Pazêng chính sách zup zooi pa dưr bh’rợ pa bhrợ, zup zooi tih lâng zên đoọng ha pr’loọng đong đharựt năc vêy chr’val La Pán Tần, chr’hoong Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái bhrợ têng liêm choom bhlâng. Tơợ zên zup zooi n’nâu, đhanuôr coh đâu năc ơy xăl bh’rợ pa bhrợ cơnh ty đanh ahay, đoọng đươi dua pazêng râu m’ma chr’noh t’mêê lâng cha bêệt bhrợ bâc năc ơy choom t’bil ha ul. Bơr pêê c’moo đâu, c’moo hân đoo pr’loọng đong t’cooh Thào A Nủ coh cr’noon Trống Tông, chr’val La Pán Tẩn, chr’hoong Mù Cang Chải công vêy Nhà nước zup zooi tu cơnh đêêc ơy choom pa xiêr đợ râu zr’năh k’đhap: “Nhà nước đoọng ch’neh công choom, zên pr’loọng đong đharựt công vêy, m’ma a bhoo, m’ma ha roo, phân bón công vêy lứch.”

Lâng pr’loọng đong anoo Giàng A Của công coh cr’noon Trống Tông năc lalay cơnh. Anoo năc vêy ta đoỌng muy bêệ máy pếch k’tiêc k’tứi. Tơợ t’ngay vêy máy, bêl bhrợ têng xang bh’rợ âng pr’loọng đong, anoo Của dzợ p’loon lươt pếch k’tiêc đoọng ha đhanuôr coh bhươl cr’noon đoọng vêy p’xoọng râu bơơn pay pa chô: “Nâu cơy vêy ta đoọng máy pếch k’tiêc k’tưi công lêy bhrợ têng công choom. Xang bêl bhrợ k’tiêc năc công rao paliêm, t’mọt dầu nhớt ooy má móc dzông đơc ooy dal oó đơc ađoo vaih a tét, bêl ra lăp năc buôn u lươt, buôn ng’bhrợ. Bêl ahay căh zập cha, xoọc đâu năc zập ạ.”

Lâh ooy bh’rợ zup zooi ooy m’ma chr’noh, pr’đươi pa bhrợ, bâc pr’loọng đong coh La Pán Tẩn năc dzợ vêy ta đoọng zên mặt ting cơnh Quyết định 102 âng Thủ tướng Chính phủ. Coh c’moo ahay, pr’loọng đong t’cooh Hảng Sa Suố coh cr’noon La Pán Tẩn vêy 8 cha năc năc vêy ta đoọng 800 r’bhâu đồng: “Zên vêy Nhà nước đoọng, acu năc câl m’ma ha roo, m’ma abhoo chô chượt đoọng vêy râu pay pa chô bâc lâh mơ. Vêy đợ râu zup zooi n’nâu acu công mâng loom pa bhrợ. Lâh n’năc, Nhà nước năc dzợ đoọng p’xoọng phân bón.”

Chr’val La Pán Tẩn vêy lâh 600 pr’loọng đong, k’nặ 4300 cha năc manuyh năc đhanuôr Mông coh 7 bhươl cr’noon. Tơợ c’moo 2013 tươc c’moo 2019, zập c’moo chr’val công vêy k’dâng 450 pr’loong đong bơơn đươi Chính sách zup zooi ooy bh’rợ pa bhrợ lâng Chính sách zup zooi tih lâng zên căh cậ pr’đươi. Chính sách zup zooi pr’loọng đong đharựt coh zr’lụ pa bhlâng zr’năh k’đhap âng Nhà nước năc la lua crêê cơnh cr’noọ cr’niêng âng đhanuôr; đhanuôr công ơy n’năl cơnh đươi dua pazêng pr’đươi vêy ta đoọng n’nâu crêê cơnh xa nay bh’rợ, năc ơy ting t’bil ha ul pa xiêr đharựt coh vel đong coh pazêng c’moo ahay.

Đh’rưah lâng chính sách zup zooi pa bhrợ, Quyết định 102 ooy chính sách zup zooi tih lâng pr’đươi đoọng ha đhanuôr âng pr’loọng đong đharựt coh zr’lụ zr’năh k’đhap công ting pa liêm pa crêê pr’ăt tr’mông âng đhanuôr. Đươi tơợ chính sách zup zooi tih ooy pr’đươi, chr’val Sơn Phú, chr’hoong Na Hang, tỉnh Tuyên Quang ơy bhrợ tênng crêê cơnh pazêng bh’rợ t’bhlâng pa dưr bh’rợ pa bhrợ. Coh đêec, chr’val t’đui bhrợ têng chính sách zup zooi đhanuôr, pa choom đoọng khoa học kỹ thuật, zup zooi m’ma, bhrợ t’bhưah pazêng bh’rợ kinh tế liêm choom. T’cooh  Hà Văn Đức, Phó Chủ tịch Uỷ ban nhân dân chr’val Sơn Phú xay moon: “Bh’rợ zup zooi bh’rợ pa bhrợ, Uỷ ban Nhân dân chr’val ơy ch’mêệt lêy đhr’năng pa bhrợ âng pazêng bhươl cr’noon đoọng xay moon xa nay bh’rợ pa dưr kinh tế crêê cơnh lâh mơ. Chr’val prá xay ta nih đha nâng lâng đhanuôr đoọng n’năl cr’noọ bh’rợ pa dưr bh’nơơn bh’rợ. Ooy bh’rợ zup zooi bh’rợ pa bhrợ ting cơnh Quyết định 27 âng UBND tỉnh ooy bh’rợ pa bhrợ hàng hoá zazum. Chr’val ơy xay bhrợ đhị chr’val dự án pa dưr bh’rợ băn axiu coh bọc thuỷ điện Tuyên Quang, đợ zên bơơn pay pa chô tơợ dự án n’nâu zập c’moo k’dâng 70 ức đồng; dự án băn c’rooc zazum, choh bhơi VA06, bêl bhrợ têng liêm choom đhanuôr mr’cơnh cr’noọ xa nay ting bhrợ têng liêm choom dự án n’nâu.”

Tơợ lâh pazêng c’moo bhrợ têng cơnh Quyết định 102 zup zooi lâng pr’đươi, t’cooh Lò Văn Hùng Trưởng phòng Dân tộc chr’hoong Mường Nhé, tỉnh Điện Biên xay moon ghít ooy râu liêm choom âng chính sách n’nâu tơợ bh’rợ xay bhrợ đơơh loon, zập ngai n’năl lâng crêê manuyh âng vel đong: “Ting cơnh Quyết định 102 âng Thủ tướng Chính phủ ooy bh’rợ zup zooi tih đoọng ha đhanuôr acoon coh đhị zr’lụ pa bhlâng zr’năh k’đhap năc hân đhơ zên ta đoọng mơ 100 r’bhâu đồng muy cha năc công ơy zup zooi đhanuôr pa liêm pa crêê pr’ăt tr’mông bâc bhlâng. Bâc bhlâng bh’rợ zup zooi n’nâu pac bhrợ 2 cơnh. Muy năc đoọng bhooh I ốt, bơr năc đoọng m’ma abhoo, a tuông. Lâng bhooh I ốt azi xay moon tih lâng Tổng công ty muy thành viên bhooh Việt Nam. Ooy m’ma azi hợp đồng lâng công ty m’ma tỉnh Điện Biên đoọng pa liêm pa crêê râu liêm choom, tơơm chr’noh chặt vaih liêm. Lâng pazêng pr’loọng đong đhanuôr bơơn đươi xa nay n’nâu zập c’moo prang chr’hoong bơơn pa xiêr đharựt năc 5,53%.”

Cơnh đêêc, năc choom xay moon ghit, chính sách zup zooi bh’rợ pa bhrợ ơy bhrợ đoọng ha đhanuôr acoon coh đhị zr’lụ ch’ngai bha dăh, zr’lụ pabhlâng zr’năh k’đhap câl pazêng râu m’ma chr’noh t’mêê, m’ma bh’năn t’mêê đoọng đươi ooy bh’rợ pa bhrợ, b’băn. Tơợ đêêc năc ting pa dưr dal pr’ăt tr’mông, pa xiêr ha ul đharựt cơnh xa nay âng t’cooh Lương Văn Tưởng, Trưởng ban dân tộc tỉnh Thanh Hoá: “Chính sách zup zooi pa dưr bh’rợ pa bhrợ đoọng ha pr’loỌng đong đharựt năc lêy năc xanay bh’rợ công liêm choom. Zup zooi câl m’ma t’nơơm chr’noh nâu đoo năc muy chính sách chr’năp pabhlâng lâng pazêng pr’loong đong đharựt, tu coh bh’rợ ahêê ta đang moon đhanuôr đoọng bêệt bhrợ m’ma ha roolai, m’ma ha roo t’mêê ha dợ zên câl bâc lâh mơ lâng chr’năp ha roo coh vel đong, vêy chính sách nhà nước cơnh đêêc năc đhanuôr vêy pr’đơợ đươi m’ma t’mêê lâng năc bơơn choh bhrợ, đoọng đươi râu liêm crêê âng khoa học kỹ thuật đoọng pa dưr râu liêmchoom. Đoọng m’ma c’rooc lai sind conh đoọng ha pr’loọng đong đharựt pa liêm m’ma c’rooc vel đong liêm choom lâh mơ. Xoọc đâu zập c’moo muy chr’hoong đharựt, chr’hoong da ding k’coong pa xiêr tơợ 3-4% pr’loọng đong đharựt.”

Chính sách hỗ trợ cho đồng bào dân tộc thiểu số

vùng đặc biệt khó khăn

                                       Giàng Seo Pùa

Trong nhiều năm qua, đặc biệt giai đoạn 2013 - 2019, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các cấp, các ngành, các địa phương thực hiện tốt chính sách hỗ trợ phát triển kinh tế – xã hội vùng dân tộc thiểu số và miền núi, đã đạt được nhiều kết quả trong xóa đói giảm nghèo. Ngoài các chính sách dân tộc do cơ quan Trung ương ban hành, đã có 40 tỉnh, thành phố vùng dân tộc thiểu số và miền núi ban hành các chính sách riêng để hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội. Trong đó phải kể đến Quyết định 102 của Chính phủ cho hộ nghèo ở vùng đặc biệt khó khăn đã giúp cho nhiều bản làng, nhiều gia đình xóa được đói nghèo.  Nội dung này được đề cập trong bài viết sau:

Các chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất, hỗ trợ trực tiếp bằng tiền cho hộ nghèo đã được xã La Pán Tẩn, huyện Mù Cang Chải, tỉnh Yên Bái thực hiện khá hiệu quả. Từ nguồn hỗ trợ này, đồng bào ở đây đã thay đổi được tập quán sản xuất, đưa các loại giống cây trồng mới vào gieo trồng, thâm canh tăng vụ nên đã xóa được đói. Mấy năm nay, năm nào gia đình ông Thào A Nủ ở bản Trống Tông, xã La Pán Tẩn, huyện Mù Cang Chải cũng được Nhà nước hỗ trợ nên đã giảm bớt được những khó khăn: “Nhà nước hỗ trợ gạo cũng được, tiền hộ nghèo cũng có, giống ngô, giống lúa, phân bón cũng có hết.”

Trường hợp gia đình anh Giàng A Của cũng ở bản Trống Tông thì khác. Anh được hỗ trợ một chiếc máy cày bừa mini.  Từ ngày có chiếc máy, khi làm xong việc của gia đình, anh Của còn tranh thủ đi cày bừa thêm cho bà con hàng xóm để có thêm thu nhập: “Bây giờ thấy trợ được máy cày bừa cũng thấy làm được rồi. Cày bừa xong rửa sạch sẽ, đánh dầu nhớt vào cho máy móc treo cao một tý không cho nó bị gỉ, lắp vào dễ đi, dễ làm. Trước kia không đủ ăn, giờ đủ ăn rồi.”

Ngoài hỗ trợ giống cây trồng, công cụ sản xuất, nhiều hộ nghèo ở La Pán Tẩn còn được hỗ trợ trực tiếp bằng tiền mặt theo quyết định 102 của Thủ tướng Chính phủ. Năm ngoái, gia đình ông Hảng Sa Suố ở bản La Pán Tẩn có 8 nhân khẩu thì được nhận 800 nghìn đồng: “Tiền thì được Nhà nước hỗ trợ, tôi dùng mua giống lúa, giống ngô về gieo cấy để thu nhập được cao hơn. Có nguồn hỗ trợ này tôi cũng yên tâm sản xuất. Ngoài ra, Nhà nước còn hỗ trợ thêm phân bón.”

Xã La Pán Tẩn có hơn 600 hộ, gần 4300 nhân khẩu là đồng bào Mông ở 7 thôn bản. Từ năm 2013 đến năm 2019, bình quân mỗi năm xã có khoảng 450 hộ nghèo được hưởng Chính sách hỗ trợ sản xuất và Chính sách hỗ trợ trực tiếp bằng tiền mặt hoặc hiện vật. Chính sách hỗ trợ hộ nghèo ở vùng đặc biệt khó khăn của Nhà nước đã thực sự đi vào lòng dân. Người  dân đã biết sử dụng nguồn hỗ trợ này đúng mục đích nên đã góp phần vào xóa đói giảm nghèo ở địa phương trong những năm qua.

Cùng với chính sách hỗ trợ sản xuất, Quyết định 102 về chính sách hỗ trợ trực tiếp bằng hiện vật cho người dân thuộc hộ nghèo ở vùng khó khăn cũng góp phần cải thiện đời sống người dân. Thông qua các chính sách hỗ trợ trực tiếp bằng hiện vật, xã Sơn Phú, huyện Na Hang, tỉnh Tuyên Quang đã triển khai đồng bộ các biện pháp đẩy mạnh phát triển sản xuất. Trong đó, xã ưu tiên thực hiện các chính sách hỗ trợ nông dân, chuyển giao khoa học kỹ thuật, hỗ trợ giống, nhân rộng các mô hình kinh tế hiệu quả. Ông Hà Văn Đức, Phó Chủ tịch Ủy ban nhân dân xã Sơn Phú cho biết: “Chương trình hỗ trợ sản xuất, Ủy ban ND xã đã rà soát lại trên đặc điểm sản xuất của từng thôn bản để đưa ra chương trình phát triển kinh tế đồng bộ hơn. Xã triển khai đối thoại trực tiếp với nhân dân để nắm bắt được nhu cầu phát triển sản phẩm. Về hỗ trợ sản xuất  thực hiện theo Quyết định 27 của UBND tỉnh về sản xuất xuất hàng hóa tập trung. Xã triển khai triển địa bàn xã dự án phát triển cá vùng lòng hồ thủy điện Tuyên Quang, thu nhập dự án này bình quân mỗi năm khoảng 70 triệu; dự án chăn nuôi bò tập trung, trồng cỏ VA06, trong quá trình thực hiện được nhân dân đồng tình hưởng ứng và có hiệu quả về dự án này.”

Qua các năm thực hiện Quyết định 102 hỗ trợ bằng hiện vật, ông Lò Văn Hùng Trưởng Phòng dân tộc huyện Mường Nhé, tỉnh Điện Biên khẳng định về tính hiệu quả của chính sách này qua cách triển khai kịp thời, công khai, minh bạch và đúng đối tượng của địa phương: “Theo Quyết định 102 của Thủ tướng Chính phủ về hỗ trợ trực tiếp cho đồng bào dân tộc thiểu số vùng đặc biệt khó khăn thì tuy rằng đồng tiền hỗ trợ chỉ được 100 nghìn đồng/khẩu thôi cũng đã giúp đồng bào cải thiện rất nhiều. Chủ yếu hỗ trợ này chia ra 2 phần. Một phần hỗ trợ muối i ốt, hai là hỗ trợ giống ngô, đậu tương.  Về muối i ốt chúng tôi hợp đồng thẳng với Tổng công ty một thành viên muối VN. Về giống chúng tôi hợp đồng thẳng với công ty giống tỉnh Điện Biên đã xử lý kỹ thuật đảm bảo chất lượng, cây sinh trưởng tốt rồi năng suất đạt hiệu quả. Đối với những hộ dân được hưởng này bình quân toàn huyện hằng năm thoát nghèo được là 5,53%.”

Như vậy, có thể khẳng định, chính sách hỗ trợ sản xuất đã giúp cho đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng sâu, vùng xa, vùng đặc biệt khó khăn đã được những loại giống cây trồng mới, giống con mới vào sản xuất, chăn nuôi. Từ đó đã góp phần nâng cao đời sống, giảm được đói nghèo như ý kiến của ông Lương Văn Tưởng, Trưởng ban dân tộc tỉnh Thanh Hóa: “Chính sách hỗ trợ phát triển sản xuất cho hộ nghèo thì thấy rằng là chương trình này cũng thấy hiệu quả. Hỗ trợ mua giống cây nông nghiệp thì đây là một chính sách phải nói là rất có ý nghĩa đối với các hộ nghèo vì trong điều kiện chúng ta vận động nhân dân để thực hiện thâm canh đưa giống lúa lai, giống lúa mới vào mà giá lúa đắt hơn so với giá lúa ở địa phương, có chính sách nhà nước như thế thì nhân dân có điều kiện đưa giống mới vào và có điều kiện thâm canh, để áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật vào đưa năng suất lên. Đưa giống bò lai  sind đực cho hộ nghèo cải tạo giống bò địa phương tốt lên. Hiện nay mỗi một năm mỗi huyện nghèo, huyện miền núi bình quân giảm từ 3-4% hộ nghèo.”