Boọng gớp Bòng ắt đhị cr’noon Bòng, chr’val Tân Trào, chr’hoong Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang. Nâu đoo nắc zr’lụ Ava Hồ ắt bấc cóh bấc chu lâng đanh pa bhlâng cóh 9 c’moo zâl arọp Pháp (1946- 1954).

    Gớp Bòng ắt đăn ooy aral da ding n’đắh mặt t’ngay lơớp chr’val Tân Trào, ch’ngai tơợ k’ruung Phó Đáy k’dâng 300 mét. Boọng gớp cắh lấh u ga mắc, hân đhơ cơnh đêếc nắc u dal ooy piing lâng l’thai. Đhị boọng gớp k’dâng 50 mét nắc vêy giếng đác vêy u váih tơợ tọm đác t’tứi. Đhị zr’lụ âng goọp gớp doọ lấh u lơớp, liêm buôn đoọng ha bh’rợ ắt tớt, bhrợ bhiệc lâng ch’lang lêy ooy ch’ngai. Tu cơnh đêếc mắc Ava Hồ ơy bhrợ pợ đhị boọng gớp Bòng lâng ắt cóh đâu pêê chu, vêy đoo ắt đanh tước lấh muy c’moo. Pợ ta bhrợ đhị gớp pậ k’dâng 20m2, vêy ta bhrợ cơnh đong đh’rơơng, l’thai, xr’pợ vêy ta xa pợ lâng axậ n’loong crâng, hoọng zơng nắc za nươr ooy boọng gớp. Tơợ đâu nắc choom ch’lang lêy ghít c’lâng lướt ooy zr’lụ chr’val Tân Trào, k’ruung Phó Đáy lâng clung ha rêê đhuốch âng đhanuôr cr’noon Bòng ga mắc bhứah tước ooy đong bhươl cr’noon Hồng Thái.

     G’lúh tr’nơớp Ava Hồ ắt cóh pợ gớp Bòng nắc tơợ t’ngay 17/10/1949 tước t’ngay 1/9/1950 ( cr’chăl đanh mơ lấh 10 c’xêê). Đhị đâu, Ava Hồ ơy ký bấc Sắc lệnh chr’nắp, cóh đêếc vêy Sắc lệnh Tổng động viên, đoọng k’rong pazêng c’rơ âng manuýh, pr’đươi, t’béch g’lăng đoọng ha bh’rợ zâl arọp Pháp, xay bhrợ ting cơnh xa nay: Zập rau nắc lứch ha bh’rợ zâl arọp a bhuy, azập rau nắc đoọng ha rau zươi arọpa bhuy. Công tơợ pợ gớp Bòng n’nâu, tr’nơớp c’xêê 1/1950, Ava Hồ công dưr lướt ooy Liên Xô ting cơnh boóp p’rá k’dua âng Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô, xay bhrợ xa nay bh’rợ zr’ziêng bhlưa bơr k’tiếc k’ruung/ T’ngay 27/7/1950, Ava Hồ pa gơi thư p’too pa choom Ban Tổ chức Trung ương hay lâng k’rang tước ooy apêê ađhi a noo thương binh, pr’loọng đong liệt sỹ, pr’loọng đong manuýh vêy g’lêếh c’rơ lâng cách mạng. T’ngay 1/9/1950, Ava Hồ dưr lướt đoọng p’too pa choom bh’rợ zâl arọp a bhuy cóh zr’lụ c’noong k’tiếc ha ót c’lót.

     T’ngay 10/10/1950, xang bh’rợ zâl arọp a bhuy cóh zr’lụ c’noong k’tiếc ha ọt c’lót thắng lợi, Ava Hồ chô ooy pợ gớp Bòng g’lúh 2 lâng ắt cóh đâu tước t’ngay 4/2/1951 ( đanh mơ k’nặ 4 c’xêê) đoọng p’too pa choom bh’rợ zâl arọp a bhuy. Cr’chăl n’nâu công nắc cr’chăl Ava Hồ đh’rứah lâng Trung ương Đảng xay bhrợ bấc xa nay chr’nắp ooy nội chính lâng kinh tế. X’rịa c’xêê 12/1950, Ava Hồ tước ooy cr’noon Đá Bàn, chr’val Mỹ Bằng, chr’hoong Yên Sơn đoọng lum lêy Chính phủ kháng chiến Lào. Xang n’nắc Ava Hồ lướy ooy Kim Bình, chr’hoong Chiếm Hoá đoọng pấh Đại hội Đảng prang k’tiếc k’ruung g’lúh 2 ( tơợ t’ngay 11 tước t’ngay 19/2/1951)

     G’lúh pêê Ava Hồ văl chô cớ ooy pợ gớp Bòng nắc tơợ t’ngay 20/2/1951 tước t’ngay 30/12/1952 (đanh mơ 1 c’moo, 10 c’xêê, 10 t’ngay). Tơợ đâu, nắc cóh t’ngay 3/3/1951, Ava Hồ tước pấh lâng prá xay đhị bh’rợ bhrợ têng Đại hội thống nhất Việt Minh – Liên Việt lâng bhrợ t’váih Mặt trận Liên Việt. Tr’nơớp c’xêê 9/1952, đhalum bêl haanh déh g’lúh 7 Cách mạng c’xêê T’cool lâng Quốc khánh 2/9, Ava Hô ta đang moon đhanuôr lâng chiến sỹ prang k’tiếc k’ruung ra văng zập pr’đơợ đoọng xay bhrợ bh’rợ gung dưr, tước ooy thắng lợi x’rịa.

     Đợ c’xêê c’moo ắt cóh pợ gớp Bòng, hân đhơ tr’vâng mơ ooy, vêy bêl lum zr’nắh k’đháp pa bhlâng, jéh k’ăy nắc Ava Hồ dzợ bhrợ thơ, cóh đêếc vêy bấc thơ chr’nắp pr’hay ting c’xêê c’moo lịch sử âng thi ca Việt Nam cơnh: “Đi thuyền trên sông Đáy”, “Chúc mừng năm mới”, “Sáu mươi tuổi”, “Đối trăng”, “Nhớ người chiến sỹ”, “Lên núi”, “Vô đề”…

     C’cir boọng gớp Bòng vêy chr’nắp pa bhlâng cóh xa nay bh’rợ p’too pa choom ooy truyền thống chắp hơnh k’tiếc k’ruung ha lang nâu cơy, ting n’nắc đươi dua ooy bh’rợ pa chắp ch’mêết lêy lịch sử zâl arọp a bhuy, lịch sử Đảng, chr’nắp bhlâng nắc ooy lang lâng bh’rợ tr’nêng cách mạng âng Chủ tịch Hồ Chí Minh./.

VỀ THĂM LÁN HANG BÒNG

     Lán Hang Bòng nằm ở làng Bòng, xã Tân Trào, huyện Sơn Dương, tỉnh Tuyên Quang. Đây là nơi mà Bác Hồ ở nhiều lần nhất và lâu nhất trong suốt 9 năm kháng chiếng chống thực dân Pháp (1946- 1954).

     Hang Bòng nằm gần sát chân núi phía tây xã Tân Trào, cách sông Phó Đáy khoảng 300m. Hang không rộng lắm nhưng có trần cao và thoáng đãng. Trước hang khoảng 50m có một giếng nước tự nhiên được hình thành từ các khe đá. Vị trí của hang không quá khuất nhưng đủ kín đáo, thuận tiện cho việc sinh hoạt, làm việc và quan sát từ xa. Chính vì những lý do đó nên Bác Hồ đã dựng lán tại hang Bòng và ở đây tới ba lần, có lần tới hơn một năm. Lán rộng chừng 20m2, được làm theo kiểu nhà sàn một gian thoáng, hiên lán bằng mái lá, lưng lán tựa vào vách hang. Từ đây có thể nhìn rõ con đường vào trung tâm xã Tân Trào, dòng sông Phó Đáy uốn lượn và cánh đồng làng Bòng trải dài đến đình Hồng Thái.

     Lần thứ nhất Bác Hồ ở lán hang Bòng là từ ngày 17/10/1949 đến ngày 01/9/1950 (thời gian hơn 10 tháng). Tại đây, Bác Hồ đã ký nhiều Sắc lệnh quan trọng, trong đó có Sắc lệnh Tổng động viên, nhằm huy động tất cả nhân lực, vật lực, tài lực cho cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp, thực hiện khẩu hiệu “Tất cả cho tiền tuyến, tất cả để chiến thắng”.  Cũng từ lán hang Bòng, đầu tháng 1/1950, Bác Hồ bí mật sang Liên Xô theo lời mời của Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Liên Xô, thiết lập quan hệ ngoại giao giữa hai nước. Ngày 27/7/1950, Bác gửi thư nhắc nhở Ban Tổ chức Trung ương nhớ và quan tâm đến anh em thương binh, gia đình liệt sỹ, gia đình có công với cách mạng. Ngày 01/9/1950, Bác Hồ lên đường đi chỉ huy chiến dịch biên giới Thu Đông.

    Ngày 10/10/1950, sau khi chiến dịch biên giới Thu Đông kết thúc thắng lợi, Bác Hồ trở về lán hang Bòng lần thứ hai và ở đây đến ngày 4/2/1951 (thời gian gần 4 tháng) để tiếp tục chỉ đạo kháng chiến. Đây cũng là thời gian Bác cùng Trung ương Đảng đưa ra nhiều quyết nghị quan trọng về nội chính và kinh tế. Cuối tháng 12/1950, Bác đến thôn Đá Bàn, xã Mỹ Bằng (huyện Yên Sơn) thăm Chính phủ kháng chiến Lào. Sau đó Bác đi Kim Bình (huyện Chiêm Hóa) dự Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ 2 (từ ngày 11 đến 19/2/1951).

    Lần thứ ba Bác trở lại lán hang Bòng là từ ngày 20/2/1951 đến 30/12/1952 (thời gian 01 năm, 10 tháng, 10 ngày). Từ đây, ngày 3/3/1951, Bác tới dự và phát biểu tại buổi lễ khai mạc Đại hội thống nhất Việt Minh - Liên Việt và thành lập Mặt trận Liên Việt. Đầu tháng 9/1952, nhân dịp kỷ niệm lần thứ 7 Cách mạng Tháng Tám và Quốc khánh 2/9, Bác Hồ ra lời kêu gọi đồng bào và chiến sỹ cả nước chuẩn bị đầy đủ điều kiện để chuyển sang tổng phản công, đi đến thắng lợi cuối cùng.

     Những tháng ngày ở lán hang Bòng, dù vô cùng bận rộn, có lúc phải đối diện với muôn vàn khó khăn, bệnh tật nhưng Bác Hồ vẫn làm thơ, trong đó có nhiều bài thơ đã theo suốt chiều dài lịch sử thi ca Việt Nam như: “Đi thuyền trên sông Đáy”, “Chúc mừng năm mới”, “Sáu mươi tuổi”, “Đối trăng”, “Nhớ người chiến sỹ”, “Lên núi”, “Vô đề”...

     Di tích hang Bòng có giá trị đặc biệt quan trọng trong việc giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ, đồng thời phục vụ quá trình nghiên cứu về lịch sử kháng chiến, lịch sử Đảng, đặc biệt là về cuộc đời hoạt động cách mạng của Chủ tịch Hồ Chí Minh./.