Tơợ đơớh ra diu, đh’riêng cha gâr Ginăng âi chr’va tân đôr hr’lúc lâng xa nul kèn Saranai prang zr’lụ cơnh ngoọ t’méh a bhô dang lâng zấp râu toor đền tháp, xay moon đoọng ha t’ngay bha lâng bhiệc bhan Ka-tê nắc âi tước. C’bhúh t’nooi ma nứih chô tước tháp Po Sah Ine muy bêl nắc bấc mơ muy. A moó Đặng Thị Tuyền ặt cóh vel Bình Tiến, chr’val Phan Hiệp, chr’hoong Bắc Bình moon: “Ma nứih Chăm zi muy c’moo vêy t’ngay n’nâu a năm đoọng bhuốih a bhô dang, a dích a bhướp cắh dzợ. Cắh muy c’la cu lâng pr’loọng đong nắc k’dang lêy pa zêng đha nuôr Chăm zêng vêy mr’cơnh cr’noọ cơnh đêếc. ngai công bhui  har ra văng zấp râu ha t’ngay đấc ooy Tháp.”

     N’đhơ tr’vâng bh’rợ ha rêê đhuốch n’đhơ cơnh đêếc cóh t’ngay n’nâu đha nuôr Chăm vel đong công ra pặ bh’rợ đong đoọng bơơn ting pấh cóh t’ngay bhiệc chr’nắp âng đay. Prnag c’moo pa bhrợ ta têng, nâu đoo công nắc bêl đoọng đha nuôr pa đhêy bh’rợ ha rêê đhuốch, tr’lum tr’lêy đha nuôr, đhi noo ch’ngai đăn. Zấp ngai tước đâu ngai công đơơng âng bha nuốih cơnh: cr’liêng a tứch, a lắc, prí, ngai z’zăng ca van lấh nắc muy p’nong a tứch úh… đoọng bhuốih a bhô dang, pa cắh loom luônh chắp hơnh. Ha dợ cơnh lâng đha nuôr Chăm ặt cóh vel 3, thị trấn Ma Lâm, chr’hoong Hàm Thuận Bắc- vel đong bơơn  k’đươi bhrợ têng bhiệc bhan, glơợc kiệu, pa xập bhrợ zấp râu ha dang pân đil Pô Sah Inư nắc nâu đoo muy vinh dự ga mắc lâng đha nuôr âi vêy mặt tơợ bơr pêê t’ngay l’lăm ra văng ha t’ngay bhiệc bhan chr’nắp ga mắc. t’coóh Thông Khói ặt cóh vel 3, thị trấn Ma Lâm, chr’hoong Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận- muy cóh bấc ngai âng c’bhúh xơợng bhrợ đhr’niêng n’nâu đoọng năl: “Vel Chăm 3 n’nâu k’đhơợng bh’rợ lướt pay xa nập, kiệu, xang n’nắc ting pấh 5 tiết mục văn nghệ cớ, Nhà nước pa bhlâng k’rang tước bh’rợ zooi đoọng zên, n’đhơ điện, đác ha bh’rợ úh zêệ, ặt bệch. Cảm ơn Nhà nước âi k’rang tước đền tháp âng ma nứih Chăm zi.”

     Bêl xa nul cha gâr, xa nul kèn muy bêl nắc dưr đơơr k’rơ chr’va mơ muy nắc công bêl c’bhúh apêê xơợng bhrợ lướt glơớc pay kiệu, xa nập âng dang pân đil Pô Sah Inư tơợ dzung tháp đấc ooy p’loọng tháp bha lâng. Ting pấh c’bhúh n’nâu, lấh apêê chiức sắc tôn giáo, c’bhúh múa, nhạc lễ ty đanh Chăm, nắc dzợ vêy râu ting pấh âng apêê bh’cộ tỉnh, đại biểu apêê sở, ban, ngành vel đong, t’mooi lâng đha nuôr vel đong. T’coóh Thông Minh Toàn- Sư cả đạo Bà –la-môn, chr’val Hàm Phú, chr’hoong Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận, ma nứih xơợng bhrợ đhr’niêng đhị zr’lụ tháp bha lâng đoọng năl: “Đảng lâng Nhà nước pa bhlâng k’rang tước ma nứih Chăm. T’ngay Ka-tê vêy cher pr’hêl, xang nắc bhrợ múa, hát đhị tang bhrợ t’váih râu bhui har. Xang n’nắc apêê chức sắc bh’dzang moọt xơợng bhrợ apêê đhr’niêng bh’rợ âng đay.”

     Lấh bh’rợ ting pấh, đương lêy apêê bhiệc bhan đơơng âng  a bhố dang ty đanh âng ma nứih Chăm, đhị đâu, ahêê dzợ xơợng xay trúih bh’nơơn thủ công ty đanh ( bh’rợ gốm, t’taanh) lâng cha đợ ch’na ty đanh âng ma nứih Chăm. Lấh n’nắc, t’mooi dzợ bơơn ting pấh apêê chr’ớh ty đanh cơnh  k’pị mắt m’bhí gọ a bhị, pơng alui đác, plong kèn Saranai, đhưưng cha gâr Baranuwng. Vêy ting pấh t’ngay bhiệc bhan Ka-tê n’nâu, p’căn Lê Thị Hà, muy t’mooi tước tơợ thành phố Hồ Chí Minh xay moon: “Acy lêy bhiệc bhan Ka-tê n’nâu pa bhlâng liêm pr’hay, hiện đại lâng bấc cơnh. C’la cu rơơm kiêng muy c’moo bơơn brhợ têng cơnh đâu đoọng ca coon cha chau lang t’tun năl ghít lấh mơ ooy văn hoá âng acoon cóh đay.”

     Ting Ban k’đhơợng lêy c’kir tháp Pô Sah Inư, đợ t’mooi tước lướt lêy đhị đâu zấp c’moo dưr bấc  a năm. P’ghít cóh c’moo 2015 nắc lấh 100.000 chu t’mooi, cóh đêếc lấh 30 r’bhâu t’mooi k’tiếc k’ruung n’lơơng. Tơợ ha lúh c’moo 2016 tước nâu câi đợ t’mooi tước đâu âi lấh 100.000 chu lâng ting k’dâng đớc cóh t’ngay bhiệc bhan Ka-tế 2016 n’nâu nắc vêy dâng 7 r’bhâu chu t’mooi tước la lêy. A moó Lư Thị Tuyên, Phó Ban K’đhơợng lêy c’kir tháp Pô Sah Inư đoọng năl: “Cóh 2 t’ngay ta bhrợ bhiệc bhan Ka-tê nắc Ban k’đhơợng lêy tháp vêy bhrợ bhiệc cơnh lâng công an tỉnh, công an phường Phú Hài, pa bhlâng nắc tổ dân phòng bhrợ ng’cơnh choom doó dưr váih đhr’năng yêm têêm. Ha dợ n’đắh yêm têêm ch’na đh’nắh công pa zum lâng Trạm y tế phường ch’mêệt lêy ta luôn lâng p’too moon đha nuôr úh zêệ ng’cơnh đoọng  doó dưr váih boọl ch’na. đương goon 24/24 đoọng sơ cấp cứu tr’nơợp ha dang vêy râu dưr váih bhrêy tắh công cơnh apêê bh’rợ cắh pr’đoọng n’lơơng cóh cr’chăl ta bhrợ bhiệc bhan.”

     Ka-tê nắc bhiệc bhan ty đanh liêm pr’hay bhlâng âng ma nứih Chăm cơnh lâng pr’chắp nắc hay tước a pêê a bhô dang lâng ca văr đoọng ha râu liêm pr’ặt tr’mông, chấc váih âng acoon ma nứih lâng zấp râu; boo đhí liêm crêê, hân noo choor chấc. lấh 15 c’moo ha nua, bhiệc bhan Ka-tê đhị tháp Po Sah Inư Bình Thuận âi dưr váih đhị tước âng bấc ngai chắp kiêng văn hoá Chăm lâng công nắc đhị tước âng k’bhan t’mooi cóh cr’loọng k’tiếc lâng k’tiếc k’ruung n’lơơng./.

BÌNH THUẬN: THẮM TÌNH ĐOÀN KẾT MÙA KA-TE

      Mới đây, lễ hội Ka-tê được tổ chức  tại tháp Po Sah Inư, thành phố Phan Thiết, tỉnh Bình Thuận. Khuôn viên đền tháp rợp bóng cờ hội với  hàng nghìn bà con Chăm tham dự. Tiếng cười, tiếng nói của dòng người quyện cùng tiếng trống Ginang, tiếng kèn Saranai tạo nên âm thanh rất đặc trưng của ngày hội Ka-tê.

    Từ sáng sớm, tiếng trống Ginang đã rộn rã vang lên quyện cùng tiếng kèn Saranai réo rắt khắp vùng như đánh thức thần linh và vạn vật xung quanh đền tháp, báo hiệu cho ngày chính hội Ka-tê  đã bắt đầu. Dòng người tiến về đền tháp Po Sah Ine mỗi lúc một đông.  Chị Đặng Thị Tuyền ở thôn Bình Tiến, xã Phan Hiệp, huyện Bắc Bình nói: “Người Chăm mình một năm có một ngày này thôi để mình lên kính bái thần linh, ông bà, tổ tiên. Không chỉ riêng bản thân và gia đình tôi mà hình như hầu hết bà con người Chăm đều có chung ý niệm như thế. Ai cũng vui vẻ chuẩn bị mọi thứ cho ngày lên tháp.”

    Tuy bộn bề việc đồng áng nhưng trong ngày này bà con Chăm địa phương vẫn thu xếp việc nhà để có mặt trong ngày hội trọng đại của mình. Quanh năm lao động sản xuất, đây cũng là dịp để bà con tạm ngưng công việc đồng áng, gặp gỡ bà con, anh em thân hữu xa gần. Không cầu kỳ, mỗi người đến đây ai cũng mang theo một ít lễ vật như: trứng, rượu, chuối, khá hơn là một con gà luộc… để dâng cúng thần linh, bày tỏ lòng thành kính. Còn đối với bà con Chăm ở thôn 3, thị trấn Ma Lâm, huyện Hàm Thuận Bắc – địa phương được giao nhiệm vụ thực hiện nghi thức lễ phục, kiệu rước, nghinh, thỉnh và rước trang phục nữ thần Pô Sah Inư thì đây là một vinh dự lớn và bà con đã có mặt từ mấy ngày trước chuẩn bị cho ngày lễ trọng.  Ông Thông Khói ở thôn 3, thị trấn Ma Lâm, huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận – một trong những thành viên trong Ban thực hiện nghi thức lễ cho biết: “Thôn Chăm 3 này đảm nhiệm việc rước kiệu y trang, rồi tham gia 5 tiết mục văn nghệ nữa, Nhà nước rất quan tâm việc hỗ trợ kinh phí, kể cả điện, nước cho việc nấu ăn nấu uống, rồi chỗ ngủ. Cảm ơn Nhà nước đã quan tâm đến đền tháp của người Chăm chúng tôi.”

    Khi tiếng trống, tiếng kèn mỗi lúc một vang xa hơn và dồn dập hơn thì cũng là lúc đoàn người thực hiện nghi thức rước kiệu trang phục nữ Thần Pô Sah Inư từ chân tháp lên cửa tháp chính. Tham gia đoàn rước, ngoài các chức sắc tôn giáo, đội múa, đội nhạc lễ dân gian Chăm, còn có sự tham gia của các vị lãnh đạo tỉnh, đại biểu các sở, ban, ngành địa phương, du khách và người dân địa phương. Ông Thông Minh Toàn (Gru Harei) – Sư cả đạo Bà-la-môn, xã Hàm Phú, huyện Hàm Thuận Bắc, tỉnh Bình Thuận, người thực hiện nghi lễ tại khu tháp chính cho biết: “Đảng và Nhà nước rất quan tâm đến người Chăm. Ngày Ka-tê có tặng quà, rồi tổ chức múa, hát tại sân lễ tạo không khí rất vui tươi. Rồi sau đó các vị chức sắc bước vào thực hiện các nghi lễ của mình.”

    Ngoài việc tham dự, chứng kiến các nghi lễ mang đậm tín ngưỡng dân gian của người Chăm, tại đây, chúng ta còn nghe giới thiệu sản phẩm nghề thủ công truyền thống (nghề gốm, nghề dệt) và thưởng thức ẩm thực truyền thống của người Chăm. Ngoài ra du khách còn được tham gia các trò chơi dân gian như bịt mắt đập niêu, đội nước vượt chướng ngại vật, thổi kèn Saranai, đánh trống Baranưng.  Có mặt tại ngày hội Ka-tê này, bà Lê Thị Hà – một du khách đến từ Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: “Tôi thấy lễ hội Ka-tê này rất đặc sắc, hiện đại và phong phú. Bản thân tôi mong muốn mỗi năm được tổ chức như thế này để cho con cháu đời sau hiểu biết hơn về văn hóa của dân tộc mình.”

    Theo Ban Quản lý di tích tháp Pô Sah Inư, lượng du khách đến tham quan tại đây mỗi năm một tăng. Cụ thể trong năm 2015 là trên 100.000 lượt khách, trong đó hơn 30 ngàn lượt khách nước ngoài. Từ đầu năm 2016 đến nay số lượt khách đến đây đã hơn 100.000 lượt và theo ước tính  trong ngày hội Ka-tê 2016 này sẽ có khoảng 7 nghìn lượt khách đến tham quan. Chị Lư Thái Tuyên - Phó Ban Quản lý di tích tháp Pô Sah Inư cho biết: “Trong 2 ngày diễn ra lễ hội Ka-tê thì Ban Quản lý tháp có làm việc với công an tỉnh, công an phường Phú Hài nhất là tổ dân phòng làm sao đảm bảo không xẩy ra tình trạng mất an ninh trật tự. Còn về an toàn vệ sinh thực phẩm thì cũng phối hợp với Trạm Y tế phường kiểm tra thường xuyên và nhắc nhở bà con nấu nướng làm sao để không xẩy ra tình trạng ngộ độc. Túc trực 24/24 để sơ cấp cứu ban đầu nếu có sự cố về tai nạn cũng như các tình hướng rủi ro khác trong thời gian diễn ra lễ hội.”

    Ka-tê là lễ hội dân gian đặc sắc nhất của người Chăm với ý nghĩa tưởng nhớ đến các vị thần và cầu mong cho sự hòa hợp đôi lứa, sự sinh sôi nảy nở của con người và vạn vật; mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu. Hơn 15 năm qua, lễ hội Ka-tê tại tháp Po Sah Inư Bình Thuận đã trở thành điểm hẹn của những người yêu văn hóa Chăm và cũng là điểm đến của hàng ngàn du khách trong và ngoài nước./.