Động Châu- toọm Nước Trong nắc zr’lụ crâng ta zư đớc tu toọm bha lâng cóh n’đắh Tây Nam chr’hoong Lệ Thuỷ, tỉnh Quảng Bình, vêy chr’nắp n’đắh bấc ơl sinh học bơơn chính quyền lâng apêê tổ chức quốc tế xay moon. N’đhơ cơnh đêếc, râu bấc ơl sinh học đhị đâu xoọc dzoọng đhị đhr’năng bil bal, choom đơớh vêy c’lâng xa nay zư lêy.

       Ting apêê đong khoa học, đợ râu a đhắh dzăm, n’loong n’cuông chr’nắp zr’lụ crâng Động Châu- toọm Nước Trong âng chr’val Kim Thuỷ, chr’hoong Lệ Thuỷ, tỉnh Quảng Bình nắc đhêêng dzoọng t’tun xang Bhườn Quốc gia Phong Nha- Kẻ Bàng. Zr’lụ n’nâu vêy k’noọ 20.000 hecta, bơơn pa đhang cơnh chr’pợ đong t’viêng za đêr đoọng ha k’bhan đha nuôr ặt ma mông cóh zr’lụ k’ruung Kiến Giang lâng Long Đại. Đhị đâu, vêy muy zr’lụ c’bhúh a đắh dzăm bấc ơl cơnh lâng bâc n’loong n’cuông zr’lụ k’tiếc clung đệ âi bơơn apêê tổ chức quốc tế xay moon. Cóh đêếc, vêy k’noọ 54 râu a nloong n’cuông chr’nắp ặt cóh Bha ar Bhrôông Việt Nam 2007 lâng Bha ar bhrôông bha lang k’tiếc 2009. apêê chuyên gia công âi bơơn dáp lêy 241 râu a đhắh dzăm vêy n’hang n’groọng hoỌng âng 77 c’bhúh lâng 21 bộ cóh zr’lụ pa chắp ch’mêêt lêy. Zr’lụ n’nâu nắc đhi ặt ma mông âng đha nuôr acoon cóh Vân Kiều công loóih óch crâng bhrợ ha rêê, pănh bơơn apêê a đhắh dzăm… bhrợ trực tiếp tước crâng. T’coóh  Hồ Văn Bảo, ma nứih Vân Kiều ặt cóh vel Bản Chuôn, chr’val Kim Thuỷ, Lệ Thuỷ, tỉnh Quảng Bình đoọng năl, tu cắh zấp k’tiếc pa bhrợ tu cơnh đêếc đha nuôr ma mông za nươr ooy crâng: “Pr’loọng đong zr’nắh k’đháp vêy bêl a zi công moọt ooy crâng tếch óih đoọng xăl pay ch’nêếh ha pêê ca coon cha. K’rang đoọng apêê ca coon cha học, t’bơơn t’mông zấp t’ngay.”

     Đhăm crâng la lấh bhứah, đhị bêl c’bhúh bơơn k’đươi bhrợ bh’rợ zư lêy nắc la lấh hắt pa bhlâng k’đháp ch’mêệt lêy zấp bh’rợ pa hư crâng. T’coóh Phạm Đức Hoá, Giám đốc Ban k’đhơợng lêy crâng ta zư đớc ĐỘng Châu, chr’hoong Lệ Thuỷ, tỉnh Quảng Bình đoọng năl, đơn vị âi xay k’đươi moon c’bhúh toong t’ngay ha dum đương goon, zư lêy n’đhang công cắh mặ cha groong đha nuôr moọt ooy crâng cóh tếch: “C’bhúh zư lêy crâng zi vêy 35 cha nắc, zấp c’moo azi bhrợ kế haọch, c’lâng bh’rợ đoọng zư lêy crâng đợ zr’lụ bha lâng. Azi dzợ p’xoọng 5 đhị đương zư lêy crâng, pa zêng vêy 3 đhị tr’đăn lâng tỉnh Quảng Trị, muy đhị tu k’ruung Kiến Giang lâng muy đhị nắc đăn lâng Lào đoọng k’đhơợng zư lêy. Đhi noo tr’xăl đương goon lêy.”

     Chi cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Bình âi pa zum lâng Trung tâm Zư lêy cr’van cruung k’tiếc Việt Nam xơợng bhrợ pr’đhang hợp tác công-tư k’đhơợng lêy, zư lêy đanh ươnh. N’đhơ cơnh đêêc, zr’lụ n’nâu nắc crâng ta zư đớc tu cơnh đêếc bh’rợ k’rong bhrợ đoọng ha bh’rợ k’đhơợng lêy lâng pa zum k’đhơợng bhrợ cắh âi liêm choom. T’coóh Nguyễn Xuân Quế, hạt trưởng Hạt Kiểm lâm chr’hoong Lệ Thuỷ, tỉnh Quảng Bình đoọng năl: “Kiêng bơơn zư đớc zr’lụ crâng n’nâu, ting acu n’đắh cơ quan k’đhơợng lêy nhà nước k’đươi lâng cấp piing lâng apêê cơ quan chức năng ha lỵ lêy đoọng tr’xăl bha đưn crâng n’nâu dzang ooy crâng chr’nắp đoọng vêy râu k’rong bhrợ n’đắh zên bạc, acoon ma nứih đoọng bơơn zư lêy crâng n’nâu.”

     T’mêê đâu, Tổ chức zư đớc cr’van cruung k’tiếc quốc tế xay moon, Động Châu- toom Nước Trong nắc zr’lụ bấc ơl sinh học bha lâng p’têệt bhlưa Việt Nam lâng Lào. Bấc râu a đhắh dzăm n’loong n’cuông chr’nắp xoọc crêê k’noọ xrướt bil. Tu cơnh đêếc, chính quyền vel đong lâng ngành chức năng tu cơnh đêếc đơớh ha lỵ lêy đơớh bhrợ t’váih Zr’lụ zư đớc cr’van cruung k’tiếc. Nâu đoo nắc muy đhị đợ bh’rợ pa cắh râu gr’hoót âng Việt Nam bêl ting pấh Công ước quốc tế n’đắh bấc ơl sinh học./.

 Cần thành lập khu bảo tồn thiên

 nhiên Động Châu, khe Nước Trong Quảng Bình

     Động Châu - khe Nước Trong là khu vực rừng phòng hộ đầu nguồn trọng yếu ở phía Tây Nam huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình, có giá trị về đa dạng sinh học được chính quyền và các tổ chức quốc tế ghi nhận. Tuy vậy, sự đa dạng sinh học tại đây đang đứng trước nguy cơ suy giảm, cần sớm có giải pháp bảo vệ.

     Theo các nhà khoa học, những loài động, thực vật đặc hữu khu vực rừng Động Châu - khe Nước Trong thuộc xã Kim Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình chỉ đứng sau Vườn Quốc gia Phong Nha - Kẻ Bàng. Khu vực này có gần 20.000 hécta, được ví như mái nhà xanh che chở cho hàng vạn cư dân sống ở lưu vực sông Kiến Giang và Long Đại. Nơi đây, có một khu hệ động thực vật phong phú với khá lớn sinh cảnh vùng đất thấp đã được các tổ chức quốc tế ghi nhận. Trong đó, có gần 54 loài thực vật quý hiếm nằm trong Sách đỏ Việt Nam 2007 và Sách đỏ Thế giới 2009. Các chuyên gia cũng đã thống kê được 241 loài động vật có xương sống thuộc 77 họ và 21 bộ trong khu vực nghiên cứu. Khu vực này là nơi sinh sống của đồng bào dân tộc Vân Kiều vẫn quen đốt rừng làm nương rẫy, săn bắn các loại động vật... tác động trực tiếp vào rừng. Ông Anh Hồ Văn Bảo, người dân tộc Vân Kiều ở Bản Chuôn, xã Kim Thủy, Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình cho biết, do thiếu đất canh tác nên đồng bào sống dựa vào rừng: “Gia đình khó khăn có khi chúng tôi cũng vào rừng chặt củi để đổi cơm, đổi gạo cho các con.  Lo cho các con ăn hoc, kiếm sống hằng ngày”.

     Diện tích rừng quá lớn, trong khi lực lượng được giao nhiệm vụ bảo vệ rừng quá mỏng rất khó kiểm soát mọi hoạt động xâm hại rừng. Ông Phạm Đức Hóa, Giám đốc Ban quản lý rừng phòng hộ Động Châu, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình cho biết, đơn vị đã triển khai lực lượng ngày đêm canh gác, bảo vệ nhưng vẫn không thể ngăn chặn người dân vào rừng chặt phá: “Lực lượng bảo vệ rừng chúng tôi có 35 người. Hằng năm chúng tôi xây dựng kế hoạch, phương án để bảo vệ rừng những  khu vực trọng yếu. Chúng tôi còn bổ sung thêm năm chốt bảo vệ rừng, gồm có ba chốt giáp ranh tỉnh Quảng Trị, một chốt tại thượng nguồn sông Kiến Giang và một chốt giáp Lào để quản lý bảo vệ. Anh em thay nhau phiên trực”.

     Chi Cục Kiểm lâm tỉnh Quảng Bình đã phối hợp Trung tâm Bảo tồn thiên nhiên Việt Nam thực hiện mô hình hợp tác công - tư quản lý, bảo vệ lâu dài. Tuy nhiên, khu vực này là rừng phòng hộ nên việc đầu tư cho công tác quản lý và phối hợp quản lý chưa mấy hiệu quả. Ông Nguyễn Xuân Quế, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình cho biết: “Muốn bảo vệ được khu rừng này, theo tôi về cơ quan quản lý nhà nước đề nghị với cấp trên và các cơ quan chức năng xem xét để chuyển đồi rừng này sang rừng đặc dụng để có sự đầu tư kinh phí, nhân lực để bảo vệ được khu rừng này”

     Mới đây, Tổ chức Bảo tồn thiên nhiên quốc tế xác định, Động Châu - khe Nước Trong là vùng đa dạng sinh học trọng điểm nối giữa Việt Nam và Lào. Nhiều loài động, thực vật quí hiếm đang bị đe dạo nguy cấp. Vì thế, chính quyền địa phương và ngành chức năng nên xem xét sớm thành lập Khu bảo tồn thiên nhiên. Đây cũng là một trong những hành động thể hiện sự cam kết của Việt Nam khi tham gia Công ước quốc tế về đa dạng sinh học./.