa. Tuy nhiên, rác thải sinh hoạt và những phế phẩm từ gia súc vẫn còn vương vãi trên các tuyến đường; nhiều hộ gia đình vẫn còn nuôi nhốt gia súc quanh nhà và xử lý rác thải tùy tiện. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến môi trường nông thôn mà còn làm xấu cảnh quan ở một xã Chăm chuẩn bị được công nhận xã nông thôn mới.

     Phan Thanh là xã thuần Chăm đầu tiên của huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận đã hoàn thành 19/19 tiêu chí xây dựng nông thôn mới và theo dự kiến sẽ được công nhận vào đầu năm nay. Đây không chỉ là niềm vui của Đảng bộ, chính quyền mà còn là niềm vui của đông đảo bà con Chăm xã Phan Thanh. Anh Dương Quốc Khánh ở thôn Mai Lãnh, xã Phan Thanh, huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận cho biết:  “Tôi thấy đường làng ngõ xóm được được bê tông hết, đẹp. Nhờ có nông thôn mới mà được như vậy. Năm sau đẹp hơn năm trước. Từ chỗ đó mà làm vui nên hết lòng ủng hộ phong trào. Có bao nhiêu thì mình đóng góp bấy nhiêu.”

    Trong 3 năm gần đây, xã Phan Thanh đã nhựa hóa, bê tông hóa gần 25km đường giao thông nông thôn đạt chuẩn theo yêu cầu của Bộ Giao thông Vận tải. Giao thông thông thoáng, không chỉ thuận lợi cho việc đi lại của bà con mà còn giúp thông thương hàng hóa, nâng cao giá trị nông sản. Trên địa bàn xã Phan Thanh cũng đã xuất hiện nhiều mô hình liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm giữa nông dân và doanh nghiệp, đảm bảo đầu ra ổn định, từng bước phát triển mô hình kinh tế tập thể tại địa phương. Tỷ lệ hộ nghèo theo chuẩn đa chiều chiếm 3,18% trên tổng số hộ toàn xã.

     Không chỉ chú trọng đầu tư xây dựng hạ tầng cơ sở, nâng cao chuỗi giá trị nông sản, mà chính quyền nơi đây còn quan tâm đến tín ngưỡng của bà con Chăm. Ủy ban nhân dân huyện Bắc Bình đã Quyết định xây dựng quy chế nghĩa trang với tổng diện tích gần 5ha. Riêng trong tháng 11 năm 2016 vừa qua, chính quyền địa phương đã vận động bà con cũng như các nhà hảo tâm được gần 60 triệu đồng để làm mới nơi hỏa táng cho bà con Chăm Bà-la-môn ở thôn Bình Mỹ, tạo điều kiện thuận lợi cho bà con thực hiện nghi lễ hỏa táng, kể cả trong mùa mưa bão. Ông Văn Vĩnh Lạc ở thôn Bình Mỹ, xã Phan Thanh, huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận phấn khởi: “Bà con thôn Bình Mỹ này họp nhau lại kể cả chức sắc, chức việc cùng nhau đi vận động để có tiền bê tông hóa khu hỏa tàng này. Để cho linh hồn của người quá cố được siêu thoát. Tôi thấy so với trước đây là tốt lắm rồi. Dân ở đây ai cũng vui.”

    Bên cạnh niềm vui của anh Dương Quốc Khánh ở thôn Mai Lãnh, hay ông Văn Vĩnh Lạc ở thôn Bình Mỹ, nhiều bà con Chăm nơi đây vẫn còn thấy chạnh lòng khi nhìn thấy những bãi phân bò vương vãi trên các con đường vừa mới bê tông. Một số nhà sinh hoạt cộng đồng đã trở thành nơi trú ngụ qua đêm “bất đắt dĩ” của những đàn dê. Nhà vệ sinh bên trong khuôn viên nhà sinh hoạt cộng đồng ở một số thôn không còn sử dụng được. Ông Đào Văn Lượng, Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Phan Thanh, huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận cho biết: “Xây dựng nông thôn mới địa bàn của xã thì đường sá được bê tông, sạch đẹp. Nhưng có một số hộ còn nuôi bò, dê thả rong trong làng. Thời gian tới xã sẽ tiếp tục vận động, thông qua các vị chức sức tác động thêm, chăn nuôi thế nào cho tốt hơn, giữ gìn được cảnh quan đường làng ngõ xóm sạch đẹp.”

    Xã Phan Thanh cũng đã ký hợp đồng với Ban Quản lý chương trình công cộng huyện Bắc Bình thu gom rác thải, trong tuần có 2 lượt xe đến tận hộ gia đình thu gom rác về nơi quy định. Tuy nhiên, vẫn còn một số hộ không hợp tác và đem đổ ở những khu bãi đất trống sau làng hay đổ ngay trên bờ kè sông. Lâu ngày, rác tích tụ thành đống, gây mùi hôi thối,  ô nhiễm môi trường. Bên cạnh đó, một số hộ dân vẫn  ngang nhiên để nước thải  sinh hoạt chảy ra đường đi lối lại. Ông Trần Ngọc Tân – Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân huyện Bắc Bình nói:  “Mỗi khu dân cư tập trung của thôn xã phải có hệ thống tiêu thoát nước thải thông thoáng hợp vệ sinh. Thế nhưng một số tuyến đường mà bà con mình làm chưa có hệ thống thoát đặc biệt là 3 xã thuần Chăm. Hiện nay nước thải có vấn đề ở một số thời điểm, ở một số đoạn tuyến. Vướng nhất là việc tiêu thoát nước thải của hộ gia đình mà theo quy định mình đào hố ga tự thoát ở nhà nhưng hầu hết các hộ đều thoát nước ra đường.”

    Việc xã Phan Thanh, huyện Bắc Bình, tỉnh Bình Thuận sẽ được công nhận là xã nông thôn mới trong nay mai là niềm vui lớn và cũng là trách nhiệm đang đặt ra cho Đảng bộ, chính quyền và nhân dân xã Phan Thanh. Bởi đạt danh hiệu xã nông thôn mới đã khó rồi, để giữ vững danh hiệu này thì càng khó hơn. Để làm được điều này rất cần sự chung tay góp sức của mỗi người Chăm nơi đây./.