Đhị râu tr’lục pazưm bấc râu lâng ting bil pất đợ chr’nắp văn hoá truyền thống âng zâp acoon cóh, manứih Cơ Tu cóh k’coong ch’ngai tỉnh Quảng Nam xoọc t’bhlâng lứch c’rơ âng đay đoọng zư lêy văn hoá truyền thống âng acoon cóh đay. Câu lạc bộ Dân ca Dân vũ Cơtu cóh vel Zơ Ra, chr’val Tàbhing, chr’hoong Nam Giang, tỉnh Quảng Nam nắc mưy bh’rợ liêm chr’nắp ooy đắh bhiệc padưr paliêm lâng zư lêy râu văn hoá pr’hát xa’nưl, bhrợ bh’noóch prá pr’ma truyền thống âng đhanuôr Cơ Tu.

        Câu lạc bộ Dân ca Dân vũ Cơ Tu vel Zơ Ra, chr’val TàBhing bơơn bhrợ padưr moót c’moo 2013 lâng 25 cha’nặc, zâp ruúh manứih. zâp ngai cóh câu lạc bộ vêy mưy c’rơ bh’riêl lalay. Manứih chi’ớh tr’coọ xa’nưl, manứih bhrợ têng tr’coọ xa’nưl, manứih hát dân ca, bhrợ bh’noóch, prá pr’ma, múa tân tung da dặ… zâp c’xêê mưy chu, zâp apêê cóh đâu tr’lưm cóh Gươl vel đoọng sinh hoạt câu lạc bộ.

        Anoo Pơloong Phước, 22 c’moo, nắc mưy ooy đợ manứih cóh câu lạc bộ nâu p’niên bhlâng. Phước ting moót bhrợ ooy đâu tơợ tơợp t’ngay bhrợ padưr câu lạc bộ Dân ca Dân vũ Cơ Tu vel Zơ Ra. Phước choom tự bhrợ lâng chi’ớh lấh 10 râu tr’coọ xa’nưl âng manứih Cơ Tu cơnh: Khèn, n’jưl tâm bhréh, n’jưl 3 a’ngoọn, abel… ting lêy zâp bài hát âng Phước lêy pay tr’coọ xa’nưl đoọng chi’ớh liêm pr’hay. Pơloong Phước đoọng năl, ađay choom chi’ớh n’jưl tơợ k’tứi. zâp bêl tớt ặt lâng apêê t’coóh vel, xơợng apêê prá xay, bhrợ bh’noóch prá pr’ma nắc ađay kiêng bhlâng xơợng. tơợ đêếc, ađoo nắc rơợp pachoom hát xang nặc chi’ớh zâp râu tr’coọ xa’nưl lâng ting pachoom bhrợ zâp râu n’jưl luôn. Nắc manứih p’niên bhlâng cóh câu lạc bộ, anoo bơơn zâp apêê anoo amoó, a’dêy a’ngắh moon pachoom lâng ting pachoom năl bấc râu pr’hay anoo năl gít lấh mơ ooy chr’nắp văn hoá acoon cóh đay. "Bêl ahay cắh váih tivi cơnh xoọc đâu, nắc buôn xơợng apêê t’coóh t’ha prá xay, xơợng apêê hát kiêng bhlâng. Cóh đông acu cung dông đợc bấc râu tr’coọ xa’nưl pậ tứi. lấh mơ bêl váih internet nắc lêy moót chấc lêy pachoom bhrợ têng zâp tr’coọ xa’nưl",Phước moon. 

          Ha dợ t’coóh Hốih Cooi nắc manứih t’coóh t’ha bhlâng cóh câu lạc bộ Dân ca Dân vũ Cơ Tu vel Zơ R. c’moo đâu, t’coóh Cooi nắc lấh 60 c’moo. Lấh mơ choom taanh dzặc, t’coóh Cooi nắc dzợ choom chi’ớh lâng bhrợ zâp râu tr’coọ xa’nưl acoon cóh Cơ Tu truyền thống. Cung tu năl choom chi’ớh bấc râu tr’coọ xa’nưl nắc zâp bêl váih bhiệc bhan, t’coóh Hốih Cooi nắc bơơn đhanuôr cóh vel lêy pay lướt chi’ớh zâp ooy. T’coóh Hốih Cooi taluôn ặt k’noọ đhị bhiệc zâp râu chr’nắp liêm văn hoá truyền thống âng manứih Cơ Tu xoọc r’dợ bil pất. Tu cơnh đâu, t’coóh Cooi liêm ta’níh pachoom đoọng zâp apêê cóh câu lạc bộ. Cắh mưy anoo Pơloong Phước, t’coóh vel Hốih Cooi, nắc zâp apêê cóh câu lạc bộ Dân ca Dân vũ Cơ Tu vel Zơ Ra zêng vêy zr’nưm mưy râu cr’noọ tr’kiêng, tự hào bêl bơơn pấh bhrợ, chi’ớh p’cắh zâp râu văn hoá truyền thống âng acoon cóh đay. Amoó Bhling Cảnh, mưy cha’nặc cóh câu lạc bộ nâu đoọng năl: " Acu nặc mưy cha’nặc cóh câu lạc bộ dzợ p’niên. Bêl pấh bhrợ xơợng apêê anoo amoó hát chi’ớh pr’hay bhlâng. Acu cắh bhr’nêy vêy bơơn đươi dua đợ pr’hát xa’nưl acoon cóh đay, liêm chr’nắp bhlâng". 

           Amoó Bhnướch Cheo, trưởng Câu lạc bộ Dân ca dân vũ Cơ Tu vel Zơ Ra, chr’val TàBhing đoọng năl, t’ngay tơợp pa’glúh p’cắh câu lạc bộ, amoó nắc k’đươi đợ apêê t’coóh t’ha cóh vel chô pachoom đoọng ha zâp apêê p’niên, cắh năl liêm gít ooy đắh chr’nắp liêm văn hoá âng acoon cóh đay. Xang mưy cr’chăl, zâp apêê p’niên zêng choom hát chi’ớh liêm choom. Zâp ngai nắc pa’xoọng m’bứi c’năl âng đay ơy váih xang nặc bhrợ padưr câu lạc bộ. Amoó Cheo moon: "T’ngay ahay cắh váih câu lạc bộ azi cắh năl râu rị. xoọc đâu váih câu lạc bộ nắc ting moót bhrợ pachoom hát múa truyền thống âng acoon cóh đay. Tơợ đêếc, zâp ngai năl, chắp kiêng đợ râu chr’nắp liêm văn hoá truyền thống. tu cơnh đâu, zâp ngai nắc pazưm hát múa đh’rứah đoọng zư lêy văn hoá liên chr’nắp nâu". 

         Bêl ahay, manứih Cơ Tu buôn hát dân ca, bhrợ bh’noóch prá pr’ma hơnh déh ooy pr’ắt tr’mung, tr’kiêng diịc điêl, đhi noo lơi jợ râu mốp lết… xoọc đâu đợ pr’hát, p’rá pr’ma âng manứih Cơ Tu nắc bhrợ t’bhứah lấh mơ, cơnh hơnh déh Đảng, ava Hồ, hơnh déh zâp chính sách, c’lâng xa’nay âng Nhà nước…

          Bhiệc bhrợ padưr zâp câu lạc bộ Dân ca dân vũ Cơ Tu bơơn chr’hoong Nam Giang xay bhrợ đhộ bhứah cóh đhanuôr manứih Cơ Tu tơợ bấc c’moo đâu. cau lạc bộ Dân ca dân vũ cóh vel Zơ Ra, chr’val TàBhing nắc mưy điển hình lâng bh’rợ nâu xoọc bơơn bhrợ t’bhứah cóh prang chr’hoong Nam Giang. Câu lạc bộ Dân ca dân vũ Cơ Tu bơơn ta lêy nắc đhị ặt pazưm, zư đợc, pachoom đoọng ha zâp lang apêê p’niên lêy pachoom lâng năl gít liêm râu chr’nắp liêm văn hoá truyền thống âng aconh abhướp đợc đoọng./.

Câu lạc bộ Dân ca Dân vũ Zơ Ra nơi kết nối văn hóa dân tộc với bạn trẻ

                                                                        Kim Cương

           Trước sự giao thoa và dần mai một nhiều giá trị văn hóa truyền thống của các dân tộc, người Cơ Tu ở vùng miền núi tỉnh Quảng Nam đang nỗ lực hết mình để bảo tồn, lưu giữ văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Câu lạc bộ Dân ca Dân vũ Cơ Tu ở thôn Zơ Ra, xã Tà Bhing, huyện Nam Giang, tỉnh Quảng Nam là một mô hình tiêu biểu trong việc khôi phục và giữ gìn nét văn hóa hát dân ca, hát lý truyền thống của đồng bào Cơ Tu.

        Câu lạc bộ Dân ca Dân vũ Cơ Tu thôn Zơ Ra, xã Tà Bhing được thành lập vào năm 2013 với 25 thành viên, đủ các lứa tuổi. Mỗi thành viên trong câu lạc bộ có một thế mạnh riêng. Người chơi nhạc cụ, người chế tạo nhạc cụ, người hát dân ca, hát lý, nói lý, múa tâng tung za zah… Mỗi tháng một lần, các thành viên gặp nhau ở Gươl làng để sinh hoạt câu lạc bộ.

        Anh Pơ Loong Phước, 22 tuổi, là một trong những thành viên trẻ nhất câu lạc bộ. Phước tham gia từ những ngày đầu ra mắt câu lạc bộ Dân ca Dân vũ Cơ Tu thôn Zơ Ra. Phước có thể tự làm và chơi được hơn 10 loại nhạc cụ của người Cơ Tu như: Khèn, đàn Tâm Bhreh (đàn hai dây), N’jưl (đàn ba dây), Abel (đàn môi)… Tùy từng bài hát mà Phước lựa chọn nhạc cụ để đệm, đàn cho phù hợp. Pơ Loong Phước cho biết, anh biết chơi đàn từ nhỏ. Những lúc ngồi cùng các già làng, nghe các cụ nói chuyện, nói lý, hát lý với nhau, anh rất thích nghe. Từ đó, anh bắt đầu học hát rồi chơi các loại nhạc và dần dần học chế tác các loại đàn luôn. Là thành viên nhỏ tuổi nhất câu lạc bộ, anh được các anh chị, cô chú lớp trước chỉ bảo và học được nhiều điều hay. Anh hiểu sâu hơn về giá trị văn hóa của dân tộc mình. "Trước đây chưa có ti vi như bây giờ, mình thường thức nghe các bô lão già làng nói chuyện với nhau. Nghe các cụ nói, hát rất hay, mình thích lắm. Vì thích nên mình tìm tòi đủ thứ để làm các loại nhạc cụ truyền thống. Ở trong nhà, mình treo rất nhiều các loại nhạc cụ to, nhỏ khác nhau. Nhất là khi có internet, mình vào xem, tìm hiểu cách chế tác các loại nhạc cụ", Phước chia sẻ.  

          Còn già Hôih Cooi thuộc hàng cao tuổi nhất trong câu lạc bộ Dân ca Dân vũ Cơ Tu thôn Zơ Ra. Năm nay, già Cooi đã ngoài 60 tuổi. Ngoài giỏi việc đan lát, già Cooi còn biết chơi và chế tác các loại nhạc cụ dân tộc Cơ Tu truyền thống. Cũng nhờ biết chơi nhiều loại nhạc cụ, nên mỗi khi có lễ hội, già Hôih Cooi lại được dân làng chọn đi biểu diễn khắp mọi nơi. Già Hôih Cooi luôn trăn trở trước thực trạng các giá trị văn hóa truyền thống của người Cơ Tu đang dần mai một. Bởi vậy, già Cooi nhiệt tình truyền dạy cho các thành viên khác trong câu lạc bộ.

          Không chỉ anh Pơ Loong Phước, già Hôih Cooi, mà tất cả các thành viên trong câu lạc bộ Dân ca Dân vũ Cơ Tu thôn Zơ Ra đều có chung một tình yêu, niềm vui, tự hào khi được tham gia, biểu diễn văn hóa truyền thống của dân tộc mình. Chị Bhling Cảnh, thành viên CLB cho hay:Tôi là một trong những thành viên trẻ tuổi nhất câu lạc bộ. Khi tham gia, tôi được nghe các anh chị, các cụ hát, nhất là lối sử dụng câu ví rất là hay. Tôi không ngờ, mình được biết cách sử dụng những câu ví, nghệ thuật chơi chữ, ẩn dụ của dân tộc mình còn nhiều và phong phú đến như thế mà mình không biết". 

        Chị Bhơ Nướch Cheo, Trưởng Câu lạc bộ Dân ca Dân vũ Cơ Tu thôn Zơ Ra, xã Tà Bhing cho hay: Ngày mới ra mắt CLB, chị mời những người lớn tuổi trong làng về dạy cho các thành viên trẻ, chưa hiểu sâu về giá trị văn hóa của dân tộc mình... Sau một thời gian, các thành viên đều phát huy được thế mạnh riêng của bản thân. Mỗi người bổ sung một ít “vốn liếng” mà mình có rồi góp lại tạo thành câu lạc bộ. Chị Cheo nói: "Ngày trước chưa có câu lạc bộ, chúng tôi chưa biết hay chỉ biết ít bài hát dân ca truyền thống của mình. Bây giờ, có câu lạc bộ thì mình tham gia, được biết và học hỏi cách hát, cách múa truyền thống của mình. Từ đó, mọi người hiểu, yêu thích và tôn trọng những giá trị văn hóa truyền thống. Vì thế, mọi người thường tập trung để tập múa, hát với nhau nhằm bảo tồn và gìn giữ văn tốt đẹp đó". 

          Trước đây, người Cơ Tu thường hát dân ca, hát lý ca ngợi về cuộc sống, tình cảm vợ chồng, tình anh em hay xóa bỏ hận thù, hòa giải những mâu thuẫn trong cộng đồng… Ngày nay, những khúc ca, câu hát lý của người Cơ Tu đã mở rộng hơn, như ca ngợi Đảng, ca ngợi Bác Hồ, tuyên truyền các chính sách, chủ trương của Nhà nước….

         Việc thành lập các câu lạc bộ Dân ca Dân vũ Cơ Tu được huyện Nam Giang triển khai sâu rộng ngay trong cộng đồng người Cơ Tu từ vài năm nay. Câu lạc bộ Dân ca Dân vũ ở thôn Zơ Ra, xã Tà Bhing là một điển hình và mô hình này đang được nhân rộng trên toàn huyện Nam Giang. Câu lạc bộ Dân ca Dân vũ Cơ Tu được xem là nơi hội ngộ, lưu giữ, truyền dạy cho các thế hệ trẻ học tập và hiểu sâu sắc giá trị văn hóa truyền thống ông cha để lại./.