Ngai ơy muy chu tước A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế zêng rơơm kiêng bơơn ting pấh l’lêy, câl săm đhị chợ ha dưm âng đhanuôr zr’lụ da ding k’coong. Chợ ha dưm A Lưới nắc tợơ tợơp m’pâng ha dưm tước bêl k’nặ bhrương. Ma nuýh Tà Ôi, Pa Cô, Vân Kiều, Cơ Tu… đhị A Lưới cắh năl chợ nâu nắc vêy tợơ ha bêl, ha dợ zập ngai cung năl, nâu đoo cắh muy đhị đoọng tr’câl tr’bhlêy zập pr’đươi chr’nóh chr’bệêt apêê chóh bhrợ nắc dzợ muy chr’nắp văn hoá cóh pr’ặt tr’mông âng đhanuôr zập acoon cóh đhị da ding k’coong Trường Sơn nâu.

      Cắh ơy tước 3 giờ đấh ra diu, bêl zập đong dzợ yêm bếch nắc cóh zập c’lâng apêê tooi chô thị trấn A Lưới guy bh’nơơn chr’nóh chr’bệêt đơơng pa câl. Đhanuôr Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu, Vân Kiều, Pa Hy tước chợ, pr’đươi pr’dua râu đơơng pa câl nắc bơr pêê p’nong a tứch, k’nuung prí, pa néh cắh cợ nắc bơr pêê k’puôl ra véh lâng m’bứi a băng crâng. Đong ch’ngai tợơ thị trấn A Lưới mơ 9 cây số, pa căn Hồ Thị Pâm, lấh 70 c’moo, ặt đhị chr’val Nhâm nắc dưr tợơ 1 giờ ra diu, lướt dzung lấh 3 tiếng đồng hồ đoọng loon tước chợ. Guy bh’nơơn chr’nóh cóh hoọng pazêng a băng crâng lâng m’bứi bhơi ra véh p’lêê p’coo bơơn cóh bhươn đong. Cr’chăl a hay, cắh bơơn tước chợ, bơơn lưm apêê đhanuôr mr’đoo chr’val, mr’đoo vel tước pa câl đhị đâu, a dếch Pâm bhui har bhlầng:“A mế tước chợ pa câl bhơi ravéh đoọng câl cha néh, pr’dzăm. Muy tuần lướt bơr pêê chu ooy chợ nâu, bêl cắh râu chếêc pa câl nắc 1, 2 tuần nắc xiêr muy chu. Cắh năl chợ nâu vêy tợơ ha bêl, ha dợ nắc tợơ 13, 14 c’moo a cu ơy ting ca căn pa câl cóh đâu. Bhui har pa bhlầng. Tước chợ n’jứah pa câl pr’đươi  vêy bơơn zên câl râu lơơng, n’jứah bơơn tr’lưm tr’lêy ma nuýh hêê.”

      Mơ 3 giờ m’pâng đấh ra diu, pr’đươi pr’dua cóh chợ nâu nắc ơy đhanuôr r’pặ đớc pa liêm. Pin âng apêê cóh đâu lướt ra véch, tớt pa câl ang k’blíit k’bláach, bơơn lêy móh mặt đha nui tr’út âng ma nuýh acoon cóh cóh da ding k’coong nâu. Râu chr’nắp bhlầng đhị chợ đấh ra diu A Lưới nắc ma nuýh pa câl doó moon t’bấc zên, ma nuýh câl cung doó chếêc k’rang chr’nắp dal. Apêê pa câl k’puôl ra véh cơnh đếêc mơ 3-5 r’bhầu đồng a năm, pơơng prí 10 r’bhầu lâng 1kg a băng crâng nắc cung tợơ 10-15 r’bhầu đồng. C’moo đâu nắc đhiệp 14 c’moo, Trần Thị Xim, ma nuýh Pa Cô ặt đhị chr’val A Ngo ơy tước chợ pa câl bhơi ravéh xăl ca căn đay. Xim đoọng năl: a cu lướt chợ lâng apêê pr’zợc cóh vel, lướt dzung tước chợ bêl pleng dzợ k’năm, vêy pr’zợc lướt nắc cung xợơng bhui lấh.“4 giờ bhrương nắc acu dưr pa câl, đoọng ha mế ặt cóh đong bhrợ têng râu lơơng. A cu pa caal bhơi muống âng đong zi chóh, pa câl lứch nắc vêy 20 r’bhầu đồng, vêy bêl nắc 30 r’bhầu đồng. Pa câl lứch nắc đơơng chô zên đoọng ha mếê lướt chợ câl pr’dzăm cắh cợ nắc đớc câl bha ar xrắ lướt học.”

      Chợ bêl đấh ra diu A lưới bhui har tợơ bêl lấh 3 giờ lâng tước lấh 5 giờ bhrương, xang đếêc nắc đhanuôr lướt bhrợ ha rêê. Pr’đươi pa câl cóh đâu lấh mơ râu chr’nắp  bấc zên cơnh tri lim xanh, n’đoóh a doóh, đác g’dớ pay crâng… Zêng nắc âng đhanuôr tự bhrợ têng tệêm ngăn. Cắh muy đhanuôr đhị vel đong nắc t’mooi du lịch bêl tước A Lưới zêng rơơm kiêng bơơn tước chợ bêl đấh ra diu đoọng câl bhlêy pazêng râu pr’đươi, pr’dzăm bơơn tợơ crâng k’coong zệê bhrợ đoọng ha pr’loọng đong cha. A moó Nguyễn Thị Cẩm Quyên ặt đhị thành phố Huế xay moon: Lướt chợ bêlđấh ra diu nắc râu cắh choom ha vil lâng a moó bêl đấc ooy da ding k’coong A Lưới.“ Zập đoo c’xêê a cu cung đấh A Lưới pa bhrợ, lâng râu acu kiêng bhlầng nắc bêl đấh ra diu lướt chợ dưr tợơ đấh ra diu mơ 4,5 giờ đoọng lướt lêy chợ âng zr’lụ da ding k’coong. Đhanuôr acoon cóh đhị đâu apêê chóh cóh bhươn đong đhơ đhơ râu cung đơơng pa câl ooy đâu, nắc zêng chr’nóh chr’bệêt doó vêy bọo za nươu tr’hau, chr’nắp pa câl doó bấc zên. Râu bơr dzợ nắc lướt chợ đoọng chếêc năl chr’nắp văn hoá lalay âng đhanuôr zập acoon cóh đhị đâu.”

       Cắh ngai năl chợ bêl đấh ra diu A Lưới vêy tợơ ha bêl. Bấc apêê ta coóh Tà Ôi, Pa Cô moon chợ nắc ơy vêy tợơ lang Pháp ặt a hay. Lalăm a hay, đhanuôr k’rong bha bhụ đơơng nắc k’puôl bhơi ra véh, nắc a băng crâng đoọng xăl pay cha néh, bhoóh, xang đếêc nắc ha dưr váih chợ bêl đấh ra diu cóh toor chợ âng m’pâng A lưới. T’ngay đâu, chợ bêl đấh ra diu A Lưới ơy váih nắ đhị pa câl r’rộ r’răm âng đhanuôr zập acoon cóh đhị  vel đong chr’hoong. Tước chợ, lấh mơ bhiệc câl apêê pr’đươi, chr’nóh chr’bệêt âng vel bhươl, t’mooi dzợ bơơn chếêc lêy năl chr’nắp văn hoá âng đhanuôr đắh bhiệc câl sắm, tr’xăl pr’đươi pr’dua, chr’nóh chr’bệêt… Nâu đoo nắc cung đhị zúp đhanuôr lóih lâng bhiệc tr’câl tr’bhlêy, chroi k’rong bh’nơơn bh’rợ, pa dưr pr’ặt tr’mông pr’loọng đong./.

NHỘN NHỊP CHỢ ĐÊM A LƯỚI

                                                                                      Kim Thu

       Ai đã một lần đến huyện A Lưới, tỉnh Thừa Thiên Huế đều mong muốn được tham quan, mua sắm ở chợ đêm của đồng bào vùng cao. Chợ đêm A Lưới họp từ lúc nửa đêm và kết thúc khi trời hửng sáng. Người Tà Ôi, Pa Cô, Vân Kiều, Cơ Tu…ở A Lưới không biết chợ đêm có từ lúc nào, nhưng ai cũng hiểu rằng, đây không chỉ là nơi để mua bán, trao đổi các mặt hàng nông sản làm ra mà còn là nét văn hóa trong đời sống của đồng bào các dân tộc thiểu số nơi núi rừng Trường Sơn này.

       Chưa đến 3 giờ sáng, khi nhà nhà còn im lìm trong giấc ngủ thì mọi ngả đường đổ về thị trấn A Lưới đã nhộn nhịp tiếng bước chân của bà con gùi hàng về chợ đêm. Đồng bào Tà Ôi, Pa Cô, Cơ Tu, Vân Kiều, Pa Hy đến chợ, hàng hóa mang theo thường là vài con gà, buồng chuối,  mấy quả mít hoặc có khi chỉ vài mớ rau và ít măng rừng. Nhà cách thị trấn A Lưới khoảng 9 cây số, bà Hồ Thị Pâm, hơn 70 tuổi, ở xã Nhâm phải dậy từ 1 giờ sáng, đi bộ hơn gần 3 tiếng đồng hồ để kịp giờ họp chợ. Gùi hàng trên lưng gồm có măng rừng và một ít rau củ hái được trong vườn nhà. Mấy tuần rồi không đến chợ, được gặp lại bà con cùng xã, cùng thôn đến buôn bán tại đây, bà Pâm rất vui: “Mẹ đến chợ bán hàng, bán có tiền thì mua gạo, thức ăn về nhà. Một tuần có khi đi chợ vài lần, khi không có gì để bán thì 1, 2 tuần mới đi một lần. Không biết chợ có từ bao giờ nhưng từ 13, 14 tuổi Mẹ đã đi chợ bán hàng rồi. Vui lắm. Đến chợ vừa bán hàng có tiền mua sắm, vừa được gặp gỡ bà con, đồng bào mình.”

      Khoảng 3 giờ rưỡi sáng, hàng hóa ở chợ đêm đã được bà con bày biện đâu vào đấy. Ánh đèn pin nhấp nháy của cả người bán và người mua soi rõ những không mặt hiền lành, chân chất của đồng bào các dân tộc thiểu số vùng cao. Điều đặc biệt ở chợ đêm A Lưới là người bán không nói thách, người mua không mặc cả. Bà con bán mớ rau chỉ 3 đến 5 ngàn đồng, nải chuối 10 ngàn và một kg măng rừng cũng chỉ từ 10 đến 15 ngàn đồng. Năm nay mới 14 tuổi, Trần Thị Xim, người Pa Cô ở xã A Ngo đã đến chợ bán rau thay mẹ. Xim cho biết: Em đi chợ cùng các bạn trong thôn, đi bộ đến chợ khi trời chưa sáng nên có bạn cùng đi sẽ vui hơn. “4 giờ sáng là con dậy đi bán hàng để mẹ ở nhà làm việc. Con bán rau muống của nhà trồng, bán hết được hai chục ngàn, có lúc được ba chục ngàn. Bán hết con đem tiền về cho mẹ đi chợ hoặc để dành mua sắm sách vở, bút mực đi học.”

      Chợ đêm A Lưới nhộn nhịp từ lúc 3 rưỡi sáng đến 5 rưỡi sáng, sau đó chợ tan để bà con còn lên nương lên rẫy. Hàng hóa ở chợ ngoài nông sản còn có các mặt hàng tương đối đắt tiền như nấm lim xanh, thổ cẩm, mật ong rừng…Tết cả đều do bà con tự sản xuất nên đảm bảo an toàn vệ sinh thực phẩm. Không chỉ người dân địa phương mà khách du lịch khi đến với A Lưới đều mong muốn được đến chợ đêm để mua sắm những sản vật của núi rừng cho bữa cơm gia đình. Chị Nguyễn Cẩm Quyên ở thành phố Huế chia sẻ: Đi chợ đêm là việc không thể thiếu đối với chị khi đến với vùng cao A Lưới. “Hầu như tháng nào tôi cũng lên A Lưới công tác, và điều tôi thích nhất là buổi sáng được dậy sớm từ 4, 5 giờ để đi phiên chợ của vùng cao. Người đồng bào ở đây họ trồng được cái gì trong nhà thì đem ra chợ bán vì vậy thực phẩm rất an toàn, bà con không nói thách, buôn bán rất dễ thương và vui tính. Thứ 2 nữa là đi chợ để khám phá nét văn hóa riêng của đồng bào các dân tộc thiểu số.”

       Không ai biết chợ đêm A Lưới có từ lúc nào. Nhiều người già Tà Ôi, Pa Cô nói rằng chợ có từ thời Pháp thuộc. Trước đây bà con tụ tập đem vài bó rau, ít kg măng rừng đổi lấy gạo, muối, sau đó phát triển thành khu chợ đêm ngay bên chợ trung tâm A Lưới. Ngày nay, chợ đêm A Lưới đã trở thành nơi buôn bán nhộn nhịp của cộng đồng các dân tộc thiểu số trên địa bàn huyện. Đến chợ, ngoài việc mua sắm các sản vật địa phương, du khách còn có dịp khám phá nét văn hóa đặc sắc của đồng bào thông qua việc mua mua bán, ăn mặc, trao đổi hàng hóa…Đây cũng là nơi giúp bà con quen dần với phương thức buôn bán, trao đổi hàng hóa, góp phần tăng thu nhập, cải thiện cuộc sống gia đình./.