(Nguyễn Hừu Khiêm- SV ĐH Văn hóa TPHCM)

          Manuýh Cơ Tu buôn zêệ bhrợ buáh tơợ pazêng rau chr’nóh chr’bêết loóih pa bhlâng cóh pr’ắt tr’mông cơnh: a bhoo, ch’néh đêếp, a rong… L’lăm ahay buáh Cơ Tu bấc bhlâng nắc đoọng bhuốih a bhô dang, a bhướp a dếch cắh cậ đươi bêl vêy bhiệc bhan. Manuýh Cơ Tu ắt cóh cr’noon Phú Túc, chr’val Hoà Phú, chr’hoong Hoà Vang, TP Đà Nẵng bêl ahay công choom bhrợ têng buáh. Hân đhơ cơnh đêếc, bơr pêê zệt c’moo ắt mamông cóh aral da ding Ô Ray, đhị zr’lụ căn cứ địa âng chiến khu Quảng Đà, Khu uỷ Hoà Vang, manuýh Cơ Tu ắt cóh Phú Túc nắc ta luôn tơơi bhơi cr’noon tơợ da ding n’nâu tước ooy da ding n’tốh, pr’ắt tr’mông tơơi ắt ta luôn cơnh đêếc nắc bhrợ ha bh’rợ bhrợ buáh công bil. Nâu cơy, manuýh Cơ Tu cóh Phú Túc pa dưr cớ bh’rợ bhrợ buáh, cắh muy đươi bêl vêy bhiệc bhan ting n’nắc nắc dzợ đơơng pa câl.

             # Cóh pazêng c’moo đăn đâu, bơơn đợ rau p’too moon âng t’coóh xa nay TP Đà Nẵng đh’rứah lâng rau k’rang âng chr’hoong Hoà Vang, chr’val Hoà Phú nắc ơy bhrợ t’váih xa nay bh’rợ đoọng pa dưr bhươl cr’noon bh’rợ tr’nêng bhrợ buáh Phú Túc. Rau liêm buôn cóh tr’nơớp nắc xa nay bh’rợ vêy đợ rau zúp zooi zên đoọng 7 pr’loọng đong đhanuôr cóh Phú Túc lướt ooy Tây Nguyên đoọng pa choom kinh nghiệm zêệ buáh tơợ đhanuôr Ê đê ơy tr’haanh liêm choom tơợ đanh đươnh, đhị đêếc cậ xa nay bh’rợ nắc dzợ vêy rau ting zúp zooi âng đhanuôr, nâu đoo nắc cắh muy pa dưr cớ đợ rau chr’nắp âng văn hoá, bhrợ têng crêê cơnh cr’noọ cr’niêng âng đhanuôr Cơ Tu ting n’nắc nắc dzợ đoọng pa dưr muy bh’nơơn bh’rợ vêy chr’nắp ting chrooi đoỌng pa dử kinh tế âng Phú Túc moon la lay lâng prang chr’val Hoà Phú moon zazum. T’coóh Nguyễn Ngọc Hải, Chủ tịch UBND chr’val Hoà Phú prá:

              Rau liêm buôn cóh tr’nơớp nắc buáh âng Phú Túc nắc vêy k’rang âng apêê sở ban ngành âng thành phố, lâng chi cục pa dưr zúp zooi ooy kỹ thuật, zúp zooi zên, zúp zooi xay moon bh’nơơn bh’rợ. Đhị đêếc cậ nắc dzợ k’rang âng chr’hoong Hoà Vàng bêl zúp zooi zên, zúp zooi bhrợ pa dưr đhơ nớc, công cơnh ch’mêết lêy rau liêm choom âng bh’nơơn bh’rợ. Chr’nắp bhlâng lâng xa nay âng chr’val nắc bhrợ pr’đơợ đoọng đhanuôr Phú Túc t’bhlâng t’bil đharứt đhị đhăm k’tiếc âng apêê đoo. Rau chr’nắp bhlâng nắc đợ rau ting xay bhrợ âng đhanuôr cóh zr’lụ chr’val, cóh đêếc vêy đhanuôr cr’noon Phú Túc. Nâu đoo công nắc pr’đơợ đoọng chr’val bơơn pa dưr bh’rợ tr’nêng cóh 19 cr’noọ bh’rợ ting cơnh cr’noọ xa nay âng chr’val nhăn xay bhrợ lâng chr’hoong bhrợ têng xang 19 cr’noọ bh’rợ cóh c’moo 2014.

                 Cóh tr’nơớp c’moo 2013, cr’noon Phú Túc nắc vêu UBND, Hội Nông dân thành phố zúp zooi zên cóh tr’nơớp lấh 70 ức đồng, UBND chr’hoong Hoà Vang, UBND chr’val Hoà Phú ơy zúp zooi 50 ức đồng bhrợ t’váih HTX bhrợ têng buáh lâng mơ 10 pr’loọng đong ting xay bhrợ, nắc a noo Lê Văn Hoàng bhrợ Tổ trưởng.

Prá nắc buôn ha dzợ bhrợ nắc k’đháp, cóh tr’nơớp tơớp bhrợ têng xa nay bh’rợ t’coóh xa nay âng vel đong lum bấc rau zr’nắh k’đháp, bêl đhanuôr cóh đâu ơy loóih lâng bh’rợ bhrợ ha rêê đhuốch, lâng t’nơơm keo lai nắc nâu cơy đoọng apêê đoo lướt pa choom kinh nghiệm nắc zr’nắh k’đháp pa bhlâng. Đhị đêếc cậ, ooy manuýh bhrợ têng nắc ch’mêết lêy crêê cơnh, đoọng bhrợ têng cơnh ooy bêl đhanuôr ơy học xang lâng chô zêệ bhrợ nắc vêy zr’lụ ng’pa câl, bh’nơơn cắh muy ng’đươi cóh bhiệc bhan, ooy cr’noọ cr’niêng âng đhanuôr ting n’nắc nắc bhrợ t’váih rau bh’nơơn bh’rợ chr’nắp cóh thị trường.

             Xang đợ t’ngay c’xêê pa choom cóh Đắc Lắc, đợ zợ buáh tr’nơớp âng đhanuôr Phú Túc công ơy vêy ta bhrợ t’váih. Chính quyền chr’val công t’bhlâng zúp zooi ooy pr’đươi công cơnh pazum đh’rứah lâng cán bộ kỹ thuật ch’mêết lêy rau liêm choom âng bh’nơơn bh’rợ đoọng đhanuôr yêm têêm bhrợ têng. Buáh nắc vêy ta đơơng pa câl ooy thị trường lâng nắc vêy apêê đươi dau xay moon choom.

            Bh’rợ pa dưr bh’rợ zêệ buáh bhrợ đoọng ha đhanuôr cóh đâu tr’xăl ooy kinh tế, bhrợ t’váih bh’rợ tr’nêng liêm choom, hân đhơ cơnh đêếc nắc dzợ bơr pêê rau zr’nắh k’đháp. T’coóh Lê Văn Nghĩa xay moon:

           Tơợ bêl vêy dự án zêệ buáh Phú Túc đhanuôr zi bhui har pa bhlâng lâng ting bhrợ têng liêm choom đoọng chrooi đoọng pa dưr đh’nớc âng buáh Phú Túc. Hân đhơ cơnh đêếc bêl bhrợ têng công lum đợ rau zr’nắh k’đháp, cơnh manuýh câl đươi cắh ơy n’năl bấc oou bh’nơơn bh’rợ, tu cơnh đêếc bêl đơơng pa câl dzợ zíh, ting n’nắc zên âng đhanuôr cắh vêy bấc nắc bh’rợ bhrợ têng muy chu nắc cắh vêy. Nắc tơợ bêl vêy hội nghị apêê tước câl nắc đhanuôr zi yêm têêm bhrợ têng lâng kiêng bhrợ têng t’bấc lấh mơ dzợ, lâng pr’loọng đong cu bêl Tết bêl đêếc ahay nắc pa câl lấh muy ha riêng bêệ zợ buáh, tơợ đêếc bhrợ đoọng ha cu bhui har lấh mơ lâng bhrợ t’bhứah bh’rợ n’nâu.

            Nâu cơy lướt ooy Phú Túc, bơr tơợ c’lâng đhanuôr lứch dzông bảng xay moon: zr’lụ pa câl buáh Phúc Túc, nắc muy rau liêm choom. Thành phố ơy zúp zooi bhrợ pa luíh đoọng xay moon đh’nớc âng buáh Phú Túc, ta đang moon cơ quan chức năng, apêê đơn vị du lịch đhị zr’lụ cơnh zr’lụ du lịch Hoà Phú Thành, Suối Hoa, Ngầm Đôi. Cắh muy cơnh đêếc, ta moói nắc dzợ tơợ zr’lụ du lịch Bà Nà đoọng buáh âng Phú Túc nắc vêy bấc ngai n’năl, bấc đơn vị bơơn n’năl bấc lấh mơ. Buáh Phú Túc cắh muy đoọng ha chr’hoong Hoà Vàng đươi dua nắc prang Đà Nẵng, vêy cơnh cậ nắc cóh zr’lụ miền Trung lâng bấc zr’lụ n’lơơng ting đươi, n’năl tước. Nâu cơy chô ooy Phú Túc, nắc đhiệp 120 r’bhâu đồng nắc bơơn câl muy zợ buáh đoọng ộm, bhrợ pr’hêl cher đoọng ha pr’zớc./.

RƯỢU CẦN PHÚ TÚC

         Người Cơtu thường làm ruợu cần chế biến từ các loại nông sản vô cùng quen thuộc như: bắp, nếp, sắn… Trước đây rượu cần Cơtu chủ yếu để dùng cúng bái thần linh, tổ tiên hay được dùng vào những dịp lễ hội. Người Cơ Tu ở thôn Phú Túc, xã Hòa Phú, huyện Hòa Vang, thành phố Đà Nẵng ngày xưa cũng rất giỏi làm rượu cần. Thế nhưng, mấy chục năm sống trên sườn núi Ô Ray, căn cứ địa của chiến khu Quảng Đà, Khu ủy Hòa Vang, người Cơ Tu ở Phú Túc cứ di dời làng hết sườn núi này, sang triền núi khác, cuộc sống du canh, du cư làm cho nghề làm rượu cần mai một đi.

          Bây giờ, người Cơ Tu ở Phú Túc đã khôi phục lại nghề làm rượu cần, không chỉ để dùng trong các dịp lễ hội mà còn đưa ra thị trường….

           Những năm gần đây, được sự chỉ đạo của lãnh đạo Thành phố Đà Nẵng cùng sự quan tâm của huyện Hòa Vang, xã Hòa Phú đã thành lập đề án nhằm khôi phục và phát triển làng nghề rượu cần Phú Túc. Thuận lợi bước đầu là đề án đã được phê duyệt và được hỗ trợ một phần kinh phí để 7 hộ dân Phú Túc vào Tây Nguyên học hỏi kinh nghiệm nấu rượu từ đồng bào người Êđê đã nổi tiếng từ lâu đời, bên cạnh đó đề án còn được sự ủng hộ và đồng tình từ phía người dân, đây không chỉ là khôi phục lại giá trị văn hóa, đáp ứng về nhu cầu tâm linh của đồng bào Cơtu mà còn là một cơ hội để có thể hình thành được một sản phẩm có thương hiệu góp phần vào sự phát triển kinh tế của Phú Túc nói riêng và cả xã Hòa Phú nói chung. Ông Nguyễn Ngọc Hải Chủ tịch UBND xã Hòa Phú cho biết:

              Băng:“Thuận lợi bước đầu của rượu cần Phú túc là được sự quan tâm của các sở ban ngành của thành phố, riêng chi cục phát triển hỗ trợ về kỹ thuật, hỗ trợ về kinh phí, hỗ trợ về quảng bá sản phẩm. Bên cạnh đó còn được sự ưu ái của huyện Hòa Vang khi hỗ trợ kinh phí, hỗ trợ xây Dựng thương hiệu, cũng như vấn đề kiểm định chất lượng sản phẩm. Đặc biệt với chủ trương của xã là tạo điều kiện để đồng bào Phú Túc vươn lên thoát nghèo trên chính mảnh đất của họ. Điều quan trọng nhất đó chính là sự ủng hộ đồng tình của các hộ dân trên địa bàn xã, tróng đó có đồng bào Thôn Phú Túc. Đây cũng chính là điều kiện để xã đạt được những  hình thức tổ chức sản xuất trong 19 tiêu chí trên 19 tiêu chí theo kế hoặch xã đăng ký với huyện phải hoàn thành 19 tiêu chí trong năm 2014.”

                Vào đầu năm 2013, thôn Phú Túc được UBND, Hội Nông dân thành phố hỗ trợ kinh phí ban đầu hơn 70 triệu đồng, UBND  huyện  Hòa Vang, UBND xã Hòa Phú hỗ trợ 50 triệu đồng thành lập Hợp tác xã sản xuất rượu cần với 10 hộ đồng bào tham gia, do anh Lê Văn Hoàng làm Tổ trưởng.  

            Nói thì dễ nhưng làm mới khó, bước đầu khi bắt tay vào thực hiện đề án lãnh đạo địa phương đã gặp không ít gian nan, khi người dân nơi đây đã quen với công việc nương rẫy, với cây keo lai thì giờ tìm được người để đi học kinh nghiệm là rất khó. Bên cạnh vấn đề nhân lực thì phải tính toán làm sao sau khi bà con đi học về nấu được thì phải có nơi tiêu thụ sản phẩm, sản phẩm không chỉ dùng để phục vụ các lễ hội, các nhu cầu về tâm linh của bà con mà còn phải tạo thành một thương hiệu với thị trường ổn định.

               Sau thời gian học hỏi tại ĐăkLăk, những ché rượu cần đầu tiên của người dân Phú Túc cũng ra đời. Chính quyền xã cũng tiếp tục hỗ trợ về vấn đề nguyên vật liệu cũng như phối hợp với cán bộ kỹ thuật kiểm định chất lượng sản phẩm thường xuyên để người dân cảm thấy an tâm tiếp tục thực hiện đề án. Rượu đã được đưa ra thị trường và nhận được phản hồi tích cực từ phía khách hàng.

          Việc khôi phục nghề nấu rượu Cần giúp cho bà con nơi đây thay đổi kinh tế, tạo công ăn việc làm rất hiệu quả nhưng bên cạnh đó còn có những khó khăn. Ông Lê Văn Nghĩa, một trong những người tiên phong trong việc nấu rượu Cần Phú Túc cho biết:

           Băng :“Từ khi có dự án khôi phục lại làng nghề nấu rượu cần Phú túc bà con chúng tôi rất vui mừng và phấn khởi hăng hái tham gia để góp phần tạo dựng nên một thương hiệu mang tên rượu cần Phú Túc. Nhưng trong quá trình làm cũng gặp phải những khó khăn nhất định như khách hàng chưa biết nhiều về sản phẩm nên quá trình tiêu thụ sản phẩm còn chậm, bên cạnh đó nguồn vốn của bà con còn hạn hẹp không thể đầu tư vào một lúc. Nhưng từ khi có hội nghị khách hàng bà con chúng tôi yên tâm và muốn làm thêm nữa, riêng gia đình tôi dịp tết vừa rồi cũng bán được hơn trăm ché rượu cần, từ đó giúp chúng tôi thêm phấn khởi để mở rộng quy mô sản xuất”

           Bây giờ đi về Phú Túc, hai bên đường người dân treo bảng quảng cáo “Điểm bán rượu cần Phú Túc”, một tín hiệu vui. Thành phố đã trợ giúp khai trương để quảng bá thương hiệu “Rượu cần Phú Túc”, mời các cơ quan chức năng, các đơn vị du lịch đóng trên địa bàn như các khu du lịch Hòa Phú Thành, Suối Hoa, Ngầm Đôi. Không những thế, khách mời còn có thể có khu du lịch Bà Nà nữa để sản phẩm rượu cần Phú Túc được nhiều người, nhiều đơn vị có nhu cầu biết đến hơn. Rượu cần Phú Túc không chỉ phục vụ ở huyện Hòa Vang mà cả Đà Nẵng, thậm chí khu vực miền Trung và nhiều vùng miền khác sử dụng, biết đến. Bây giờ về Phú Túc, chỉ cần 120.000 đồng, có thể mua một ché rượu cần để uống, thưởng thức, làm quà đi xa./.

----